Βρισκόμαστε πια στο ιστορικό σημείο που η αντίφαση του κεφαλαίου γίνεται ολοένα και πιο ξεκάθαρη σε παγκόσμιο επίπεδο. Σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη το προλεταριάτο βρίσκεται σε αναβρασμό καθώς δυσχεραίνεται ολοένα και περισσότερο η ίδια η αναπαραγωγή του. Καθώς οι προλετάριοι δυσκολεύονται πια να συνεχίσουν τη ζωή τους, είναι το ίδιο το κεφάλαιο ως εκμεταλλευτική σχέση που βρίσκεται σε κρίση αναπαραγωγής. Οι σύγχρονοι αγώνες του προλεταριάτου είναι η έκφραση της σύγχρονης μορφής αυτής της εκμεταλλευτικής σχέσης:
Τον τελευταίο χρόνο στην Κίνα που η οικονομία της αναπτύσσεται, ακόμη, με πολύ υψηλούς ρυθμούς, όλων των ειδών οι αντιφάσεις είναι σε έξαρση. Οι συγκρούσεις των εργατών με την αστυνομία είναι συχνές για μια σειρά από λόγους: για αυξήσεις των πολύ χαμηλών ακόμη μισθών (στο ύψος των οποίων βασίζεται η ιλιγγιώδης ανάπτυξη), για την αποτροπή των περιφράξεων όσης γης έχει μείνει στα χωριά, για την καταβολή αποζημιώσεων στους απολυμένους, για την ανεπάρκεια του συστήματος υγείας που έχει ως αποτέλεσμα μεγάλη παιδική θνησιμότητα. Στην Αμερική που εμφανίζεται ιστορικό χαμηλό των διεκδικητικών απεργιών των εργαζομένων, χιλιάδες άστεγοι και άνεργοι καταλαμβάνουν τα ακατοίκητα σπίτια που έχουν πάρει πίσω οι τράπεζες και οι φοιτητές καταλαμβάνουν τα πανεπιστήμια στην Καλιφόρνια και τη Ν. Υόρκη και γράφουν στα πανό τους: Έχουμε αποφασίσει να μην πεθάνουμε, διεκδικώντας έτσι ό,τι μέχρι πριν λίγο ήταν αυτονόητο, δηλαδή, απλώς τη δυνατότητα να συνεχίσουν να είναι φοιτητές. Την αναπαραγωγή της ζωής τους (από πολύ χειρότερη βέβαια θέση η οποία τους επιβάλλεται από την ιεραρχία μεταξύ των καπιταλιστικών κρατών) διεκδικούν και οι προλετάριοι στη Νότια Αφρική και στην Αλγερία όταν συγκρούονται με την αστυνομία γιατί δεν έχουν ακόμη νερό και ηλεκτρικό και είναι αναγκασμένοι να ζουν σε παράγκες και στην Ινδία γιατί η τιμή του ψωμιού εκτοξεύεται ξαφνικά και δεν έχουν να φάνε. Τον τελευταίο χρόνο στην Ισπανία οι εργάτες των ναυπηγείων που κλείνουν πυρπολούν αστυνομικά οχήματα, στη Νότια Κορέα επίσης απολυμένοι καταλαμβάνουν εργοστάσια και συγκρούονται με την αστυνομία για δυόμισι μήνες, στο Μπαγκλαντές, απολυμένοι και πάλι, συγκρούονται με την αστυνομία και βάζουν φωτιά στα εργοστάσια. Στη Γαλλία και στο Βέλγιο οι απολυμένοι εργάτες απαγάγουν τα αφεντικά τους, τοποθετούν εκρηκτικά στα εργοστάσια και απειλούν ότι θα τα ανατινάξουν αν δεν αποζημιωθούν για τις απολύσεις τους. Στην Ινδία και στην Κίνα σκοτώνουν το αφεντικό τους πάνω στη σύγκρουση για τις χιλιάδες επερχόμενες απολύσεις. Σ’ αυτή την ιστορική φάση οι προλεταριακοί αγώνες είναι αντικειμενικά αγώνες διεκδίκησης της αναπαραγωγής της ίδιας της ζωής.
Ταυτόχρονα οι εργασιακές σχέσεις αναδιαρθρώνονται με πολύ μεγάλη ταχύτητα και η επισφάλεια γίνεται η κυρίαρχη κατάσταση για όλους πλέον. Η επισφάλεια εκφράζεται πια με τους χειρότερους όρους: με τις 43 αυτοκτονίες εργαζομένων της France Telecom σε δύο χρόνια αλλά και με το ένα εκατομμύριο άνεργους στις ΗΠΑ να περιμένουν αγωνιωδώς να δουν αν ο Ομπάμα θα επιμηκύνει για δεύτερη φορά το επίδομα ανεργίας τους που λήγει και πάλι τον Απρίλιο ή θα μείνουν πια χωρίς τίποτα. Η ανεργία εκτινάσσεται και αναπτύσσεται με ρυθμούς άνευ ιστορικού προηγουμένου στις περισσότερες χώρες.
Βρισκόμαστε στην ιστορική φάση που το προλεταριάτο περισσεύει στο κεφάλαιο. Το κεφάλαιο δεν μπορεί να εκμεταλλευτεί επαρκώς το προλεταριάτο, δηλαδή, δεν μπορεί να παράγει τα κέρδη που απαιτούνται για να τοποθετηθεί μέρος τους εκ νέου σε κερδοφόρες επενδύσεις. Αυτή είναι η ουσία κάθε καπιταλιστικής κρίσης ανεξάρτητα από τη μορφή με την οποία αυτή εμφανίζεται. Η σημερινή μορφή της κρίσης αντικειμενικά τοποθετεί την αναπαραγωγή των προλετάριων στο κέντρο της αντίφασης. Η κρίση που εμφανίστηκε αρχικά σαν κρίση χρέους των προλεταριακών νοικοκυριών στην Αμερική έχει ήδη μετατραπεί σε κρίση χρέους κρατών και είναι πιθανό να μετατραπεί σε νομισματική κρίση, δηλαδή σε κρίση χρέους μεγάλων κρατών με ισχυρά νομίσματα ή ολόκληρων συνασπισμών καπιταλιστικών κρατών όπως είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η κρίση χρέους είναι αυτή που οδηγεί το κεφάλαιο στη μοναδική του επιλογή αυτή τη στιγμή, που είναι να συνεχίσει τη στρατηγική που δημιούργησε την παρούσα κρίση δηλαδή να μειώσει ακόμη περισσότερο μισθούς και επιδόματα με κάθε δυνατό τρόπο. Αυτή είναι η μόνη επιλογή του κεφαλαίου γιατί η κρίση χρέους είναι το αποτέλεσμα της αναδιάρθρωσης και της διεθνοποίησης του κεφαλαίου από την οποία όμως δεν υπάρχει επιστροφή. Από τη σκοπιά του προλεταριάτου: «Παγιδευμένοι στον ασφυκτικό κλοιό του ανταγωνισμού που οδηγεί στη μείωση τιμών μέσω της μείωσης των μισθών και στη δουλεία του χρέους που έχει καταστεί εξίσου απαραίτητο με το εισόδημα για να μπορούν να ζήσουν, οι μισθωτοί έχουν μόνο την «επιλογή» της τυραννίας τους που την πληρώνουν κιόλας οι ίδιοι καθώς η ενίσχυση της ρευστότητας είναι μια διαδικασία χωρίς τέλος και τα χρήματα προέρχονται πάντα από τις δικές τους αποταμιεύσεις» (Le Monde diplomatique, Μάρτιος 2008). Από τη σκοπιά του κεφαλαίου είναι ένα ατέρμονο κυνήγι της χαμηλότερης δυνατής τιμής εργατικής δύναμης σε ολόκληρο τον πλανήτη, το οποίο όμως έχει ένα όριο που είναι η ύπαρξη και η αναπαραγωγή της εργατικής δύναμης όπως αυτή ορίζεται κοινωνικά σε κάθε καπιταλιστικό κράτος.
Το κεφάλαιο είναι αναγκασμένο να προσπαθήσει να επιλύσει την κρίση με καταστροφή σταθερού κεφαλαίου (κτιρίων, μηχανών, υποδομών) και μεταβλητού κεφαλαίου (ανθρώπων) ώστε να αναδημιουργηθούν οι προϋποθέσεις της αναπαραγωγής του, χωρίς προς το παρόν να φαίνεται ότι μπορεί να το κάνει με το μόνο άμεσα αποτελεσματικό τρόπο: τον γενικευμένο, παγκόσμιο πόλεμο. Έτσι, προς το παρόν, η αναδιάρθρωση αναγκαστικά βαθαίνει. Οι μειώσεις των μισθών είναι μεγάλες σε σημείο που τείνει να εκλείψει η διαφορά μεταξύ κατώτερου μισθού και επιδόματος πράγμα που έχει ως αποτέλεσμα την εκρηκτική ανάπτυξη του χρέους όλο και μεγαλύτερου κομματιού του προλεταριάτου. Οι ιδιωτικοποιήσεις στους τομείς αναπαραγωγής (υγεία, παιδεία, κοινωνική ασφάλιση) πολλαπλασιάζονται, οι άνεργοι επιδοτούνται όλο και λιγότερο και εξωθούνται σε εκ περιτροπής καταναγκαστική εργασία με αμοιβές πολύ κάτω από το επίπεδο αναπαραγωγής. Η ιστορική φάση που διανύουμε φτάνει στα όρια της. Γι’ αυτό το κράτος τοποθετεί διμοιρίες πάνοπλων αστυνομικών έξω από τα σχολεία στη Γαλλία και βάζει τους μπάτσους μέσα στα σχολεία στην Αμερική να συλλαμβάνουν τους απείθαρχους μαθητές. Η μόνη διέξοδος του κεφαλαίου σήμερα είναι η καταστολή, δεν έχει δηλαδή καμία απολύτως διέξοδο. Το γεγονός αυτό γίνεται πασιφανές στις περιπτώσεις φυσικών καταστροφών όπως στην Αιτή και στη Χιλή. Στις περιπτώσεις αυτές η καπιταλιστική αναπαραγωγή αμφισβητείται άμεσα από το προλεταριάτο, το οποίο για να επιβιώσει, καθώς προσωρινά δεν μπορεί να είναι εργατική δύναμη, οργανώνει την απαλλοτρίωση των εμπορευμάτων και τη χρήση τους ανάλογα με τις ανάγκες του, και ο μόνος τρόπος να διατηρηθεί το καθεστώς καπιταλιστικής ιδιοκτησίας είναι η προσφυγή στη στρατιωτική βία. Επιβάλλονται απαγορεύσεις κυκλοφορίας τη νύχτα, γίνονται συνοπτικές εκτελέσεις (Αιτή) ή φυλακίσεις χωρίς δίκη (Χιλή) και η ζωή ξαφνικά μετατρέπεται σε ζωή εγκλείστων σε στρατόπεδα συγκέντρωσης όπως είναι η ζωή των μεταναστών χωρίς χαρτιά που κατά χιλιάδες ζουν φυλακισμένοι στα σύνορα κάθε καπιταλιστικού κράτους.
Η επίθεση του κεφαλαίου στο κομμάτι της εργατικής τάξης που ζει στην Ελλάδα είναι μια έκφανση αυτής της κρίσης αναπαραγωγής της καπιταλιστικής σχέσης. Η Ελλάδα σήμερα βρίσκεται στο μάτι του κυκλώνα της κρίσης χρέους για πολλούς λόγους. Ο πιο σημαντικός είναι ότι το επισφαλές κομμάτι του προλεταριάτου εξεγέρθηκε με τον τρόπο που όλοι γνωρίζουμε το Δεκέμβρη του 2008. Η Ελλάδα αποτελεί το πειραματικό εργαστήριο εφαρμογής της νέας φάσης της παγκόσμιας αναγκαστικής αναδιάρθρωσης. Η αστική τάξη της Ελλάδας όπως πολλές φορές έχει κάνει στο παρελθόν ζητάει τη βοήθεια πιο ισχυρών αστικών τάξεων για να επιβάλλει τη νέα μορφή της εκμετάλλευσης (η κυβέρνηση ανακοίνωσε αμέσως μεγαλύτερο χρέος από αυτό που είχε ανακοινώσει η προηγούμενη για να επιταχυνθεί η επιβολή του Προγράμματος Σταθερότητας) αλλά και η ίδια βρίσκεται αναγκαστικά στο επίκεντρο της παγκόσμιας κρίσης. Ολόκληρος ο διεθνής οικονομικός τύπος αναμένει την αντίδραση του προλεταριάτου εδώ για να εκτιμήσει την κατάσταση διεθνώς. Τα μεγάλα μαγαζιά των τοκογλύφων ανταγωνίζονται για το ποιος θα δανείσει και άρα θα ελέγχει στο μέλλον το ελληνικό κράτος άρα και τη μορφή και την ένταση της εκμετάλλευσης του προλεταριάτου που ζει εδώ. Η δημιουργία Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ταμείου στα πρότυπα του ΔΝΤ δείχνει ξεκάθαρα ότι η αντίφαση του ανταγωνισμού μεταξύ των κεφαλαίων μπορεί και σήμερα να λυθεί προσωρινά αλλά και ότι για το προλεταριάτο δεν έχει σημασία ποιο είναι το αφεντικό του.
Κάθε προσπάθεια να εμφανιστεί η κατάσταση καλύτερη από ό,τι είναι πέφτει στο κενό. Η προσπάθεια να εμφανιστεί η αναδιάρθρωση σαν επίθεση των Γερμανών στην Ελλάδα κάνει μόνο για το Star Channel, κι ας προσπάθησε ο Σύριζα να την προωθήσει με τις ανοησίες για τα «ιερά χρήματα» (Γλέζος) της αποζημίωσης της κατοχής. Επιστρατεύεται αναγκαστικά η οργουελιανής μορφής προπαγάνδα των media τα οποία παρουσιάζουν την αναδιάρθρωση σαν φυσική καταστροφή. Προς το παρόν η προπαγάνδα αυτή έχει κάποια επιτυχία. Αρκετοί υπάλληλοι και εργάτες του ιδιωτικού τομέα επιχαίρουν για τις μειώσεις μισθών των υπαλλήλων στον κρατικό τομέα. Οι δημόσιοι υπάλληλοι διαιρούνται στη βάση του ποιος είναι «πραγματικά προνομιούχος» και ποιος όχι. Όλα αυτά όμως έχουν ημερομηνία λήξης. Το τι σημαίνει προνομιούχος μπορεί κανείς να πάει να το ρωτήσει στους υπαλλήλους της Ολυμπιακής που αναγκάστηκαν να καταλάβουν το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους ενώ πριν από 15 μόλις μέρες αναγνώριζαν «το δύσκολο και αρκετά βεβαρυμμένο πρόγραμμα του συγκεκριμένου Υπουργείου» όταν τους έγραφε στα παπάρια του ο υφυπουργός ενώ τον παρακαλούσαν για μια συνάντηση. Επίσης για τις επιπτώσεις στην καθημερινότητα από την επιχειρούμενη αναδιάρθρωση μπορεί κανείς να ρωτήσει τους εργαζόμενους στο Εθνικό Τυπογραφείο οι οποίοι μόλις διάβασαν το κείμενο του νόμου και συνειδητοποίησαν ότι περικόπτεται το 30% του εισοδήματος τους αποφάσισαν να καταλάβουν το κτίριο που δουλεύουν για να μην τυπωθεί το ΦΕΚ! Μπορεί επίσης να τους ρωτήσει για το ρόλο των συνδικαλιστών τους που έληξαν την κατάληψη επειδή τους «υποσχέθηκε η κυβέρνηση» προφορικά εγκύκλιο που τροποποιεί το νόμο!
Τίποτα δεν υπάρχει που να μπορεί να βελτιώσει την κατάσταση. Οι τελετουργικές πορείες που καλούνται από την αριστερά, όσο μένουν τέτοιες, δεν κάνουν τίποτα άλλο από το να αναδεικνύουν το αδιέξοδο. Είμαστε μπροστά στην απογύμνωση της πραγματικότητας από τα πέπλα της πολιτικής. Οι πέτρες που κάλυψαν τον ουρανό την προηγούμενη Παρασκευή 5/3 σίγουρα δε φτάνουν ούτε για να ιδρώσει το αυτί τους. Όταν οι ολοένα και περισσότεροι άνεργοι θα καταλαμβάνουν κτίρια και θα πρέπει να τους καταστέλλει η αστυνομία, όταν οι ολοένα και περισσότεροι επισφαλείς εργαζόμενοι/άνεργοι θα συγκρούονται με τις δυνάμεις καταστολής με την παραμικρή αφορμή, όταν το κοινωνικό χάος θα τείνει να οργανώνεται από μόνο του και να παίρνει τη μορφή της ταξικής εξέγερσης τότε το χαμόγελο των παρουσιαστών των δελτίων θα παγώσει και η αναμέτρηση θα είναι ανάλογη της βίας που έχει συσσωρευτεί από τόσα χρόνια συσσώρευσης του κεφαλαίου και απαλλοτρίωσης της ζωής του προλεταριάτου.

«Αυτό που θα συμβεί στην Ιστορία, αύριο,  δε θα μπορεί παρά να συγκριθεί με τις μεγάλες γεωλογικές καταστροφές που αλλάζουν την όψη του πλανήτη…»
Βικτόρ Σερζ

πράκτορες του χάους

Το κείμενο “Το αόρατο φράγμα” (Le Plancher de Verre) απότελεί την ανάλυση της Théorie Communiste για την εξέγερση του Δεκέμβρη 2008 στην Ελλάδα. Το κείμενο περιλαμβάνεται, μαζί με ντοκουμέντα από την Ελλάδα, στο βιβλίο: Théo Cosme, «Les émeutes en Grèce», εκδ. Senonevero, Μασσαλία 2009.

Η ελληνική του μετάφραση, την οποία αναδημοσιεύουμε εδώ, περιλαμβάνεται στο 14ο τεύχος του περιοδικού ‘Τα Παιδιά της Γαλαρίας’ (Αθήνα, Νοέμβριος 2009), συνοδευόμενη από ένα εκτενές κριτικό επίμετρο (Ο γυάλινος πύργος της θεωρίας). Μπορούν να βρεθούν στην ιστοσελίδα του περιοδικού ‘Τα Παιδιά της Γαλαρίας’: http://www.tapaidiatisgalarias.org/?page_id=82

Κατεβάστε το κείμενο “Το αόρατο φράγμα” σε μορφή pdf εδώ.

Διαβάστε ολόκληρη την προκήρυξη σε μορφή PDF

“Είναι αλήθεια ότι αυτή τη στιγμή δύσκολα μπορούνε να γίνουνε εκτιμήσεις για το αν και πώς θα συνεχιστεί αυτό το κοινωνικό ξέσμασμα. Όπως και να χει, ό,τι κι αν γίνει, για εμάς που βρεθήκαμε αυτές τις ημέρες στους δρόμους, αλλά και για ολόκληρη την εργατική τάξη σ’ αυτή τη χώρα, τίποτε δεν θα είναι όπως ήτανε πριν. Σίγουρα πολλές συζητήσεις πρέπει να γίνουνε, πολύ μελάνι πρέπει να χυθεί σε μια κριτική αποτίμηση των όσων γίνανε αυτόν τον Δεκέμβρη. Αλλά αυτό είναι υπόθεση που αφορά τους εξεγερμένους και όσους έχουν συμφέρον στην κατάργηση αυτού του κόσμου και όχι τα δελτία ειδήσεων και τους πολιτικούς. Τελειώνοντας, ένα είναι σίγουρο, για την ώρα: φέτος δεν κάνουμε χριστούγεννα, έχουμε εξέγερση!”

Ολόκληρη η προκήρυξη σε μορφή pdf

Η αρχική και ελάχιστη υποχρέωσή μας είναι να μεταφράσουμε τα μυστικοποιημένα μηνύματα που εκπέμπονται αδιάλειπτα πια από τα πολιτικά γραφεία, τις σομόν φυλλάδες και τα τηλεοπτικά παράθυρα στη δική μας γλώσσα, στη γλώσσα των αναγκών μας, διαλύοντας την ομίχλη που κρύβει καλά το πεδίο της μάχης.

Διαβάστε την προκήρυξη σε μορφή pdf

«Ζητάμε εκλογές για να αποτραπεί ο κλονισμός της κοινωνικής συνοχής, να αποτραπούν οι θεσμικές εκτροπές». Αυτό δήλωνε ο Γιώργος Παπανδρέου πριν κάνα δεκαήμερο, κατά τη διάρκεια της συζήτησης στη βουλή της πρότασης δυσπιστίας του ΠΑΣΟΚ κατά της κυβέρνησης. Η φράση αυτή είναι η πιο λιτή και ειλικρινής παραδοχή τόσο της απειλής που ένιωσαν τα αφεντικά από το κίνημα των καταλήψεων όσο και του ρόλου της πολιτικής (κάθε λογής πολιτικής). Πέρα από την προσπάθεια του ΠΑΣΟΚ να διαχειριστεί τα εσωτερικά του προβλήματα, αυτό που έδειξε ουσιαστικά η κίνησή του ήταν μια φράξια του κεφαλαίου με πιο οξυμένα κοινωνικά αντανακλαστικά απ’ ότι η κυβέρνηση να κραυγάζει για την πολιτική επίλυση των κοινωνικών συγκρούσεων. Όταν η αδιαλλαξία, τα ΜΑΤ και τα ψέματα των πολιτικών και των μήντια απλά οξύνουν την πάλη, τα αφεντικά μπορούν πάντα να επικαλεστούν τον κοινωνικό διάλογο και τη δημοκρατία. Και τι δημοκρατικότερο από την προσφυγή στις κάλπες;

Ας τελειώνουμε με τη θριαμβολογία!

Η μαζικότητα και οι δυνατότητες του κινήματος των καταλήψεων του Μάη και του Ιούνη κατάφεραν να «παγώσει» προσωρινά η κατάθεση του νέου νόμου-πλαισίου. Οι σημερινές καταλήψεις (σε πάνω από 300 ανώτατα ιδρύματα της χώρας) πέτυχαν τουλάχιστον την αναβολή της αναθεώρησης του άρθρου 16, αφού το ΠΑΣΟΚ (υποτίθεται πως) δεσμεύεται ότι δεν θα συμμετέχει στη διαδικασία αναθεώρησης ούτε στην επόμενη βουλή. Ήδη άρχισαν να ακούγονται οι πρώτες φωνές εντός του κινήματος για νίκη των καταλήψεων. Ταυτόχρονα, ήδη ξέρουμε ότι στόχος των κάθε λογής (μεγαλύτερων ή μικρότερων) αριστερών κομμάτων και παρατάξεων είναι η κορύφωση του κινήματος την τελευταία εβδομάδα του Φλεβάρη (και τουλάχιστον η εμπειρία δείχνει ότι όταν ακούμε για κορύφωση από αυτά τα προοδευτικά στόματα πρέπει να υποψιαζόμαστε ότι είναι αποφασισμένοι αμέσως μετά να κάνουν ό,τι περνάει από το χέρι τους για να τελειώσει). Για ποια νίκη μιλάμε, όμως;

Έχει γίνει φανερό ότι οι αλλαγές στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (αλλά και συνολικότερα στο εκπαιδευτικό σύστημα, όπως αναδείχτηκε και από την απεργία των δασκάλων) αποτελούν ένα πολύ σημαντικό κεφάλαιο για το ελληνικό κράτος. Το δημόσιο πανεπιστήμιο αποτελεί αποκρυστάλλωση της ταξικής πάλης μιας προηγούμενης περιόδου, κομμάτι ενός συγκεκριμένου ταξικού συμβιβασμού (όπου το κράτος είχε τον απόλυτο έλεγχο πάνω στην πανεπιστημιακή παραγωγή γνώσης και ανθρώπινου δυναμικού). Καθώς ένας προηγούμενες κύκλος ταξικών αγώνων διέλυσε αυτόν το συμβιβασμό, το κεφάλαιο αναγκάστηκε να αναδιαρθρωθεί συνολικά και να προσαρμόσει και την τριτοβάθμια εκπαίδευση στα νέα δεδομένα της συσσώρευσής του. Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, σήμερα, τα πανεπιστημιακά ιδρύματα οφείλουν να γίνουν πιο κερδοφόρα-ανταγωνιστικά, αν θέλουν να επιβιώσουν σε ένα καθεστώς που περιορίζει την «ασφάλεια» της εγγυημένης κρατικής χρηματοδότησης, ενώ το εργατικό δυναμικό (δηλαδή εμείς) που παράγεται από αυτά πρέπει να είναι πιο παραγωγικό και ευέλικτο, καλύτερα προσαρμοσμένο στις αλλαγμένες εργασιακές σχέσεις. Πίσω από τη λογιστική του κεφαλαίου κρύβεται η δική μας πραγματική εμπειρία στην καθημερινότητά μας. Για να υπάρχουν όλα αυτά τα κέρδη για κάποιους (λίγους) σημαίνει ότι κάποιοι άλλοι (πολλοί), είτε είναι έμμισθοι είτε άμισθοι προλετάριοι, κάνουν δουλειά που δεν την πληρώνονται. Ένας καθημερινός πόλεμος λαμβάνει χώρα γύρω από την ποσότητα αυτής της απλήρωτης δουλειάς και το πόσο παράγουμε την ώρα που δουλεύουμε. Τα αφεντικά επιτίθενται, θέλουν κι άλλα κέρδη, άρα οι δικές μας συνθήκες ζωής χειροτερεύουν. Πίσω από τους καλοφτιαγμένους τους όρους, με τους οποίους μας παρουσιάζουν τις μελλοντικές αναγκαιότητες, κρύβουν την εντατικοποίηση της δικής μας δραστηριότητας, την αύξηση του ελέγχου της αποδοτικότητάς μας, την επίθεση στο μισθό, καθώς το κράτος μεταφέρει όλο και περισσότερο στο μισθό (των γονιών μας κατά κύριο λόγο, αλλά και όσων από εμάς αναγκαζόμαστε να απασχολούμαστε σε προσωρινές σκατοδουλειές μέχρι να πάρουμε το πολυπόθητο πτυχίο) το κόστος της αναπαραγωγής μας.

Τα αφεντικά βρήκαν απέναντί τους τους αγώνες μας και προσωρινά υποχώρησαν. Δημιουργήσαμε πρόβλημα με το να μπλοκάρουμε την παραγωγή (έρευνας και εργατικής δύναμης) στο πανεπιστήμιο και την κυκλοφορία στους δρόμους της πόλης. Ωστόσο, αισθάνεται κανένας από εμάς ότι νικήσαμε; Μόνο ίσως εκείνοι οι προοδευτικοί τύποι με τις πολιτικές τους στοχοθετήσεις, με τα πολιτικά τους τερτίπια, με τη λυκανθρωπική βουλιμία (sic) τους για πολιτική υπεραξία – για να παραφράσουμε τα λόγια κάποιου παλιότερου. Το ζήτημα του άρθρου 16 μπορεί να φαίνεται ότι έχει κλείσει (αν και δε θα βασιζόμασταν στις δεσμεύσεις της αξιωματικής αντιπολίτευσης, καθώς από τη στιγμή που θα δοθεί το πράσινο φως από την τωρινή βουλή μερικές τροποποιήσεις στο περιεχόμενο της αναθεώρησης μπορεί να είναι αρκετές για να αλλάξουν τη στάση της), αλλά το πολύ βασικότερο ζήτημα του νόμου-πλαισίου είναι μπροστά μας. Είτε άμεσα -με τα λόγια της υπουργού παιδείας όσον αφορά την κατάθεση του νόμου: «δε σημαίνει ότι θα είναι μετά την ολοκλήρωση (σ.σ.: των ψηφοφοριών για τη συνταγματική αναθεώρηση), σώνει και καλά»- είτε μετά το Πάσχα, η κυβέρνηση φαίνεται αποφασισμένη να τον καταθέσει, παρόλο που απέναντι στις καταλήψεις δυσκολεύεται αρκετά να υλοποιήσει αυτή την πρόθεση. Ακόμα περισσότερο, πώς μπορούμε να αισθανθούμε ότι νικήσαμε, όταν βλέπουμε ότι η αναδιάρθρωση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης δεν περιορίζεται σε ένα νόμο ή στην αναθεώρηση ενός άρθρου του συντάγματος, αλλά είναι κομμάτι της καθημερινής εμπειρίας μας τα τελευταία χρόνια; Τελικά, τί σημασία έχουν οι λέξεις νίκη και ήττα σε έναν κόσμο που μας υποβιβάζει σε εμπορεύματα, σε άτομα-ιδιοκτήτες της εργατικής μας δύναμης; Το σημαντικό είναι ότι κάθε λύση που προτείνει το κεφάλαιο οδηγεί σε νέες αντιφάσεις, καινούρια πεδία σύγκρουσης. Σ’ αυτόν τον παράλογο κόσμο, το μόνο λογικό που μπορούμε να κάνουμε είναι να οξύνουμε τη σύγκρουση, να βαθύνουμε την κοινωνική κρίση. Αφού φωνάζουμε συνθήματα όπως «θα γίνει χαμός» ή «κατάληψη για πάντα», απλά ας είμαστε συνεπείς ως προς αυτά που λέμε…

Να εξελίξουμε τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του αγώνα μας…

Όταν τη δεύτερη εβδομάδα του Γενάρη ξεκινούσαν οι πρώτες καταλήψεις γινόταν φανερό ότι για να ανθήσει το κίνημα σε μαζικότητα και δυναμική ήταν αναγκασμένο να ξεπεράσει όσα έγιναν κατά τη διάρκεια των καταλήψεων του Μαΐου και του Ιουνίου, να προχωρήσει λίγο παρακάτω. Και ως ένα βαθμό, έτσι κι έγινε. Το σημερινό κίνημα επιχείρησε να απαντήσει στην αδυναμία του προηγούμενου γύρου καταλήψεων να ανοιχτούν έξω από τα πανεπιστημιακά τείχη. Αυτό φάνηκε τόσο στις συζητήσεις μέσα στις γενικές συνελεύσεις και τις επιτροπές αγώνα, όπου τονίστηκε περισσότερο η σύνδεση της αναδιάρθρωσης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με τις αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις έξω από το πανεπιστήμιο, όσο και στις δράσεις του κινήματος, καθώς αυτή τη φορά οργανώθηκαν πολύ περισσότερες εξορμήσεις αντι-πληροφόρησης σε κεντρικά σημεία της πόλης, σχολεία και άλλους χώρους εργασίας. Επιπλέον, αντιληφθήκαμε ότι δεν αρκεί να μπλοκάρουμε μόνο την εκπαιδευτική (και -μέχρι ένα βαθμό- την ερευνητική) διαδικασία μέσα στο πανεπιστήμιο, αλλά οφείλουμε να μπλοκάρουμε και την κυκλοφορία (άψυχων και έμψυχων) εμπορευμάτων, να δημιουργήσουμε μεγαλύτερο πρόβλημα στην οικονομία, δηλαδή στην παραγωγή κέρδους. Έτσι, βάλαμε τη φαντασία μας να δουλέψει, οργανώσαμε αποκλεισμούς δρόμων χωρίς προειδοποίηση, του σιδηροδρομικού σταθμού, πραγματοποιήσαμε αυθόρμητες πορείες πέρα από την προκαθορισμένη διαδήλωση της Τετάρτης, γεμίσαμε με συνθήματα και ζωγραφιές όλους τους κεντρικούς δρόμους της πόλης και πολλές βιτρίνες καταστημάτων, στήσαμε κάποια αντι-μαθήματα. Όμως, δεν είναι ανάγκη να επεκταθούμε άλλο για αυτά που κάναμε. Το σημαντικό είναι να δούμε τι δεν κάναμε, ποιες είναι οι αδυναμίες αυτού του κινήματος που θα πρέπει επίσης να ξεπεραστούν για να προχωρήσουμε ακόμα περισσότερο.

Το ζήτημα της εξεταστικής -παρόλο που αυτή τη φορά απαντήθηκε γρηγορότερα απ’ ότι το Μάιο- μονοπώλησε ξανά αρκετές συζητήσεις και ακόμα εξακολουθεί να τίθεται μεταξύ των φοιτητών: «Θα χαθεί η εξεταστική;» «Θα γίνουν εξετάσεις μόλις σταματήσουν οι καταλήψεις;» «Θα γίνει διπλή εξεταστική τον Ιούνιο ή το Σεπτέμβριο;». Αρκετές επιτροπές αγώνα έσπευσαν να πιέσουν για να καλεστούν συνελεύσεις τμήματος και να δεσμευτούν οι καθηγητές ότι (με τον ένα ή τον άλλο τρόπο) δε θα χαθεί η εξεταστική. Φαίνεται ότι η κοινότητα αγώνα που έχουμε δημιουργήσει δεν έχει καταφέρει να ξεπεράσει την αποξένωση στο βαθμό που να αισθανόμαστε ότι οι νέες σχέσεις που δημιουργούμε είναι πιο σημαντικές από τις οποιεσδήποτε εξετάσεις. Αντί να θέλουμε να χαθεί όχι μόνο αυτή η εξεταστική, αλλά όλες (όπως λέει και ένα σύνθημα που κυκλοφόρησε), αντί να κοιτάμε πώς θα ξεκλέψουμε χρόνο για εμάς και τους φίλους μας, αντί να επικεντρώνουμε στην ικανοποίηση των πραγματικών αναγκών μας, θα συζητάμε πώς ο αγώνας θα έχει όσο το δυνατό λιγότερο κόστος για τον καθένα σαν μονάδα; Οι εξετάσεις είναι μια έκφραση της ύπαρξής μας ως άτομα-ιδιώτες που ανταγωνίζονται μεταξύ τους και αξιολογούνται όσον αφορά την αποδοτικότητά τους για το κεφάλαιο. Το «ενάντια στην αξιολόγηση», που περιλαμβάνεται στην αφηρημένη συνθηματολογία αυτού του κινήματος, περιορίζεται μόνο στην αξιολόγηση των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων; Δεν περιλαμβάνει τη δική μας καθημερινή αξιολόγηση; Βαρεθήκαμε να δίνουμε εξετάσεις και εξοργιζόμαστε με την ιδέα ότι θα τρέχουμε μια ζωή (έχοντας πάντα απέναντι μας κάποιον αντικειμενικό εκβιασμό για να τρέχουμε περισσότερο), κυνηγώντας την υπόσχεση μιας «σίγουρης» και «καλοπληρωμένης» δουλειάς (ή, ακόμα χειρότερα, μιας θέσης στη ζεστή αγκαλιά των αφεντικών). Θέλουμε την κατάργηση όλων των εξετάσεων, των εργασιών και κάθε μορφής αξιολόγησης. Δε θέλουμε να αποδεικνύουμε σε κανέναν πόσο καλή εργατική δύναμη είμαστε, γιατί απλά δε θέλουμε να είμαστε εργατική δύναμη.

Το γεγονός, βέβαια, ότι αυτό το κίνημα δεν έχει επιτεθεί στις εξετάσεις εντάσσεται σε ένα συνολικότερο περιορισμό: παρόλο που επιχείρησε να βγει έξω από το πανεπιστήμιο, δεν έχει αμφισβητήσει το φοιτητικό του χαρακτήρα. Η συζήτηση σχετικά με το ρόλο των φοιτητών, το χαρακτήρα της φοιτητικής δραστηριότητας, τη σχέση της με την αγορά εργασίας και την παραγωγή έχει γίνει ελάχιστα, ενώ μόνο από κάποιες μειοψηφίες τίθεται σε αμφισβήτηση ο ίδιος ο φοιτητικός ρόλος και η (κοινωνική) ταυτότητα που δημιουργείται γύρω από αυτόν. Έτσι, το κίνημα ψάχνει απελπισμένα τη σύνδεση με κομμάτια της εργατικής τάξης, βλέποντας όμως την εργατική τάξη να υπάρχει αναγκαστικά έξω από το πανεπιστήμιο. Ακόμα χειρότερα, τις περισσότερες φορές η «σύνδεση με τους εργαζόμενους» γίνεται αντιληπτή ως σύνδεση με τα σωματεία ή πίεση στη ΓΣΕΕ και την ΑΔΕΔΥ να καλέσουν γενική απεργία. Καθώς δεν τίθεται κεντρικά σε κριτική η ίδια η ουσία της φοιτητικής δραστηριότητας ως εργασιακής δραστηριότητας που (ανα-)παράγει το πιο πολύτιμο εμπόρευμα, την εργατική δύναμη, αλλά επικρατεί η διεκδίκηση «του δικαιώματος στη μόρφωση και τη δουλειά» (σαν να ήταν και τα δύο θετικές αξίες και όχι η έκφραση της φτώχειας μας), αναγκαστικά η προσπάθεια επικοινωνίας με άλλους προλετάριους μετατρέπεται σε αναζήτηση εξωτερικών συμπαραστατών για την υπεράσπιση μιας αφηρημένης «δημόσιας και δωρεάν παιδείας», η οποία το πολύ-πολύ να αφορά τα παιδιά τους. Μ’ αυτόν τον τρόπο ούτε αναζητείται η κοινότητα των αναγκών ανάμεσα στα διάφορα κομμάτια της τάξης και οι πιθανές κοινές στιγμές αγώνα (παρά μόνο σε ελάχιστες περιπτώσεις, όπως αυτή των προσωρινών εργαζομένων στα τηλεφωνικά κέντρα του ΟΤΕ, του κέντρου υγείας Ζαγκλιβερίου ή με την κριτική στην επισφαλή εργασία από κάποιους καταληψίες) ούτε αμφισβητείται ο «ακαδημαϊκός» διαχωρισμός του πανεπιστημίου από την υπόλοιπη κοινωνία.

Ταυτόχρονα, ούτε καν έχουμε επιχειρήσει να επικοινωνήσουμε με τα υπόλοιπα κομμάτια που εργάζονται (άμισθα ή μη) μέσα στο πανεπιστήμιο (και δεν εννοούμε εδώ τους προέδρους, τους μεγαλοκαθηγητές-καπιταλιστές και τα τσιράκια τους). Ένα μεγάλο εργατικό δυναμικό απασχολείται στο δημόσιο πανεπιστήμιο, είτε ανεπίσημα και άμισθα (υποψήφιοι διδάκτορες και μεταπτυχιακοί) είτε με σύμβαση, δηλαδή με όρους προσωρινότητας και ελαστικότητας (συμβασιούχοι λέκτορες ή ερευνητές), παράγοντας ερευνητικό και διδακτικό έργο. Μήπως δε θα μπορούσαμε να βρούμε κοινά σημεία συνάντησης με όλους αυτούς, όπως για παράδειγμα στον άμισθο χαρακτήρα της δουλειάς που βγάζουν οι μεταπτυχιακοί και οι διδακτορικοί και στην άμισθη (ή πληρωμένη με ψίχουλα) πρακτική άσκηση (τι ωραίο όνομα για να αποκρύπτει όλη τη βρομοδουλειά που βγάζουν οι φοιτητές κατά τη διάρκειά της) που είναι απαραίτητη σε πολλές σχολές για τους προπτυχιακούς – απαιτώντας κανονικό μισθό και ασφάλιση; Ή μήπως δεν θα μπορούσαμε να συναντηθούμε τη στιγμή που το μέλλον που υπόσχονται για τους προπτυχιακούς οι αλλαγές στην τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι ήδη σε μεγάλο βαθμό πραγματικότητα για τους μεταπτυχιακούς και τους υποψήφιους διδάκτορες – δίδακτρα ή ανταποδοτική παροχή έργου στα περισσότερα μεταπτυχιακά και διδακτορικά, ανώτατο όριο φοίτησης, μεταπτυχιακές σπουδές με χαρακτήρα σεμιναρίων που απλά σε διδάσκουν πώς να καταφέρνεις να είσαι ευέλικτος και επανακαταρτίσιμος για τις ανάγκες της παραγωγής κοκ.

Το γεγονός ότι άλλα κομμάτια της εργατικής τάξης δεν κινητοποιούνται αυτή τη χρονική στιγμή κάνει ασφυκτικά τα όρια για εμάς και ακόμα πιο δύσκολο να τεθεί σε αμφισβήτηση ο φοιτητικός χαρακτήρας του κινήματος. Ωστόσο, το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να επιδιώξουμε το ξεπέρασμα των συντεχνιακών περιορισμών και την πραγματική προλεταριακή επικοινωνία όσο περνάει από το χέρι μας, μιας και δεν είναι καθόλου ευχάριστο να βλέπουμε τα κομμάτια της τάξης να «παρελαύνουν» το ένα μετά το άλλο (πρώτα οι φοιτητές, μετά οι δάσκαλοι και οι μαθητές, ύστερα οι λιμενεργάτες, τώρα ξανά οι φοιτητές) χωρίς να υπάρχει καμία ουσιαστική συνάντηση των αναγκών και των αγώνων.

…ή (με άλλα λόγια) να απο-πολιτικοποιήσουμε το κίνημα

Το κίνημα των καταλήψεων βρίσκεται σε μια μεταιχμιακή κατάσταση. Αφού κορυφώθηκε σε ζωντάνια, μαζικότητα και δράσεις τις δέκα τελευταίες μέρες του Γενάρη και τις πρώτες του Φλεβάρη, την περασμένη εβδομάδα υπήρξε μια ύφεση (με εξαίρεση την πορεία της Τετάρτης, η οποία παρόλο που είχε λιγότερο κόσμο από τις προηγούμενες ήταν εξίσου δυναμική και υπήρχε αρκετός αυθορμητισμός και φαντασία στα στένσιλ και τα συνθήματα που γράφονταν κατά τη διάρκειά της) – τουλάχιστον έτσι έχουν τα πράγματα στη Θεσσαλονίκη. Σ’ αυτό συνέβαλαν η κούραση που άρχισε να εμφανίζεται μετά από ένα μήνα καταλήψεων και η απομόνωση του κινήματος από την υπόλοιπη εργατική τάξη, σε συνδυασμό με τους τακτικούς ελιγμούς του ΠΑΣΟΚ που απέπνευσαν έναν αέρα νίκης στους φοιτητές – κι εδώ αναδεικνύονται τα όρια ενός αγώνα που παραμένει αμυντικός. Ο μοναδικός τρόπος να απεγκλωβιστούμε από τη θριαμβολογία και τον τακτικισμό, τις κορυφώσεις, τις κλιμακώσεις, τα μέτωπα και τους συντονισμούς (τοπικούς ή πανελλαδικούς) είναι να οξύνουμε τη σύγκρουση στο κοινωνικό έδαφος, να μιλήσουμε τη γλώσσα των δικών μας αναγκών και επιθυμιών αντί για τη γλώσσα της πολιτικής και της ιδεολογίας.

Αν θέλουμε να μιλήσουμε τη γλώσσα της πραγματικής ζωής, τότε πρέπει να εγκαταλείψουμε τις αφαιρέσεις του τύπου «δημόσια και δωρεάν παιδεία», που υποτίθεται ότι περιλαμβάνουν τα πάντα αλλά τελικά δε λένε τίποτα, και να επιτεθούμε συγκεκριμένα. Δεν είναι δική μας υπόθεση οι υποδείξεις στην κυβέρνηση σχετικά με το πόσο τις εκατό του προϋπολογισμού ή του ΑΕΠ θα ήταν αρκετό για μια «καλύτερη παιδεία». Τα κοινωνικά κινήματα δεν οφείλουν να κάνουν υποδείξεις εκπαιδευτικής και εργασιακής πολιτικής στο κράτος, ούτε να προβληματίζονται για το πως θα συμβάλλουν στο να ξεπεραστούν οι κρίσεις που αντιμετωπίζουν τα αφεντικά. Συγκεκριμένα, λοιπόν, να διεκδικήσουμε τη δωρεάν αναπαραγωγή μας και να επαναπροσδιορίσουμε το περιεχόμενό της. Εντός μιας κινηματικής διαδικασίας, αιτήματα όπως «δωρεάν σίτιση», «δωρεάν μετακινήσεις», «δωρεάν συγγράμματα», «δωρεάν στέγαση» είναι δυνατό να ικανοποιηθούν, αν εκμεταλλευτούμε τις δυνατότητες που μας προσφέρει η κοινότητα των σχέσεων που δημιουργούμε. Ας οικειοποιηθούμε ό,τι χρειαζόμαστε από αυτούς που νόμιμα μας κλέβουν κάθε μέρα. Ας καταλάβουμε τα κυλικεία που το (δημόσιο κατά τ’ άλλα πανεπιστήμιο) νοικιάζει -έναντι ενός διόλου ευκαταφρόνητου αντιτίμου- σε ιδιωτικές εταιρίες, τύπου Γρηγόρη και Everest ή ας ανοίξουμε τη λέσχη και γι’ αυτούς που δεν είναι φοιτητές…δωρεάν σίτιση για όλους. Ας σαμποτάρουμε τα ακυρωτικά μηχανήματα στα αστικά λεωφορεία (πρακτική που εφαρμόστηκε την περασμένη Τετάρτη)…δωρεάν μετακινήσεις για όλους. Όσο για δωρεάν συγγράμματα, έχουν υπάρξει στην Αθήνα κάνα-δυο παραδειγματικές πρωτοβουλίες… Ας πετάξουμε έξω τα γραφεία διασύνδεσης, τα γραφεία ερευνών, τους καθηγητές-καπιταλιστές και τα ερευνητικά τους και ας κατοικήσουμε γαλήνια σ’ αυτό το πραγματικά κατειλημμένο και δωρεάν πανεπιστήμιο. Τέλος, αφού έχουμε δημιουργήσει ένα νέο χώρο κοινωνικότητας σ’ αυτή την υπό κατάληψη πανεπιστημιούπολη, να τον ανοίξουμε προς χρήση κάθε προλετάριου: τα μέσα παραγωγής (από τις βιβλιοθήκες μέχρι τα φωτοτυπικά μηχανήματα και τους υπολογιστές) είναι κοινωνικά μέσα παραγωγής που εμφανίζονται ως ατομική (ή κρατική – που είναι η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος) ιδιοκτησία. Ας τα επανοικειοποιηθούμε!

Να ξεπεράσουμε εκείνα τα όρια μετά τα οποία

δεν θα υπάρχει επιστροφή στο κανονικό!

Με βάση τον ισχύοντα νόμο (Ν.1268/1982), το αρμόδιο όργανο για την παροχή άδειας επέμβασης της «δημόσιας δύναμης» στους πανεπιστημιακούς χώρους είναι η τριμελής επιτροπή ασύλου (αποτελείται από τον πρύτανη, έναν εκπρόσωπο ΔΕΠ και έναν εκπρόσωπο των φοιτητών). Το όργανο αυτό «αποφασίζει μόνο με ομοφωνία» (Ν.1268, άρθρο 2, παρ. 4γ). Σύμφωνα με τον νέο νόμο, αρμόδιο όργανο θα είναι πλέον το πρυτανικό συμβούλιο (πρύτανης και δύο αντιπρυτάνεις), πράγμα που σημαίνει ότι η απαίτηση να υπάρχει φοιτητική συναίνεση για την άρση του ασύλου παύει να υφίσταται. Επιπλέον, το νέο αρμόδιο όργανο αποφασίζει «κατά πλειοψηφία» και όχι με ομοφωνία. Μια ακόμα προσθήκη προβλέπει ότι το πρυτανικό συμβούλιο «συνέρχεται άμεσα, αυτεπαγγέλτως ή μετά απο καταγγελία». Κατά συνέπεια, μια απλή καταγγελία από παράγοντα εξωτερικό προς το πανεπιστήμιο (θα ήμασταν άραγε υπερβολικά καχύποπτοι αν προβλέπαμε ότι αυτός ο παράγοντας θα είναι, άμεσα ή έμμεσα, η ίδια η «δημόσια δύναμη» ή οι πολιτικοί της προϊστάμενοι;) θα αποτελεί αιτία σύγκλησης του πρυτανικού συμβουλίου που, με απλή πλειοψηφία, θα δίνει την άδεια στις αστυνομικές δυνάμεις να εισβάλλουν στον πανεπιστημιακό χώρο.

Σύμφωνα με τον ισχύοντα νόμο, «το πανεπιστημιακό άσυλο συνίσταται στην απαγόρευση επέμβασης της δημόσιας δύναμης στους χώρους αυτούς [ενν. τους πανεπιστημιακούς χώρους] χωρίς την πρόσκληση ή την άδεια του αρμόδιου οργάνου…» (παρ. 5). Ο νέος νόμος ΚΑΤΑΡΓΕΙ τη συγκεκριμένη παράγραφο. Αυτό σημαίνει ότι επανανοηματοδοτείται η έννοια του ασύλου: Η παράγραφος 2β του νέου νόμου προβλέπει μεν ότι «δεν επιτρέπεται η επέμβαση δημόσιας δύναμης… χωρίς προηγούμενη πρόσκληση ή άδεια…», ΑΛΛΑ δεν αναφέρει ότι ΑΥΤΗ ακριβώς η αδυναμία επέμβασης αποτελεί την ουσία του ασύλου. Αυτή η διαφοροποίηση δε γίνεται, βέβαια, τυχαία. Η παράγραφος 2α του νέου νόμου δίνει ακριβώς νέα υπόσταση στην έννοια του ασύλου, αναφέροντας: «Το ακαδημαϊκό άσυλο αναγνωρίζεται έναντι οποιουδήποτε επιχειρεί να το καταλύσει για την κατοχύρωση των ακαδημαϊκών ελευθεριών και για την προστασία του δικαιώματος στη γνώση, τη μάθηση και την εργασία όλων ανεξαιρέτως των μελών των ΑΕΙ». Αξίζει τον κόπο να κάνουμε τη σύγκριση με τη διατύπωση του ισχύοντος νόμου: «Για την κατοχύρωση της ακαδημαϊκής ελευθερίας, της ελεύθερης επιστημονικής αναζήτησης και της ελεύθερης διακίνησης των ιδεών αναγνωρίζεται το πανεπιστημιακό άσυλο» (παρ.4). Επισημαίνουμε, με βάση τα παραπάνω, τα εξής:

Το άσυλο συνίσταται πλέον, μεταξύ άλλων, στην «προστασία του δικαιώματος…στην εργασία…». Αυτή η νέα υπόσταση της έννοιας του ασύλου σημαίνει ότι ενέργειες που παρεμποδίζουν την «εργασία» (διδασκαλία, έρευνα) μέσα στα πανεπιστήμια συνιστούν παραβίαση του ασύλου. Με άλλα λόγια, οι απεργίες του διδακτικού ή διοικητικού προσωπικού, καθώς και οι καταλήψεις από μέρους των φοιτητών χαρακτηρίζονται πλέον – στο βαθμό που παρακωλύουν την εκπαιδευτική και ερευνητική διαδικασία – ως ενέργειες που παραβιάζουν το πανεπιστημιακό άσυλο! Κατά συνέπεια, σύμφωνα με την παράγραφο 2β του νέου νόμου, το πρυτανικό συμβούλιο (πλέον) νομιμοποιείται (αποφασίζοντας με απλή πλειοψηφία) να καλέσει τη «δημόσια δύναμη» για να…αποκαταστήσει το άσυλο που παραβίασαν οι φοιτητές ή οι απεργοί καθηγητές, διοικητικοί υπάλληλοι κ.λ.π.

Συμπερασματικά, οι αστυνομικές δυνάμεις δεν είναι πλέον εκείνες που, δυνητικά, παραβιάζουν το πανεπιστημιακό άσυλο αλλά είναι αυτές που το…προστατεύουν από τους απεργούς φοιτητές, καθηγητές, εργαζόμενους κ.λ.π.!! Η ρύθμιση αυτή σημαίνει την ποινικοποίηση των φοιτητικών καταλήψεων αλλά και των απεργιών των καθηγητών ή των διοικητικών υπαλλήλων των πανεπιστημίων. Προστατεύει το «δικαίωμα στην εργασία» και περιστέλλει το δικαίωμα στην απεργία. Επιπλέον, η διατύπωση που αναφέρει ότι «το ακαδημαϊκό άσυλο αναγνωρίζεται έναντι οποιουδήποτε επιχειρεί να το καταλύσει» δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών, με βάση τη νέα έννοια που αποδίδεται στο άσυλο (ως «δικαίωμα στην εργασία» που «προστατεύεται» από το κράτος και τα εκτελεστικά του όργανα, δηλαδή την αστυνομία): οποιαδήποτε ενέργεια παρακωλύει την εκπαιδευτική και ερευνητική διαδικασία (χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι καταλήψεις αλληλεγγύης που γίνονται κατά καιρούς σε πανεπιστημιακούς χώρους για ένα πλήθος διαφορετικών λόγων) θεωρείται πλέον ότι «παραβιάζει το άσυλο», και επομένως νομιμοποιεί την επέμβαση εκείνων που το «προστατεύουν», δηλαδή των αστυνομικών δυνάμεων.

Κατά συνέπεια, δε μιλάμε εδώ απλώς για την κατάργηση του κοινωνικού χαρακτήρα του ασύλου και τον περιορισμό της εφαρμογής του μόνο «για τα μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας». Τα ίδια τα μέλη της «ακαδημαϊκής κοινότητας» αποτελούν πλέον εν δυνάμει παραβάτες του ασύλου, με βάση την καινούρια σημασία που αποδίδεται πλέον στο άσυλο ως «δικαίωμα στην εργασία».

Μέχρι τώρα, το πανεπιστημιακό άσυλο εξασφάλιζε την προστασία της ελεύθερης διακίνησης ιδεών από ενδεχόμενη αστυνομική επέμβαση. Στο εξής, η αστυνομική επέμβαση θα «διασφαλίζει» το «δικαίωμα στην εργασία» από οποιεσδήποτε ανεπιθύμητες ενέργειες. Αυτή είναι η νέα έννοια του «πανεπιστημιακού ασύλου».

Ας επισημάνουμε μια τελευταία τροποποίηση που προβλέπει ο νέος νόμος-πλαίσιο αναφορικά με το καθεστώς του πανεπιστημιακού ασύλου και, ειδικότερα, αναφορικά με την κατοχύρωση της «ακαδημαϊκής ελευθερίας». Ο νόμος 1268/1982 προβλέπει: «Η ακαδημαϊκή ελευθερία στη διδασκαλία και την έρευνα καθώς και η ελεύθερη διακίνηση των ιδεών κατοχυρώνεται στα ΑΕΙ». Ο νέος νόμος προσθέτει τον εξής περιορισμό: «κατοχυρώνεται η ακαδημαϊκή ελευθερία…με σεβασμό στις ανθρώπινες αξίες». Μπαίνουμε στον πειρασμό να αναρωτηθούμε ποιες είναι οι αξίες που διέπουν την καπιταλιστική κοινωνία• ποιες είναι οι αρχές που προσδίδουν συνοχή στην κοινωνία του θεάματος σε μια εποχή γενικευμένου ηθικού σχετικισμού; Δε βρίσκουμε παρά μόνο μια απάντηση: Η μοναδική αξία που σέβεται, υπερασπίζεται και προωθεί η εμπορευματική κοινωνία είναι η αξία του κέρδους.

Πάνω σε αυτήν την αξία θεμελιώνεται η υποταγή της ανθρώπινης ουσίας.

Οποιαδήποτε «αξία» ή «ελευθερία» δεν ανταποκρίνεται σε αυτόν τον προσανατολισμό είναι ανταλλάξιμη και επισφαλής. Η «ακαδημαϊκή ελευθερία» δεν μπορεί μακροπρόθεσμα να ξεφύγει από τον κλοιό που δημιουργεί γύρω της ο ιμπεριαλισμός του εμπορεύματος.

Η παραπάνω κριτική ανάλυση των κρατικών σχεδιασμών για το καθεστώς του ασύλου δε σημαίνει την υποστήριξη κάποιου είδους αυτάρκειας των όποιων «νησίδων ελευθερίας» μέσα στην έρημο της στρατιωτικοποιημένης καθημερινής ζωής. Δε σημαίνει ούτε την υπεράσπιση ανώφελων ενεργειών που γίνονται κατά καιρούς με προκάλυμμα το πανεπιστημιακό άσυλο, οι οποίες τελικά δεν εξυπηρετούν παρά τη διαιώνιση μιας μίζερης πολιτικής επιβίωσης στο περιθώριο των κοινωνικών διεργασιών.

Δε λησμονούμε ότι κάθε καινούριο κρατικό νομοθέτημα αντανακλά έναν συγκεκριμένο, ιστορικά διαμορφωμένο συσχετισμό κοινωνικών δυνάμεων. Ο νέος νόμος-πλαίσιο (μέρος του οποίου αποτελεί η ρύθμιση για το καθεστώς του πανεπιστημιακού ασύλου) εντάσσεται στο πλαίσιο μιας ευρύτερης καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης που στηρίζεται ακριβώς σε ένα συσχετισμό δυνάμεων ευνοϊκό για τα αφεντικά. Η πάλη των φοιτητών αποτελεί – συνειδητά ή ασυνείδητα – μέρος μιας κίνησης που έχει ξεκινήσει σε παγκόσμιο επίπεδο και στοχεύει στην αντιστροφή αυτού του συσχετισμού.

Πριονιστήριο το Χρυσό Χέρι

25-10-2006

Είναι σαφές ότι βρισκόμαστε σε ένα αποφασιστικό σημείο. Η κυβέρνηση ήταν αναγκασμένη να κηρύξει ολοκληρωτικό πόλεμο ενάντια στους φοιτητές και τις φοιτήτριες που με τις κινητοποιήσεις τους έχουν αντισταθεί στις επιχειρούμενες εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών και έχουν καθυστερήσει σημαντικά την εφαρμογή της νεοφιλελεύθερης πολιτικής στα πανεπιστήμια. Η απάντηση του κράτους στις κινητοποιήσεις (καταστολή και πολιτικός ελιγμός) δείχνουν τον τρόμο που προκάλεσε αυτό το κίνημα και τις δυνατότητες του. Εκείνο που τρόμαξε την κυβέρνηση δεν ήταν η επιχειρηματολογία υπέρ της «κρατικά επιχορηγούμενης παιδείας», αλλά η δύναμη των φοιτητών να μπλοκάρουν τις κινήσεις της. Οι κινητοποιήσεις απέδειξαν ότι μπάζει νερά το νεοφιλελεύθερο όνειρο της ατομικής ευτυχίας. Το θέμα είναι αν θα βουλιάξει ή θα επιδιορθωθεί και θα συνεχίσει να κυριαρχεί.

Η επιχειρούμενη από το κεφάλαιο νεοφιλελεύθερη μεταρρύθμιση…

Το βασικότερο στοιχείο των επιχειρούμενων μεταρρυθμίσεων των τελευταίων ετών είναι η τυπική/θεσμική κατοχύρωση της «επιχειρηματικοποίησης» του (δημόσιου) πανεπιστημίου, δηλαδή της λειτουργίας του συνόλου της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης με επιχειρηματικά/ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια. Τα πανεπιστήμια, σύμφωνα με αυτή τη στρατηγική του κεφαλαίου, πρέπει να λειτουργούν και αυτά ως επιχειρήσεις με management, μετρήσιμο προϊόν, συμπίεση κόστους,  αύξηση της παραγωγικότητας και πειθάρχηση των εργαζόμενων (είτε αυτοί είναι φοιτητές είτε καθηγητές που δεν έχουν επιχειρηματικές δραστηριότητες). Η ποσοτικοποίηση του προϊόντος της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης προωθείται μέσω του συστήματος των «πιστωτικών μονάδων» και η προσπάθεια να καταστεί ακόμη πιο ευέλικτο το σύγχρονο εργατικό δυναμικό υλοποιείται με την ίδρυση και λειτουργία των Ινστιτούτων Δια Βίου Εκπαίδευσης (ΙΔΒΕ). Η στρατηγική αυτή στοχεύει στη μετακύλιση του κόστους εκπαίδευσης/κατάρτισης από το κράτος ή/και τις επιχειρήσεις στους εργαζόμενους/φοιτητές. Συγκεκριμένα, προωθείται η κατάργηση των δωρεάν συγγραμμάτων και η καθολικοποίηση της επιβολής διδάκτρων στα μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών (προς το παρόν). Η μετάθεση αυτή του κόστους στις πλάτες των φοιτητών διευρύνεται μέσω του συστήματος «ανταποδοτικών υποτροφιών» για τους οικονομικά αδύναμους φοιτητές. Σύμφωνα με τις προτάσεις της «επιτροπής σοφών», οι οικονομικά αδύναμοι φοιτητές θα λαμβάνουν κάποια (πενιχρή) οικονομική ενίσχυση σε αντάλλαγμα κανονικής πενθήμερης, οκτάωρης εργασίας  στο εκάστοτε ίδρυμα. Η δημιουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων θα συμβάλλει προς την κατεύθυνση αυτή, καθώς η δημιουργία πανεπιστημιακής «αγοράς» θα επιβάλλει τους κανόνες της: αύξηση της παραγωγικότητας με όσο το δυνατόν σφιχτότερους προϋπολογισμούς, «ανταγωνιστικότητα» κλπ. Η δε διάσπαση των πτυχίων και η παροχή συγκεκριμένων «δεξιοτήτων» θα προωθήσει ανάμεσα στους φοιτητές την εντατικοποίηση, την εξατομίκευση και, σε τελική ανάλυση, τον ανταγωνισμό.

Να σημειώσουμε εδώ ότι η μεταρρύθμιση δεν περιορίζεται μόνο στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, αλλά αφορά και τη δευτεροβάθμια. Αυτό που προωθείται είναι η αναδιάρθρωση της εκπαίδευσης συνολικά και όχι μονάχα των πανεπιστημίων. Μερικές από τις προτεινόμενες αλλαγές που περιέχονται στο πόρισμα που έχει ήδη καταθέσει το ΕΣΥΠ αφορούν την αποδέσμευση των σχολείων από την κρατική χρηματοδότηση («οικονομική αυτονομία») και τη μετακύλιση του κόστους στα ίδια, «εικονικές» εξετάσεις σε Α’ λυκείου, επαναφορά του συνυπολογισμού του βαθμού Β’ Λυκείου για την είσοδο σε ΑΕΙ-ΤΕΙ, αύξηση ελέγχου των μαθητών με θεσμοθέτηση «φακέλου» για κάθε έναν αλλά και αξιολόγηση των εκπαιδευτικών μέσω σχολικών συμβούλων, επιθεωρητών και «καθιέρωσης διαδικασιών αυτοελέγχου», συνεχής επιμόρφωση μέσω ίδρυσης «Ακαδημιών Επιμόρφωσης», που στόχος τους είναι το «ξεκαθάρισμα» των εκπαιδευτικών πριν ακόμη τις εξετάσεις του ΑΣΕΠ.

…και η δική μας στάση

Όλα αυτά, τουλάχιστον σε ότι αφορά το πανεπιστήμιο, καθυστερούν επικίνδυνα (για το κεφάλαιο είναι ο κίνδυνος) χάρη στο φοιτητικό κίνημα. Η κυβέρνηση εξαναγκάστηκε, αφού είδε ότι η καταστολή ενδυνάμωσε τελικά το κίνημα,  να επιστρέψει στην καραμέλα του διαλόγου.  Μπορούν όμως οι φοιτητές που συμμετείχαν στο κίνημα να μπουν σε διάλογο με το κεφάλαιο και το κράτος του; Μπορούν να μπουν σε διάλογο με τους φοιτητές που κοιτάνε την πάρτη τους μόνο και σαμποτάρουν τις κινητοποιήσεις; Ποια είναι η κοινότητα μεταξύ των αγωνιζόμενων φοιτητών και εκπαιδευτικών με τους γραφειοκράτες και τους πολιτικούς του κεφαλαίου; Κάθε πρόταση για διάλογο αποτελεί προσπάθεια του κεφαλαίου αφενός να διαιρέσει τους αγωνιζόμενους σε όχλο και επίσημους εκπροσώπους και αφετέρου να φιλτράρει και να ενσωματώσει στη στρατηγική του τις πιο δημιουργικές σκέψεις του προλεταριάτου. Ας μη βοηθήσουμε το κεφάλαιο να ξεπεράσει την κρίση του αυτή τη φορά.

Μόνο με την κοινότητα στον αγώνα (που ξεπερνάει τη φοιτητική κοινότητα) μπορούμε να ξεπεράσουμε τη δημοκρατία τους και να παλέψουμε για τις δικές μας ανάγκες. Από τη στιγμή που η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση εκτός από εμάς αφορά τους μαθητές και τους καθηγητές της δευτεροβάθμιας, ας επιχειρήσουμε για αρχή να ενωθούμε μαζί τους στη βάση των κοινών μας συμφερόντων. Η κοινότητα αγώνα θα πρέπει να αγκαλιάσει και αυτούς. Αυτή η κοινότητα μαθητών-φοιτητών ήταν η βάση για να παρθεί πίσω το CPE στη Γαλλία. Για να πειστούμε ότι πρέπει να απέχουμε από κάθε διάλογο αρκεί να θυμηθούμε τι συνέβη με τα υπόλοιπα κομμάτια της τάξης μας που μπήκαν, μέσω των εκπροσώπων τους, σ’ αυτή τη διαδικασία. Αρκεί να θυμηθούμε την αποτυχία του μαζικού και με μεγάλη διάρκεια αγώνα των τραπεζικών υπαλλήλων τον Ιούνιο του 2005 και την αποτυχία των κινητοποιήσεων των απολυμένων εργατών της ΒΦΛ. Αρκεί επίσης να θυμηθούμε την επιτυχία των κινητοποιήσεων του 1990-91 στα σχολεία και των εργατών της ΕΑΣ το 1993, δυο περιπτώσεις στις οποίες οι προλετάριοι ξεπέρασαν την ηγεσία τους, απέρριψαν το διάλογο και προσπάθησαν να μπλοκάρουν όσο περισσότερο μπορούσαν την οικονομία. Γι’ αυτούς τους λόγους δεν πρέπει να αφήσουμε κανέναν από τις πολιτικές παρατάξεις ή το συντονιστικό των καταλήψεων να συνδιαλλαγεί με την κυβέρνηση. Η πάλη ανήκει σε εκείνους που παλεύουν, όχι σε αυτούς που θέλουν να την ελέγξουν.

Τα αιτήματα μας δεν μπορούν να παραμένουν εγκλωβισμένα για πάντα στο πλαίσιο του κεφαλαίου. Όταν μια σύγκρουση είναι τόσο κεντρική όσο αυτή δεν υπάρχει πιθανότητα επιτυχίας με τα γνωστά παρωχημένα σοσιαλδημοκρατικά αιτήματα. Δε μπορεί να συνεχίζουμε να ζητάμε να δώσει το κράτος «λεφτά για την παιδεία» αντί για εξοπλισμούς, δηλαδή να δώσει λεφτά από το ένα χέρι του στο άλλο. Δεν μπορεί το κίνημα να παίξει το ρόλο του κρατικού συμβούλου. Δεν μπορεί να αμυνόμαστε συνεχώς για ένα δημόσιο πανεπιστήμιο που γίνεται όλο και περισσότερο επιχείρηση. Δε μπορεί οι φοιτητές να αποδέχονται να πληρώνουν οι ίδιοι με τις ευκαιριακές σκληρές δουλειές που αναγκάζονται να κάνουν ή να πληρώνουν οι γονείς τους με ένα σημαντικό κομμάτι του μισθού τους την αναπαραγωγή της εργατικής τους δύναμης. Είναι ανάγκη να καταληφθούν ξανά και άμεσα οι σχολές. Είναι ανάγκη να διευρύνουμε πρωτοβουλίες συνάντησης φοιτητών με εργαζομένους, σαν κι αυτή που πήραν οι φοιτητές της Ιατρικής του ΑΠΘ και που οδήγησε σε κοινή διαδήλωση φοιτητών-γιατρών-νοσοκόμων. Είναι ανάγκη να κυκλοφορήσουμε τους κοινωνικούς αγώνες.  Είναι ανάγκη να θέσουμε σε αμφισβήτηση το ίδιο το πανεπιστήμιο, ο ρόλος του οποίου είναι να διαιρεί την ανθρώπινη δραστηριότητα σε πνευματική και χειρωνακτική και συνεπώς να διαιρεί τους εργαζόμενους τελικά μεταξύ τους.

Είναι ανάγκη να επιτεθούμε και να ζητήσουμε:

•Άμεση απόσυρση ολόκληρου του νομικού πλαισίου για την εκπαίδευση.

•Δωρεάν συγγράμματα και για τους μεταπτυχιακούς φοιτητές.

•Κατάργηση των διδάκτρων παντού.

•Κοινωνικό μισθό για κάθε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό φοιτητή, για κάθε άνεργο και άνεργη, για κάθε νοικοκυρά.

•Κατάργηση των εισαγωγικών και προαγωγικών εξετάσεων και κάθε μορφής αξιολόγησης.

Ομάδα ενάντια στην εργασία (μισθωτή και άμισθη)