θέλουμε δουλειά και όχι ανεργία ?

“ σου στέλνω κάποιον για να δεις / κι έχω κι άλλους δύο / α, ωραία, αφήστε ένα τηλέφωνο και διεύθυνση / τα γράφεις κάτω, λάθος κίνηση / επίσημη λύση η ανατίναξη / μιας και κάθε αποτυχία κρύβει οργή και δύναμη ”

Μέρα με τη μέρα, γίνεται ολοένα και πιο κατανοητή από το κοινωνικό σώμα η κρισιμότητα της στιγμής στην οποία βρίσκεται παγκόσμια η αναπαραγωγή αυτού του κόσμου. Μέσα στη δίνη της κρίσης, παράγονται όλες αυτές οι κάθετες τομές, οι οποίες έχουν ως αποδέκτη την ίδια τη σχέση εργασίας – κεφαλαίου στα θεμέλιά της. Όσο και αν η επίθεση είναι ως τώρα τέτοια που αμφισβητεί ακόμα και την ίδια τη φυσική ύπαρξη μέρους των εργαζομένων (αδυναμία περίθαλψης, αύξηση αστέγων, μετανάστευση), είμαστε ακόμα στην αρχή. Η δυσκολία αναπαραγωγής του κεφαλαίου στις διάφορες μορφές του, θα λάβει σιγά σιγά την παραδοσιακή πολιτική μορφή που της αντιστοιχεί, δηλαδή της δικτατορίας πάνω στις κατώτερες τάξεις. Το αυξανόμενο επίπεδο της καταστολής στις μητροπόλεις του κόσμου, από τις μαζικές συλλήψεις και τις πλαστικές σφαίρες στις αμερικάνικες πλατείες, τα τανκς στους δρόμους της Μόσχας, τις νέες τεχνικές αντιμετώπισης διαδηλώσεων στη Ρώμη και τους νεκρούς των Αραβικών εξεγέρσεων, μέχρι την καταστολή ειρηνικών κινητοποίησεων ή καταλήψεων στην Ελλάδα και την κάλυψη που της προσφέρει η ακροδεξιά αντιπροσώπευσή της στο κοινοβούλιο, γίνονται το νέο πρόσωπο της καπιταλιστικής τάξης στον πόλεμο που αρχίζει να ξεσπά. Ο πολίτης-προστατευόμενο τέκνο του κράτους-κηδεμόνα (αν υποθέσουμε ότι εκφραζόταν κοινωνικά και πολιτικά από τη διευρυμένη μεσαία τάξη) καταρρέει μαζί με τις γλυκές υποσχέσεις κοινωνικής προοπτικής και τους διαλόγους μεταξύ των κοινωνικών εταίρων.

Από τις κυρίοτερες πτυχές της διαδικασίας αυτής είναι μαζί με τη γενίκευση της επισφάλειας της εργασίας, η γιγάντωση του αριθμού των απολύσεων. Η εργατική νομοθεσία που αφορούσε τα παραπάνω θέματα ξηλώνεται κομμάτι-κομμάτι, και σταδιακά οδηγούμαστε σε μια κεντρικότητα αυτών των χαρακτηριστικών ως κοινωνικό δεδομένο. Η περικοπές των δαπανών, οι απολύσεις και η εφεδρεία στο δημόσιο τομέα, οι συμβάσεις ορισμένου χρόνου σε δημόσιους φορείς (ωρομίσθιοι εκπαιδευτικοί, μπλοκάκηδες όλων των ειδών, μερικώς απασχολούμενοι γιατροί, συμβασιούχοι στους ΟΤΑ, ενοικιαζόμενες καθαρίστριες κλπ) φέρνουν στο προσκήνιο μια νέα εργασιακή πραγματικότητα: αυτή της απομαζικοποίησης της εργασίας και της συνεχούς εναλλαγής ανάμεσα στην ανεργία και την ευέλικτη εργασία. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα μόρια από την κάρτα ανεργίας είναι πρακτικά το μοναδικό κριτήριο εύρεσης εργασίας σε καποιο φορέα. Μαζεύεις 12 μήνες άνεργος (ή δουλεύοντας αλλού μαύρα), έπειτα με τα μόρια της ανεργίας ίσως εργαστείς με 8μηνη σύμβαση, χωρίς να προλάβεις να χτίσεις σχέσεις με τους συναδέλφους και πάλι από την αρχή.

Η συγκεκριμένη τάση στην πορεία της ταξικής πάλης, καθορίζει πλέον σε μεγάλο βαθμό τις μορφές που παίρνουν οι αγώνες, δηλαδή τις δυνατότητες και τα όριά τους (μαζί βέβαια με τα κομμάτια των εργαζομένων που διατηρούν ακόμα κάποιες παλαιότερες σχέσεις εργασίας και μορφές πάλης, όπως πχ μαζικοί χώροι, εργοστάσια κλπ.). Διαφαίνεται ότι η πτώση της αξίας των πανεπιστημιακών πτυχίων και η μη σύνδεσή τους με κάποιο επάγγελμα, η αλεπάλληλες εναλλαγές εργασιακών ρόλων καθώς και η απονομιμοποίηση των μισθολογικών αιτημάτων που προωθείται μέσω των ατομικών συμβάσεων εργασίας, κάνουν την εργατική ταυτότητα πιο ρευστή και τους αγώνες να είναι ασυνεχείς, μη-συνδικαλιστικοί με την παραδοσιακή έννοια και να διαχέονται στο κοινωνικό πεδίο. Το τελευταίο χαρακτηριστικό, εξαιτίας και της επίθεσης στην αναπαραγωγή (υγεία, ρεύμα, φόροι, μεταφορές), δείχνει να κερδίζει έδαφος ως πρακτική οργάνωσης των προλετάριων και της μεσαίας τάξης που προλεταριοποιείται, μέσα από κινήσεις στις πλατείες, συνελεύσεις γειτονιάς, την όσμωση συνδικάτων με τους καταναλωτές των υπηρεσιών (Μετρό, ΔΕΗ, νοσοκομεία). Όσο το κράτος θα παραιτείται από την ‘ομαλή’ συνέχιση της καθημερινότητας, οι νηπιακές για την ώρα αυτές μορφές οργάνωσης θα δοκιμάζονται και σε μεγαλύτερο βαθμό, με πιο σκληρή τη μανία της καταστολής και τις εσωτερικές συγκρούσεις.

Για πολύ κόσμο, οι εναλλακτικές επιβίωσης ή αξιοπρεπούς ζωής με τους όρους που γνωρίζαμε θα περνάνε μέσα από νέα πεδία. Τέτοια μπορεί να είναι τόσο η μαύρη οικονομία και οι παρυφές της μαφίας, αφού το κράτος στρέφεται στην παραοικονομία για να αυξήσει το ποσοστό κέρδους ή ακόμα δομές αυτοδιαχείρισης της φτώχειας (όπως πχ, η ζωή σε γκέτο, ή άλλα φαινόμενα που είδαμε πρόσφατα στην Ελλάδα – μετακύλιση του κόστους εκπαίδευσης στους γονείς μέσω εθελοντισμού, έρανοι για να μαζευτούνε λεφτά για φοιτητικές σημειώσεις στο Πανεπιστήμιο κ.ά). Από την άλλη, είναι στοίχημα να οργανωθούνε και προσπάθειες ανάπτυξης ενός κινήματος με επιθετικά χαρακτηριστικά, το οποίο ταυτόχρονα θα χτίσει δίκτυα και σχέσεις πέρα από την αξία και το κεφάλαιο ανάμεσα στα μέλη του. Εδώ είναι που φαίνεται η αξία αυτών των πρώιμων εγχειρημάτων αυτο-οργάνωσης σε γειτονιές και πρωτοβουλιών στους χώρους εργασίας: είναι τέτοια τα μορφώματα, ανοιχτά και οριζόντια, τα οποία με τη δημιοργία δεσμών και τα μικρά αλλά ειλικρινή βήματα μπορούν να ξεπεράσουν τη μπετοναρισμένη διαμεσολάβηση των κομματικών μηχανισμών ή και την εισαγωγή ιδεολογιών διαχωρισμού όπως ο εθνικισμός και ο ρατσισμός. Άρα, η δυναμική αυτών των πρωτοβουλιών δεν έχει εργαλειακό χαρακτήρα, όπως πιστεύουν κομμάτια της Αριστεράς, τα οποία κατά τα άλλα αγχώνονται για τις στρατηγικές του ελληνικού κράτους και την εθνική κυριαρχία, αλλά είναι μέσα στις αντιφάσεις της η παραγωγή του κομμουνισμού, των κοινοτήτων αγώνα.

Οι προβληματικές που γεννιούνται, παρουσιάστηκαν το 2001 με την κρίση και τις ταραχές στην Αργεντινή, με άλλα όμως δεδομένα όσο αφορά την παραγωγή και τη σύνθεση των γειτονιών, και απαντήθηκαν ως ένα βαθμό με την αυτοδιαχείριση και την αλληλεγγύη μεταξύ των ανέργων (piqueteros) και της πρώην μεσαίας τάξης που βγήκε στο δρόμο (cacerolazos). Πέρα από την ορμή που έχει η απαλλοτροίωση και η λειτουργία των εργοστασίων από τους εργάτες, που μέχρι ένα σημείο φαίνεται να αποτελούνε μια λύση μέσα στον καπιταλισμό, η αυτοδιαχείριση ως πρακτική θα χτυπηθεί τόσο από το διεθνή ανταγωνισμό και το νόμο της αξίας, όσο και από το περιεχόμενο της ίδιας της εργασίας στα σύγχρονα κέντρα, δηλαδή την παντελή απουσία νοήματος και την πλήρη αλλοτροίωση. Αν η επανάσταση φαντάζει σήμερα ακατόρθωτη, είναι γιατί κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα έχει υπαχθεί στο κεφάλαιο, με αποτέλεσμα να μην μπορούμε να φανταστούμε τη ζωή την επόμενη μέρα. Αυτό το άγχος του ανταγωνιστικού κινήματος να φτιάξει πλατφόρμες της αταξικής κοινωνίας θα πρέπει να εγκαταλειφθεί. Είναι σίγουρο ότι σε μια ενδεχόμενη παγκόσμια εξέγερση, θα τεθούνε όλα τα ζητήματα: πώς θα φτάνουν τα αγαθά στον κόσμο? Πώς θα καλλιεργούμε και θα τρώμε? Ποια θα είναι η μορφή της εκπαίδευσης και της υγείας? Όλα αυτά τα κρίσιμα ερωτήματα, απαντιούνται με παραδείγματα αγώνα πέρα από τη μισθωτή εργασία. Η επιμονή για επιστροφή στη μισθωτή εργασία, είναι βέβαια απαραίτητη ως στρατηγική πχ. σε απολυμένους για την ενδυνάμωση του ταξικού αγώνα, αλλά ως πρόταγμα είναι ανεδαφική (αφού το κεφάλαιο σήμερα δε χρειάζεται μεγάλο κομμάτι του εργατικού πληθυσμού) αλλά και αποκρύπτει την ιστορική και ωμή αλήθεια:

ότι η δουλειά και η ανεργία μαζί γεννήθηκαν και μαζί θα πεθάνουν!

ή να τελειώνουμε και με τα δυο ?

Companero Joven

Αυτή η εντυπωσιακά ακριβής πρόβλεψη έγινε σε  μια κουβέντα του καφέ  με έναν παλιό τροτσκιστή το 2007. Στο κείμενο αυτό θα προσπαθήσουμε να σκεφτούμε τί δείχνει η ξεκάθαρη εμφάνιση του ΚΚΕ ως αστυνομίας [1], αυτό το σημαντικό γεγονός της 20^ής Οκτώβρη, για την εξέλιξη της ταξικής πάλης στην Ελλάδα και πώς σχετίζεται με την εξέλιξη της κρίσης.

Θα ξεκινήσουμε την ανάλυση επιχειρώντας μια κριτική ανάγνωση της βασικής θέσης όλων εκείνων που κάνουν κριτική στο ΚΚΕ για «προδοσία της εργατικής τάξης». Οι φορείς της άποψης αυτής καταθλίβονται επίσης από το ότι «τσακωνόμαστε μεταξύ μας». Η άποψη αυτή μοιάζει να παραβλέπει, να ξεχνά ποιός είναι ο ρόλος του ΚΚΕ στην ταξική πάλη στην Ελλάδα. Δεν πρόκειται όμως για απροσεξία. Δεν πρόκειται για παράλειψη ή αφηρημάδα. Αυτό που δεν βλέπει η άποψη αυτή καθορίζεται από την ουσία εκείνου που βλέπει, από τη δομή της όρασης της, από τον ίδιο τον πυρήνα του περιεχομένου της. Εκείνο που βλέπει η άποψη αυτή είναι η επανάσταση ως θρίαμβος της εργατικής τάξης, η μετατροπή της καπιταλιστικής κοινωνίας σε κοινωνία εργατών, δηλαδή, η επανάσταση όπως παριστάνει ότι τη βλέπει και το ΚΚΕ (με τον εαυτό του βέβαια στη θέση των αφεντικών). Γι’ αυτό το λόγο η κριτική αυτή κατηγορεί το ΚΚΕ για «προδοσία» στην προσπάθεια επίτευξης ενός κοινού στόχου. Θεωρεί μάλιστα ότι το ΚΚΕ προδίδει τον κοινό στόχο της «ελεύθερης» εργατικής κοινωνίας επειδή με την πρακτική και το λόγο του προτάσσει τη δημιουργία της πολιτικής μορφής ενός εργατικού κράτους αντί της εργατικής αυτοδιαχείρισης της παραγωγής, και σ’ αυτό το πλαίσιο εξανίσταται από τη χρήση του συνθήματος «Χωρίς εσένα γρανάζι δε γυρνά, εργάτη μπορείς χωρίς αφεντικά» από το ΚΚΕ.

Μπορεί καταρχήν να φαίνεται παράδοξο, αλλά είναι μέσα σ’ αυτό το σύνθημα που κρύβεται η ουσία του γεγονότος της 20^ής Οκτώβρη. Το περιεχόμενο αυτού του συνθήματος εκφράζει την πλευρά του ΚΚΕ (όχι όμως μόνο του ΚΚΕ και αυτό έχει μεγάλη σημασία) στην σύγκρουση που παράγεται ιστορικά στην τρέχουσα περίοδο ανάμεσα στις πρακτικές της ταξικής πάλης. Αν διαβάσουμε με προσοχή αυτό το σύνθημα, θα δούμε ότι στη λέξη εργάτη βρίσκεται το κλειδί για το περιεχόμενο της κατά ΚΚΕ (και όχι μόνο) επανάστασης. Η επανάσταση αυτή δεν καταργεί τον εργάτη ως εργάτη, δεν καταργεί το προλεταριάτο, δεν καταργεί τα «γρανάζια», δηλαδή την παραγωγή αξίας. Αντίθετα καλεί τον εργάτη να αγωνιστεί (ή να στοιχηθεί ως πρόβατο πίσω από τους βοσκούς στην περίπτωση του ΚΚΕ) για να συνεχίσει να είναι εργάτης, να συνεχίσει να «γυρνάει τα γρανάζια». Η ουτοπική φράση «χωρίς αφεντικά» σημαίνει «με δική του πρωτοβουλία», δηλαδή με αφεντικά που θα είναι επίσης εργάτες, υποτίθεται αφεντικά του εαυτού τους, ή με αφεντικό το «κόμμα των εργατών». Πίσω από την οπορτουνιστική πρακτική του ΚΚΕ να ενστερνιστεί ένα «σύνθημα των αναρχικών», βρίσκεται η ουσία της διατήρησης της εργασίας ως διαχωρισμένης δραστηριότητας του ανθρώπου μετά την επανάσταση και ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Η στάση του ΚΚΕ να υπερασπιστεί, αυτή την κρίσιμη για το κεφάλαιο και το Κράτος ώρα, το κοινοβούλιο και την αστυνομία από τις επιθέσεις ενός κομματιού του προλεταριάτου είναι απολύτως συμβατή με το σύνθημα αυτό, ακόμη περισσότερο επειδή οι επιθέσεις ενάντια στο κράτος και την ιδιοκτησία καθίστανται εφικτές μόνο επειδή έχουν τη στήριξη ενός πολύ μεγάλου κομματιού του προλεταριάτου όπως φάνηκε καθαρά στις 19 Οκτώβρη. Η υπεράσπιση της εργασίας δεν μπορεί να γίνει μέσα σε ιστορικό κενό, δεν υπάρχει μια α-ιστορική μορφή εργασίας (όπως υπονοεί το «θέλουμε δουλειά και όχι ανεργία» κτλ), είναι αναγκαστικά η υπεράσπιση της εργασίας όπως αυτή έχει διαμορφωθεί στο ιστορικό παρόν – και στη συνέχεια η επανάσταση, κατά ΚΚΕ, θα είναι η αναδιάρθρωση της εργασίας στη βάση των ιστορικά καθορισμένων όρων της (κάτι που έκαναν εξάλλου οι μπολσεβίκοι όταν πήραν την εξουσία στη Ρωσία συμμετέχοντας στην προλεταριακή επανάσταση το 1917 και προσπάθησαν να κάνουν οι συνδικαλιστές της CNT όταν ανέλαβαν τη διοίκηση των εργοστασίων μετά την προλεταριακή εξέγερση στην Ισπανία το 1936). Αν συνδυάσουμε αυτά τα συμπεράσματα με την στρατηγική του ΚΚΕ που είναι η διεκδίκηση ενός ολοένα και σημαντικότερου ρόλου στην αναπαραγωγή της εργατικής τάξης, δηλαδή η ισχυροποίηση του ως μηχανισμού αναπαραγωγής των καπιταλιστικών σχέσεων που λειτουργεί παράλληλα με το Κράτος ή ως «γρανάζι» της κρατικής μηχανής σε κάποιες περιπτώσεις, τότε στο πλαίσιο της ολοένα και μεγαλύτερης σημασίας που αποκτά η καταστολή για την αναπαραγωγή της εργατικής τάξης γίνεται κατανοητό γιατί το ΚΚΕ πρέπει να παίζει το ρόλο της αστυνομίας.

Κι εκείνοι που επιτέθηκαν στο ΚΚΕ; Πώς εξηγείται με βάση αυτή τη γραμμή σκέψης ότι ένα μέρος εκείνων που επιτέθηκαν στην κόκκινη φράξια της αστυνομίας, η οποία τους έφραζε το δρόμο προς την χακί φράξια της αστυνομίας, συμμερίζονται σε μεγάλο βαθμό την οπτική του ΚΚΕ για την επανάσταση; Έχουν δίκιο εκείνοι που τους κατηγορούν ότι απλώς ερίζουν με το ΚΚΕ για την κατοχή της Λ. Αμαλίας και κατ’ επέκταση την πολιτική ηγεσία του κινήματος; Εν μέρει η άποψη αυτή έχει βάση, το λάθος όμως βρίσκεται ήδη στο περιεχόμενο του ζητήματος (πολιτική ηγεσία του κινήματος). Η ουσία του γεγονότος της 20^ής Οκτώβρη κρύβεται κάτω από την επιφάνεια της πολιτικής αντιπαράθεσης. Η απάντηση στο γιατί παράγεται αυτή η σύγκρουση, ποιό είναι το πραγματικό της περιεχόμενο και γιατί φτάνει πια να αποτελεί κεντρικό θέμα της ταξικής πάλης [2] σε πολλά κράτη στον κόσμο μπορεί να βρεθεί μόνο αν καταφέρει κανείς να ξεφύγει από το φαινομενικό δίπολο αριστερά-αναρχικοί (το οποίο είναι δίπολο προηγούμενων επαναστάσεων, καθώς «η παράδοση όλων των νεκρών γενεών βαραίνει σαν βραχνάς στο μυαλό των ζωντανών»). Για να γίνει η απόδραση από το δίπολο αυτό πρέπει να σταθεί κανείς για μια στιγμή στο περιεχόμενο του στρατοπέδου «αναρχικοί», ή black block ή όπως θέλει κανείς να το ονομάζει (αν και η δυστοκία στην εύρεση ενός σταθερού ονόματος ήδη κάτι δείχνει). Είναι γνωστό σε όλους ότι το τμήμα του «κόσμου που συγκρούεται» το οποίο ανήκει οργανικά στη διάρθρωση των ομάδων της «μιλιτάντικης αναρχίας» είναι πλέον πολύ μικρό και γίνεται, όσο βαθαίνει η κρίση, ολοένα και μικρότερο. Είναι επίσης γνωστό ότι πλέον συγκρούονται και εργαζόμενοι, συχνά χωρίς να καταγγέλλεται η πρακτική τους αυτή από τα συνδικάτα τους (βλ. ΠΟΕ-ΟΤΑ), συγκρούονται άνεργοι, ακόμη και μικροαστοί (ιδιοκτήτες ταξί) που προλεταριοποιούνται απότομα. Ο «κόσμος» που προκαλεί με τον ένα ή τον άλλο τρόπο τις ταραχές της τελευταίας περιόδου ΔΕΝ είναι οργανωμένοι αναρχικοί στη συντριπτική τους πλειοψηφία και η επιρροή των οργανωμένων αναρχικών πάνω του είναι ελάχιστη και συνεχώς φθίνουσα. Ο «κόσμος» αυτός είναι ένα συνονθύλευμα νεανικού (και όσο βαθαίνει η κρίση, όχι μόνο νεανικού) προλεταριάτου το οποίο έχει επισφαλή εργασία ή είναι άνεργο ή αποτελείται από μαθητές ή φοιτητές. Οι πρακτικές αυτού του «κόσμου», κατά κανόνα ταραχές χωρίς συγκεκριμένα αιτήματα ή ξεσπάσματα ταραχών μέσα στους διεκδικητικούς αγώνες, εκφράζουν το σύγχρονο αδιέξοδο της διεκδίκησης, την έλλειψη μέλλοντος που έχει παραχθεί μέσα σ’ αυτήν την κρίση, ως κρίση της ύπαρξης του μισθού και άρα κρίση αναπαραγωγής του προλεταριάτου. Ο «κόσμος» αυτός ΔΕΝ είναι οι «επαναστάτες» που συγκρούονται γιατί έχουν «ταξική συνείδηση», είναι οι φορείς των πρακτικών που παράγονται από τον αποκλεισμό του προλεταριάτου από την εργασία, από τη βίαιη υποβάθμιση των μεσαίων στρωμάτων, από τη φρενήρη πορεία της κρίσης του αναδιαρθρωμένου καπιταλισμού και της προσπάθειας αντιμετώπισής της με έναν ακόμη γύρο επίθεσης του κεφαλαίου ο οποίος φτάνει να αμφισβητεί την ίδια την ύπαρξη του μισθού. Οι πρακτικές αυτού του «κόσμου» είναι επίσης αδιέξοδες, αν τις εξετάσουμε από την οπτική της αναζήτησης μιας στρατηγικής για τη νίκη της εργατικής τάξης και την πραγμάτωση μιας εργατικής κοινωνίας. Το αδιέξοδο των πρακτικών αυτών είναι που προεικονίζει το ξεπέρασμα τους μέσα στην ταξική πάλη, ξεπέρασμα που δε θα προκύψει ως επιβολή τους επί άλλων πρακτικών, αλλά θα παραχθεί από την πορεία της συγκρουσιακής συνύπαρξης αυτών των πρακτικών με τις διεκδικητικές πρακτικές. Αυτό το ξεπέρασμα θα είναι εφικτό να παραχθεί μόνο όταν θα βρισκόμαστε στο στάδιο εκείνο που η σύγκρουση δεν θα αναπαράγει μόνο τη δυναμική των ταραχών χωρίς συγκεκριμένα αιτήματα αλλά θα παράγει πλέον και λήψη συγκεκριμένων μέτρων. Η σύγκρουση αυτή παράγεται αντικειμενικά και οι όποιες επιλογές των ατόμων υπερκαθορίζονται από τη σαρωτική επέλαση της κρίσης. Δεν πρόκειται λοιπόν για μια σύγκρουση αναρχικών-ΚΚΕ μπροστά στη Βουλή, αυτό είναι μόνο το φαίνεσθαι, αυτή η ανάγνωση εξυπηρετεί μόνο τα ειδικά πολιτικά συμφέροντα των πολιτικά οργανωμένων αναρχικών και του ΚΚΕ και των μικρών συνοδοιπόρων του. Σίγουρα θα γίνουν προσπάθειες άντλησης πολιτικής υπεραξίας και από τις δύο πλευρές της «σύγκρουσης μπροστά στη βουλή» και μπορεί σε ένα βραχυπρόθεσμο επίπεδο οι προσπάθειες αυτές να φαίνονται επιτυχημένες (και από τις δύο πλευρές). Όλες οι προσπάθειες αυτές θα ερίζουν για το ποιός νοιάζεται περισσότερο για την «ενότητα της εργατικής τάξης» και θα χρησιμοποιούν σχεδόν τους ίδιους όρους στις αλληλοκατηγορίες τους. Η εξέλιξη της κρίσης όμως επιταχύνεται και το γεγονός της 20^ής Οκτώβρη σε λίγο θα μοιάζει ένα αθώο παιχνίδι με πέτρες, δυο τρεις μολότοφ, και εκατοντάδες παλούκια με κόκκινα πανάκια.

Η σύγκρουση που εμφανίστηκε με όρους πολιτικού φετιχισμού ως σύγκρουση αναρχικών-ΚΚΕ μπροστά στη βουλή, παράγεται ως εσωτερική σύγκρουση πρακτικών του προλεταριάτου μέσα σε ολόκληρο τον κύκλο αγώνων που ξεκίνησε μετά την αναδιάρθρωση της δεκαετίας του 1980 (για την Ελλάδα του 1990), αποτελεί την ουσία αυτού του κύκλου αγώνων και τώρα μέσα στην κρίση συμπυκνώνονται και συναντιούνται όλες οι αντιφάσεις που τη γέννησαν και την ανέπτυξαν. Η σύγκρουση αυτή έχει παραχθεί ιστορικά ως αποτέλεσμα της συσσώρευσης του κεφαλαίου, δηλαδή της ταξικής πάλης, και δεν είναι αποτέλεσμα «στρατηγικών», «προδοσιών», «ταξικής συνείδησης» και άλλων ιδεολογημάτων. Τα δύο στρατόπεδα που δημιουργούνται με μεγάλη ταχύτητα μέσα στη συμπύκνωση του ιστορικού χρόνου είναι ρευστά και ό,τι φαίνεται σήμερα να προεικονίζει μέσα από το ξεπέρασμα των ορίων του την επανάσταση, αύριο θα εμφανιστεί διαιρεμένο, θα εκραγούν οι εσωτερικές του αντιφάσεις οι οποίες σήμερα μπορεί να μη φαίνονται και τόσο σημαντικές. Η εμβάθυνση της κρίσης θα οδηγήσει τις πρακτικές πέρα από το «στάδιο των ταραχών», στο οποίο ολοφάνερα βρισκόμαστε σήμερα. Οι εξεγερμένοι του αύριο (το οποίο ίσως και να μη βρίσκεται πολύ μακριά) θα αναγκαστούν να πάρουν μέτρα συνέχισης του αγώνα τα οποία θα είναι ταυτόχρονα μέτρα επιβίωσης, κομμουνιστικά μέτρα τα οποία θα θίγουν τον πυρήνα της παραγωγής υπεραξίας και θα χτίζουν νέες κοινωνικές σχέσεις. Μέσα στο στρατόπεδο που θα αμφισβητεί την ίδια την ύπαρξη της αξίας θα εκραγούν για παράδειγμα οι αντιφάσεις του μιλιταρισμού και του σεξισμού που αναγκαστικά συνοδεύουν τις ταραχές. Οι εσωτερικές συγκρούσεις έρχονται, νέες διαιρέσεις είναι αναπόφευκτες.

Βρισκόμαστε μέσα στη δίνη, δεν υπάρχει τίποτα που να μπορεί να μας βγάλει πια. Κάθε προσπάθεια να αντιληφθούμε τη δομή των σχέσεων της εποχής μας, κάθε προσπάθεια να απεγκλωβιστούμε από την πολιτική αντίληψη για την επανάσταση, η οποία ως πολιτική ανήκει στον παρελθοντικό κόσμο των προηγούμενων επαναστάσεων, σίγουρα θα συμβάλει στην κριτική αυτού του κόσμου, ο οποίος έτσι κι αλλιώς τρέμει, κινδυνεύει, ως σύνολο κοινωνικών σχέσεων, με ολική καταστροφή από την επερχόμενη επανάσταση.

coghnorti, καλοκαίρι 2011

*

Οι εσωτερικές δυσκολίες σχεδόν μοιάζουν να είναι μεγαλύτερες από τα εξωτερικά εμπόδια. Γιατί όσο κι αν δεν υπάρχει αμφιβολία ως προς το “από πού [ερχόμαστε]”, τόσο περισσότερη είναι η σύγχυση που επικρατεί αναφορικά με το “προς τα πού [πάμε]”. Δεν έχει μόνο ξεσπάσει γενική αναρχία στις τάξεις των μεταρρυθμιστών· επιπλέον πρέπει και ο καθένας μας να ομολογήσει στον εαυτό του ότι δεν έχει καμία επακριβή ιδέα για το τι πρέπει να γίνει. Ωστόσο, αυτό ακριβώς αποτελεί το προτέρημα της νέας τάσης —ότι δεν προβλέπουμε με δογματικό τρόπο τον καινούργιο κόσμο, αλλά θέλουμε να τον βρούμε μέσα από την κριτική του παλιού.

—Επιστολή Μαρξ προς Ρούγκε, Σεπτέμβριος 1843

Θα ήταν αφέλεια να πούμε ότι σήμερα βρισκόμαστε στην ίδια κατάσταση. Καθώς το δικό μας “από πού ερχόμαστε” δεν περιέχει μέσα του μονάχα δυο παραπάνω αιώνες κυριαρχίας του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, αλλά και αλλεπάλληλες ήττες της πρακτικής (και συνεπώς, και της θεωρητικής) όψης εκείνης της νέας τότε τάσης, που ήθελε να βρει τον καινούργιο κόσμο μέσα από την κριτική του παλιού, οι αντικρουόμενες απόψεις σήμερα δε μπορεί παρά να αφορούν και την ερμηνεία και ανάλυση αυτού του “από πού ερχόμαστε”, κάτι που περιπλέκει ακόμα περισσότερο τα πράγματα όχι μόνο ως προς το τι πρέπει να γίνει, αλλά και ως προς τη σχέση που μπορούμε να έχουμε με αυτό που πρέπει να γίνει. Έτσι δεν προκαλεί έκπληξη, αλλά μάλλον μοιάζει κατανοητό ότι υπάρχουν σύντροφοι που μέσα από μια επίπονη αναμέτρηση με τους αγώνες των περασμένων εποχών βγάζουν το συμπέρασμα ότι πρέπει να κλείσουμε οριστικά τους λογαριασμούς μας με το παρελθόν, να ξεκινήσουμε κατά κάποιον τρόπο από την αρχή και να πούμε ότι σήμερα τα πάντα έχουν αλλάξει, ότι οι αποτυχίες του παρελθόντος δεν είναι οι δικές μας αποτυχίες: “με την εξαίρεση της αναγνώρισης της ιστορικής ρήξης που διαχωρίζει εμάς από εκείνες, θα μπορούσαμε να φτάστουμε μέχρι το σημείο να πούμε ότι δεν έχουμε να μάθουμε τίποτα από τις αποτυχίες των επαναστάσεων του παρελθόντος”[1].

Με αυτό το σημείωμα θα αποπειραθώ να προχωρήσω, υπό τη μορφή κριτικών παρατηρήσεων που εστιάζουν στην εισήγηση του Blaumachen για το φεστιβάλ communismos που διοργάνωσε η κατάληψη Φάμπρικα Υφανέτ, σε μια σύντομη διερεύνηση της σχέσης που μπορεί να έχει αυτό που ονομάζουμε ‘κομμουνισμό’ με αυτό που υπάρχει σήμερα, δηλαδή με τα κοινωνικά άτομα στις πραγματικές τους σχέσεις —κατά κάποιον τρόπο με εμάς.

Το έργο του Blaumachen προσφέρεται γι’ αυτό, καθώς αποτελεί ένα σοβαρό και αξιόλογο εγχείρημα κριτικής επεξεργασίας και αποσαφήνισης των ζητημάτων που έχουν να κάνουν με την εποχή που βρισκόμαστε. Έτσι κι αλλιώς διαβάζοντας τα κείμενα που ως τώρα το συναπαρτίζουν[2] συναντάς ιδέες και θέσεις που προκαλούν τη σκέψη, αλλού πας να τσεκάρεις μια αναφορά στο τάδε κείμενο ή βιβλίο· εδώ κι εκεί όψεις του περιεχομένου του κομμουνισμού έρχονται με δύναμη στην επιφάνεια. Αυτά δε τα λέω για τους τύπους, εν είδει φιλοφρόνησης πριν την ‘έναρξη των πολεμικών επιχειρήσεων’. Δεν αποσκοπώ στην πολεμική, αλλά στη συντροφική αντιπαράθεση, αφού μόνο έτσι μπορούν και αποσαφηνίζονται τα πράγματα, ιδίως αν λάβουμε υπόψη ότι η αποσαφήνιση είναι κάτι που υπάρχει και αναπτύσσεται ανάμεσα στους ανθρώπους σαν σχέση, και όχι μέσα στα κεφάλια τους[3]. Σε μια εποχή που συνεχίζουμε να διαβάζουμε πολύ συχνά προκηρύξεις ή κείμενα που αρχίζουν και τελειώνουν με την επίκληση για μια κοινωνία δημοκρατίας, ελευθερίας, ισότητας (και Μπένθαμ;), και γενικότερα είναι διάχυτες οι απόψεις που περιστρέφονται γύρω από την πραγματοποίηση των ιδανικών των αστικών επαναστάσεων, κάθε τάση που βασίζεται σε μια αρνητική κριτική του υπάρχοντος είναι σημαντική. Ένα επιπλέον ενδιαφέρον στοιχείο του Blaumachen αποτελεί το γεγονός ότι μέσα από τη θεώρησή του δεν αρκείται στο να μεταγράφει σε ριζοσπαστική ορολογία αυτό που συμβαίνει ήδη ή συνέβη στο παρελθόν, αλλά ριψοκινδυνεύει να εκφράζει και να τεκμηριώνει απόψεις για τα χαρακτηριστικά αυτών που επίκεινται.

Τώρα, καθώς το κείμενο της εισήγησης, ή μάλλον τα δυο κείμενα[4], είναι σε μεγάλο βαθμό συμπερασματικού χαρακτήρα και κωδικοποιούν με συνοπτικό τρόπο μια θεωρητική επεξεργασία που τα ξεπερνά κατά πολύ, δε γίνεται να αναφερθώ σε αυτά χωρίς να ληφθεί υπόψη το ευρύτερο πλαίσιο μέσα από το οποίο προέκυψαν —ειδικά τα κείμενα του Blaumachen, και πιο γενικά το ρεύμα που αποτελείται από το Blaumachen, την Théorie Communiste, το Endnotes κτλ. Δεν αξιώνω συστηματικό χαρακτήρα σε αυτές τις κριτικές παρατηρήσεις —κάτι τέτοιο θα ήταν ένα εγχείρημα εντελώς άλλης κλίμακας και χαρακτήρα[5], για το οποίο αυτή τη στιγμή δεν είμαι σίγουρος ότι διαθέτω τα εργαλεία. Όμως έκανα προσπάθεια να καταπιαστώ με ό,τι λένε αυτά τα κείμενα και όχι με ό,τι νομίζω ότι λένε, και να θίξω πράγματα που πιστεύω ότι αποτελούν τα δυνατά, κομβικά σημεία της οπτικής που αναπτύσσεται. Αρχικά θα εστιάσω σε μια αντίφαση, ανακολουθία, που πιστεύω ότι ενυπάρχει στη συλλογιστική του Blaumachen, και στη συνέχεια στο πώς αναλύεται ο τρόπος ύπαρξης του προλεταριάτου στην καπιταλιστική κοινωνία. Τα δυο ζητήματα συνδέονται, και έτσι είναι αναπόφευκτο και λογικό όψεις που έχουν να κάνουν με το ένα να επανεμφανίζονται στο άλλο —στην ουσία θα προσεγγίσω το ίδιο ζήτημα από δυο διαφορετικές μεριές.

Ι

Σύμφωνα με το θεωρητικό πλαίσιο στο οποίο κινείται το Blaumachen, μέσα από την ιστορικότητα της σχέσης εκμετάλλευσης ανάμεσα σε προλεταριάτο και κεφάλαιο δε μεταβάλλονται απλά και μόνο κάποιες όψεις του χαρακτήρα της επαναστατικής διαδικασίας, αλλά το ίδιο το περιεχόμενο του κομμουνισμού στα πιο θεμελιώδη του χαρακτηριστικά, ως προϊόν της ίδιας της δράσης του προλεταριάτου. Έτσι, στην Προοπτική της Κομμουνιστικοποίησης και γενικότερα στα κείμενα του Blaumachen εμφανίζονται μια σειρά από διατυπώσεις που λειτουργούν ως προσδιοριστικά στοιχεία του κομμουνισμού αυστηρά για την τωρινή περίοδο: κατάργηση του προλεταριάτου, του κράτους, της αξίας, της ανταλλαγής, του χρήματος, της κοινωνίας ως μιας οντότητας διαχωρισμένης από τα άτομα· και θετικά, συγκρότηση των ατόμων ως άμεσα κοινωνικών.

Η αντιφατικότητα, η ανακολουθία, που κατά τη γνώμη μου ενυπάρχει σε αυτή τη θεώρηση έγκειται στο εξής: αν το περιεχόμενο του κομμουνισμού προσδιορίζεται αυστηρά από την εκάστοτε ιστορική φάση της σχέσης κεφαλαίου-προλεταριάτου, τότε θα έπρεπε μέσα από την ανάλυση της τρέχουσας περιόδου να προκύψουν ως περιεχόμενο του κομμουνισμού μια σειρά από χαρακτηριστικά πρωτόγνωρα και καινοφανή.[6]

Όμως κάτι τέτοιο δε συμβαίνει. Ενώ η ανάλυση ξεκινά (ή βρίσκει καθοδόν μέσα στην ανάπτυξή της) με τη ρητά διατυπωμένη θέση της ιστορικότητας του περιεχομένου του κομμουνισμού, στο τέλος έρχεται και πατά ακριβώς επάνω σε διατυπώσεις, ορισμούς και θέσεις που πολύ απλά… υπάρχουν διάσπαρτες —σε καμία περίπτωση όλες— στο έργο του Μαρξ, σε θέσεις δηλαδή που ήταν προσιτές στον ανθρώπινο νου και στην κριτική της πολιτικής οικονομίας μέχρι το τέλος του 19^ου αιώνα.

Για να ξεκαθαρίσω κάτι: το ζήτημα δεν είναι η πιστότητα στον Μαρξ, έτσι κι αλλιώς έχει γράψει (και, κάτι εξίσου ή περισσότερο σημαντικό, έχει κάνει στην πολιτική πρακτική του) τα πιο διαφορετικά πράγματα, ούτε η ετσιθελική διακήρυξη της αμεταβλησίας ενός υπερβατικού κομμουνιστικού ‘προγράμματος’. Όμως είναι αλήθεια ότι κομμάτια του ριζοσπαστικού κινήματος κατά καιρούς επιστρέφουν στο μαρξικό έργο, το επανερμηνεύουν, το προχωρούν, το κριτικάρουν, και αντλούν εργαλεία, μεθόδους, περιεχόμενα για την κριτική του σύγχρονου κόσμου, με τρόπους, συχνότητα και αποτελέσματα που διαφέρουν σημαντικά πχ. από τον τρόπο που ο Μπλανκί, ο Μπακούνιν ή τόσες άλλες φιγούρες του παρελθόντος είναι παρούσες στο σήμερα. Μέσα στο πλαίσιο της αριστερής πτέρυγας της σοσιαλδημοκρατίας η Ρόζα Λούξεμπουργκ προσπάθησε να εξετάσει αυτό το ζήτημα με μια ανάλυση, που αν και έχει αρκετά ενδιαφέροντα σημεία σε στιγμές ρέπει προς τον ιδεαλισμό, και καταλήγει στο ότι “μονάχα με την απελευθέρωση της εργατικής τάξης από τους τωρινούς της όρους ύπαρξης, μαζί με άλλα μέσα παραγωγής [Ο μαρξισμός ως μέσο παραγωγής;], θα κοινωνικοποιηθεί και η μαρξική μέθοδος έρευνας”[7]. Ο Πωλ Μάτικ, για να αναφερθώ σύντομα σε μια διαφορετική άποψη για το ίδιο ζήτημα που διατυπώθηκε μετά από 75 χρόνια, θεωρεί πως η κατάργηση της ταξικής κοινωνίας μέσω της κατάργησης των καπιταλιστικών κοινωνικών σχέσεων θα είναι ταυτόχρονα η επιβεβαίωση και το τέλος της μαρξικής θεωρίας[8]. Η θέση του Μάτικ είναι περισσότερο γόνιμη, και μπορεί να μας οδηγήσει στην ιδέα ότι ενδεχομένως η αναγκαιότητα να ασκείται κριτική σε αυτόν τον κόσμο μέσα από το ζουρλομανδύα, γιατί για ζουρλομανδύα πρόκειται, της κριτικής της πολιτικής οικονομίας έχει νόημα μόνο στο βαθμό που η σκοπιά [standpoint] από την οποία ασκείται η κριτική, η σκοπιά της κοινωνικοποιημένης ανθρωπότητας, υπάρχει σε συγκαλυμμένη, λανθάνουσα μορφή μέσα στη σύγχρονη κοινωνία. Ίσως αυτό να είναι το νόημα της αρχικά αινιγματικής φράσης του Ζιλ Ντωβέ σύμφωνα με την οποία “ο κομμουνισμός δεν γνωρίζει καν τι είναι η αξία”[9].

Όπως και νά ’χει, σημαντικές όψεις της καπιταλιστικής κυριαρχίας αλλά και ουσιώδεις πτυχές του χαρακτήρα της κομμουνιστικής μετάβασης έγιναν και αργότερα, σε κατοπινές περιόδους, αντικείμενα θεωρητικής διερεύνησης —μια διεργασία που φυσικά συνεχίζεται. Στην επεξεργασία του Blaumachen υπάρχουν τέτοιες πτυχές —άλλες αναπτύσσονται, άλλες απλώς αναφέρονται: το ζήτημα του κοινωνικού φύλου, η κριτική της αξίας χρήσης, η λογική της κριτικής στην εργατική δύναμη, η εννοιολόγηση της αμφισβήτησης της διάκρισης ανάμεσα σε παραγωγή και αναπαραγωγή, ανάμεσα σε δημόσια και ιδιωτική σφαίρα, οι σχέσεις που μπορεί να υπάρχουν ανάμεσα σε αυτά τα φαινομενικά μακρινά ζητήματα.

Να αναφέρω μόνο ένα παράδειγμα για το πώς καταλαβαίνω αυτή την κριτική[10]: το ξέπερασμα του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής μπορεί να προσδιοριστεί (φυσικά όχι εξαντλητικά) ως ξεπέρασμα της παραγωγής-αξίας. Όμως πηγή της αξίας είναι μια αξία χρήσης: η αξία χρήσης του εμπορεύματος-εργατική δύναμη. Συνεπώς το ξεπέρασμα αυτό μπορεί να προσεγγιστεί, κατά περίεργο και απροσδόκητο τρόπο, ως καταστροφή μιας ιδιαίτερης αξίας χρήσης· έτσι, ενώ στη σφαίρα της λεγόμενης απλής εμπορευματικής κυκλοφορίας εμφανιζόταν ως ένα αδιάφορο ‘υλικό’ υπόστρωμα, τώρα η κατηγορία της αξίας χρήσης εμπλέκεται στην κριτική της καπιταλιστικής κοινωνίας, και εμφανίζεται η δυνατότητα να αναπτυχθεί μια ριζικότερη κριτική στο εμπόρευμα-εργατική δύναμη, που να περιλαμβάνει τόσο την ανταλλακτική του αξία όσο και την αξία χρήσης του. Από εκεί, αναδραστικά, καθώς η υπαχθείσα στο κεφάλαιο ανθρώπινη δραστηριότητα παράγει και αναπαράγει σε εμπορευματική μορφή (δηλ. ως ενότητες των κατηγοριών αξία και αξία χρήσης) τους όρους ύπαρξης των κοινωνικών ατόμων όπως αυτά υπάρχουν σήμερα —το εμπόρευμα εργατική δύναμη περιέχει δυνητικά τον κόσμο του εμπορεύματος—, μπορούμε να περάσουμε από τη σημαντική αλλά εντέλει κοινωνιολογικού επιπέδου κριτική της καπιταλιστικής τεχνικής που υπάρχει στο Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα και αλλού, σε μια ριζικότερη κριτική της ίδιας της κατηγορίας της αξίας χρήσης (που συμπεριλαμβάνει τόσο την κριτική της καπιταλιστικής τεχνικής όσο και την κριτική των σχέσεων που αναπτύσσουν τα κοινωνικά άτομα με τον ‘έξω’ κόσμο, στη συγκεκριμένη διάσταση αυτών των σχέσεων), και σε μια κριτική του διπλού χαρακτήρα της εργασίας στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, και της δεσπόζουσας μορφής της διαδικασίας μεταβολισμού ανθρώπινου και μη-ανθρώπινου που αντιστοιχεί σ’ αυτόν: όταν το ‘προτσές της ζωής’ δεν υπάρχει κατακερματισμένο, όταν οι όροι ύπαρξης των κοινωνικών ατόμων δεν παράγονται/αναπαράγονται μέσα από μια διαχωρισμένη δραστηριότητα, τότε παύει να υπάρχει η δυνατότητα να μιλούμε για μια στιγμή του προτσές της ζωής (την εργατική δύναμη) που εξαντλείται/απορροφάται από τη δραστηριότητα· άρα παύει να υπάρχει και η ανάγκη διαχωρισμένης αναπαραγωγής αυτής της στιγμής. Αυτό το ξεπέρασμα επιδρά διαβρωτικά/αποσταθεροποιητικά στο κοινωνικό φύλο και τους παγιωμένους ρόλους, στη διάκριση ιδιωτικής-δημοσίας σφαίρας, κοκ.

Η άποψή μου είναι ότι οι παραπάνω θέσεις —οι καταργήσεις και τα ξεπεράσματα που σύμφωνα με το Blaumachen προσδιορίζουν το περιεχόμενο του κομμουνισμού στη σημερινή περίοδο— αποτελούν οριακές στιγμές του (ανολοκλήρωτου) θεωρητικού εγχειρήματος που θα μπορούσαμε να ορίσουμε ως μια εμμενή [immanent] κριτική έκθεση/παρουσίαση [Darstellung] του καπιταλιστικού συστήματος— και ευρύτερα, της κοινωνίας που κυριαρχείται από τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής (εγχείρημα που αποτελεί την θεωρητική πλευρά μιας συνολικής/ενιαίας κριτικής αυτού του κόσμου). Ακριβώς επειδή ζούμε υπό την κυριαρχία της αφαίρεσης, ακρίβως επειδή ο τρόπος ύπαρξης του κεφαλαίου είναι η ιδεατότητα, η πραγματική (και όχι η νοητική) αφαίρεση, ακριβώς γι’ αυτό μπορεί το συγκεκριμένο ‘αντικείμενο’ μελέτης να παρουσιαστεί ως ένα βαθμό με ένα διαλεκτικό τρόπο, ο οποίος “στη θετική κατανόηση του υπάρχοντος συμπεριλαμβάνει και την κατανόηση της άρνησής του, του αναγκαίου αφανισμού του”[11]. Έτσι, σε ένα πρώιμο σχεδίασμα του εγχειρήματος που υπάρχει στα Grundrisse ο Μαρξ τοποθετεί στο τέλος του όλου θεωρητικού οικοδομήματος την παρουσίαση της διάλυσης του τρόπου παραγωγής και της κοινωνικής μορφής που βασίζονται στην ανταλλακτική αξία, και την παρουσίαση της πραγματικής τοποθέτησης της ατομικής εργασίας σαν κοινωνικής και αντίστροφα[12], δηλαδή την παρουσίαση της άμεσα κοινωνικής δραστηριότητας (που αντανακλάται στα άτομα που συνάπτουν σχέσεις άμεσα κοινωνικές ή διατυπωμένο αλλιώς, στα άμεσα κοινωνικά άτομα).

Φυσικά, η προβληματική που αναπτύσσεται στο έργο του Blaumachen στηρίζεται σε μια εξέταση της ταξικής σχέσης (δηλ. της ταξικής πάλης) στην ιστορικότητά της —και από εκεί, και διαμέσου των μαρξικών κατηγοριών όπως ερμηνεύονται και χρησιμοποιούνται στο θεωρητικό πλαίσιο, προσδιορίζεται το τωρινό περιεχόμενο του κομμουνισμού. Εδώ, απεναντίας, προσεγγίζω το ζήτημα από άλλη σκοπιά, στη σχέση του με την επαναστατική θεωρία: ήδη σε αυτό το επίπεδο, κατά τη γνώμη μου πάντα, εμφανίζεται μια αντίφαση. Δεν ξεκινώ από το ερώτημα της ιστορικότητας που παράγεται ή όχι από την ταξική πάλη —δεν αντιπαραθέτω δηλαδή μια εναλλακτική ερμηνεία της ιστορίας του ταξικού ανταγωνισμού ως προς την ερμηνεία του Blaumachen· γενικά, ως προς αυτό το ζήτημα, μου αρκεί αυτό που κάνουν οι Ντωβέ-Νεζίκ στο “Προλεταριάτο και εργασία…” (Παιδιά της Γαλαρίας #11) και αλλού. Λέω κάτι διαφορετικό: η ύπαρξη επαναστατικής θεωρίας προϋποθέτει την ύπαρξη μιας επαναστατικής τάξης. Η θεωρητική ύπαρξη της διαλεκτικής της ‘αυτοκατάργησης του προλεταριάτου’ πχ. το 1843-46, με όλα τα προβλήματα, τις ατέλειες και τις μερικότητες που έχει, προϋποθέτει ενυπάρχουσες εντάσεις με τέτοια χαρακτηριστικά στον τοτινό ταξικό ανταγωνισμό. Για να μείνω στην ίδια περίοδο, η ύπαρξη της λογικής του Μανιφέστου, αλλά και ευρύτερα, ο ουτοπικός σοσιαλισμός, ο επαναστατικός ρεφορμισμός της εποχής, ο Ντεζάκ, ο Φουριέ, η Τριστάν, κτλ. μας οδηγούν να εντοπίσουμε μια αντιφατική σχέση του προλεταριάτου με την ίδια του την ύπαρξη και δραστηριότητα[13], μέσω της κωδικοποίησης αυτής της αντιφατικότητας στην ίδια τη θεωρία: όπως και το κεφάλαιο, το προλεταριάτο υπάρχει ως αντίφαση εν κινήσει.

Όμως στη θεώρηση του Blaumachen οι διαφορετικές και αντιτιθέμενες εκφάνσεις της προλεταριακής δραστηριότητας του παρελθόντος (πχ. αυτονομία και σοσιαλδημοκρατική ενσωμάτωση στη μεταπολεμική συγκυρία) εντασσόμενες στο ίδιο πλαίσιο υπερκαθορίζονται, ενοποιούνται από την αντίφαση κεφαλαίου-εργασίας στην ιστορικότητά της, και εντέλει ανάγονται στο αυτό. Αυτή η συλλογιστική, σαν το χρήμα, συμφιλιώνει αδυνατότητες και εξαναγκάζει αυτό που βρίσκεται σε αντίφαση με τον εαυτό του να ενοποιηθεί: ομογενοποιεί τις πιο αντιθετικές και αντίρροπες εκδηλώσεις του προλεταριάτου για χάρη της ευταξίας της περιοδολόγησης.

ΙΙ

Το δεύτερο σημείο, με το οποίο προσεγγίζω το ίδιο ζήτημα από άλλη σκοπιά, είναι κάπως πιο μπλεγμένο, και για να πω την αλήθεια αυτά που έχω να πω έχουν σε κάποια σημεία διερευνητικό ή, ας πούμε καλύτερα, ‘πειραματικό’ χαρακτήρα. Όχι με την έννοια ότι αμφιταλαντεύομαι ως προς τα συμπεράσματα που βγάζω ή τα σημεία κριτικής, άλλα ως προς σημεία της μεθόδου και της διαδρομής. Αυτά που ακολουθούν εμπεριέχουν έμμεσα μια κριτική στις έννοιες της ‘απόκλισης’ και του ‘προγραμματισμού’.

“Το κεφάλαιο, ως σχέση, είναι ταξική πάλη και το προλεταριάτο ως τάξη είναι επίσης κεφάλαιο. Το προλεταριάτο είναι ταυτόχρονα και ταυτόσημα τάξη του κεφαλαίου με μόνο ορίζοντα τη διαιώνιση της καπιταλιστικής σχέσης αλλά και τάξη της επανάστασης με μόνο ορίζοντα την καταστροφή της σχέσης αυτής”

—Η προοπτική της κομμουνιστικοποίησης, σ. 2.

Έχω την εντύπωση ότι στο παραπάνω απόσπασμα δε σκόνταψα σε μια περιφερειακή θέση αλλά αντίθετα στη διατύπωση του θεμελιώδους προβλήματος[14] που τίθεται στο πλαίσιο που λειτουργεί το Blaumachen, όχι με τη μορφή ερωτήματος, αλλά με τη μορφή θέσης.

Η αντίρρησή μου, που με τον τρόπο που θα την αναπτύξω έχει βάση στο βαθμό που η φράση “το προλεταριάτο είναι επίσης κεφάλαιο” δεν είναι μια βιαστική ή απρόσεκτη διατύπωση, είναι η εξής: πρώτον, αυτή η συνταύτιση προλεταριάτου-κεφαλαίου (συνταύτιση που αν καταλαβαίνω καλά χαρακτηρίζει την ταξική σχέση στην τρέχουσα περίοδο) είναι μη νόμιμη, συσκοτίζει τον ίδιο το χαρακτήρα της προλεταριακής συνθήκης και δεύτερον, και εδώ είναι το ζουμί και το διακύβευμα, δημιουργεί μια ευκολία για τη θεωρία: τη δυνατότητα (που όμως στο εσωτερικό του θεωρητικού πλαισίου εμφανίζεται ως αναγκαιότητα) να αφεθεί στη μπάντα και να εξοβελιστεί το ζήτημα της προλεταριακής εμπειρίας, και η στιγμή του συλλογικού αναστοχασμού από τον ταξικό ανταγωνισμό και το ξεπέρασμά του. Δεν υποστηρίζω ότι το Blaumachen θεωρεί επουσιώδη αυτά τα ζητήματα, αλλά ότι το πλαίσιο που χρησιμοποιεί δυσχεραίνει εξαιρετικά την επαρκή αποσαφήνισή τους.

Επειδή το προλεταριάτο δεν είναι κεφάλαιο/εμπόρευμα αλλά ‘φορέας’ του εμπορεύματος-εργατική δύναμη (έχει ένα ‘αρνητικό μονοπώλιο’: δε μπορεί να πουλήσει τίποτα πλην αυτου)· επειδή διαθέτει μια αξία χρήσης που εμπλέκεται με μοναδικό τρόπο στην παραγωγή αξίας· επειδή έχει μια μεσολαβημένη πρόσβαση (δια του μισθού, άμεσου και έμμεσου) στην αναπαραγωγή του· επειδή στο καπιταλιστικό προτσές εργασίας, ακριβώς διότι είναι το κατεξοχήν μη-κεφάλαιο, η μη-αξία, μπορεί και λειτουργεί όχι απλώς ως στιγμή-του-κεφαλαίου αλλά ως η-στιγμή-της-παραγωγής-κεφαλαίου, της δημιουργίας αξίας, ακριβώς γι’ αυτό —για όλα τα παραπάνω— μπορεί να έχει μια κριτική σχέση με την ύπαρξη και τη δραστηριότητά του. Αυτή η προσέγγιση εστιάζει σε μια πτυχή του τρόπου ύπαρξης του προλεταριάτου —δεν καταπιάνομαι με ζητήματα όπως την απουσία ελέγχου του προτσές της ζωής, το ‘χωρίς αποθέματα’, το ριζικό χωρισμό από τους όρους ύπαρξης[15].

Περιγράφω σύντομα τον τρόπο που καταλαβαίνω την έννοια της υπαγωγής στο κεφάλαιο, όχι ως ιστορική φάση αλλά ως ασταθή, συγκρουσιακή, βίαιη διαδικασία —την κατεξοχήν βία του κεφαλαίου— που λαμβάνει χώρα ακατάπαυστα, και αντικρούεται, αμφισβητείται από την προλεταριακή αρνητικότητα: το κεφάλαιο μετουσιώνει το προλεταριάτο και το κάνει οιωνεί δικό του, οιωνεί σαρξ εκ της σαρκός του: “το ίδιο το κεφάλαιο είναι στην ουσία του αυτή η μετάθεση [Verrückung], αυτή η μετατόπιση, και [ότι] η μισθωτή εργασία σαν τέτοια προϋποθέτει το κεφάλαιο, ώστε κι από τη δική της πλευρά αποτελεί αυτή τη μετουσίωση· την αναγκαία διαδικασία που τοποθετεί τις ίδιες τις δυνάμεις της εργασίας σαν ξένες προς τον εργάτη.”[16] Και οι δυο πόλοι της σχέσης μπορούν να διεκδικήσουν για τον εαυτό τους την αξίωση ότι όλες οι στιγμές της καπιταλιστικής διαδικασίας εργασίας είναι διαφορετικές μορφές και καταστάσεις του εαυτού τους: το κεφάλαιο μπορεί να πει ότι δε βλέπει παρά μεταβλητό και σταθερό κεφάλαιο —και ούτε καν: κυκλοφορούν και πάγιο—, η εργασία να υποστηρίξει ότι δε βλέπει παρά ζωντανή και αντικειμενοποιημένη εργασία. Όμως από αυτές τις δυο αξιώσεις η μια υπερτερεί της άλλης. Ο λόγος του κεφαλαίου είναι η αλήθεια ενός πραγματικά, έμπρακτα αντεστραμμένου κόσμου —υπ’ αυτή την έννοια μόνο το κεφάλαιο είναι παραγωγικό. Η νέα αξία είναι η επιτυχής μετουσίωση μιας αξίας χρήσης, η ‘ανταμοιβή’ του κεφαλαίου για την επιτυχία του να την υπαγάγει (και συνεπώς, και το προλεταριάτο) υπό τις μορφές του. Η υπαγωγή δε λειτουργεί μόνο ως αφηρημένη στιγμή, αλλά εξακτινώνεται, αν μπορούμε να πούμε, σε όλο το πλέγμα της διαδικασίας αξιοποίησης και πραγματοποίησης της αξίας ως επιτήρηση, πειθάρχηση, απόσπαση συναίνεσης, μυστικοποίηση: το κεφάλαιο έχει ανάγκη να χρησιμοποιεί έναν ολόκληρο στρατό από ενδιάμεσα στρώματα, επιτηρητές, προϊσταμένους, ψυχολόγους, διαφημιστές κτλ. που διασφαλίζουν την επιτυχία της υπαγωγής. Η θεωρία πρέπει να λαμβάνει αυτή την πλευρά του ζητήματος υπόψη, και ό,τι αυτή έχει ως προϋπόθεση: την αδιάκοπη άρνηση και αντίσταση στην υπαγωγή που χαρακτηρίζει την προλεταριακή συνθήκη.[17]

Η διάσταση, η μη-ταύτιση, η απόσταση, που ανοίγεται ανάμεσα στο προλεταριάτο και τη δραστηριότητά του, που του είναι ξένη ως δημιουργική αξίας, είναι όρος ύπαρξης για τη δυνατότητα μιας κριτικής εμπειρίας ως προς αυτήν και άρα προς τον κόσμο του κεφαλαίου, και μαζί στιγμή αυτού που εντάσσει το προλεταριάτο στην καπιταλιστική κοινωνία με τρόπο ριζικά διαφορετικό από τις υποτελείς τάξεις των τρόπων παραγωγής του παρελθόντος: και από αυτή τη σκοπιά, οι προλετάριοι είναι μέσα σ’ αυτόν τον κόσμο αλλά όχι από αυτόν τον κόσμο. Δεν είναι αυτή η διάσταση, η μη-ταύτιση (που αποτελεί όψη της διαδικασίας που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε και “αλλοτρίωση”) αποτέλεσμα αποκλειστικά ούτε της αρνητικότητας του προλεταριάτου ούτε της θετικότητας του κεφαλαίου, αλλά ταυτόχρονα προϋπόθεση και αποτέλεσμα της ασύμμετρης, συγκρουσιακής σχέσης που συνδέει τις δύο τάξεις του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής.

Η διάσταση αυτή είναι όρος ύπαρξης της δυνατότητας του προλεταριάτου να σχετίζεται με τον εαυτό του, ή για να μην το θέσω με αυτόν τον αφηρημένο τρόπο, είναι όρος ύπαρξης της δυνατότητας των προλετάριων να σχετίζονται αναμεταξύ τους ως κάτι άλλο από κεφάλαιο —ως άτομα που μοιράζονται την ίδια μοίρα, ως εκμεταλλευόμενοι, ή και ‘συγκάτοικοι στην τρέλα’: άτομα που εκμεταλλεύεται το κεφάλαιο, και όταν δεν τα χρειάζεται τα πετά στο δρόμο. Τούτη η αυτο-σχέση ενυπάρχει σε κάθε άρνηση, εναντίωση που κινείται κόντρα στη λογική του κεφαλαίου, από τις πιο μικρές (την αλληλοκάλυψη στη λούφα, την από κοινού συγκράτηση του εργασιακού ρυθμού, την αλληλεγγύη που εκφράζεται με το εισητήριο που δίνεται στον επόμενο) μέχρι τις πιο μεγάλες: είναι οι χειρονομίες που κλονίζουν τις βεβαιότητες του κόσμου του κεφαλαίου.

Η διάσταση αυτή είναι ακόμη όρος ύπαρξης της δυνατότητας του προλεταριάτου να επιχειρηματολογεί και να συνδιαλέγεται με τον τρόπο που το κάνει, έμπρακτα στο δρόμο και τη διαλεκτική της ταξικής πάλης. Όμως αυτό το ‘έμπρακτα’ συμπεριλαμβάνει τόσο στη μικροκλίμακα[18] όσο και στο ευρύτερο ιστορικό επίπεδο ως στιγμή την καθαυτό ανταλλαγή απόψεων, τις επιλογές, το ζύγισμα των τακτικών, των δυνατοτήτων που ανοίγονται ή χάνονται, το συλλογικό αναστοχασμό, τις μορφές οργάνωσης.

Η διάσταση αυτή είναι τέλος όρος ύπαρξης της δυνατότητας ανασυγκρότησης του προλεταριάτου ως το κόμμα της κριτικής της εργασίας, δηλαδή ως το κόμμα της έμπρακτης κριτικής τόσο της αναπαραγωγής των όρων ύπαρξης μέσω μιας διαχωρισμένης δραστηριότητας, όσο και του συγκεκριμένου τρόπου συνένωσης με τα μέσα παραγωγής, δηλαδή, συνολικά, της δεσπόζουσας μορφής του κοινωνικού μεταβολισμού στην καπιταλιστική κοινωνία. Καταλαβαίνω ότι μιλώντας για δυνατότητες ανοίγω τον ασκό του Αιόλου. Ας μην αποφύγω το ζήτημα κι ας αποπειραθώ μια πρώτη, πρωτόλεια προσέγγιση. Η κατηγορία της δυνατότητας προκύπτει στην εμμενή κριτική ανάλυση της καπιταλιστικής κοινωνίας ήδη με την παρουσίαση της έννοιας του εμπορεύματος-εργατική δύναμη, της δυνατότητας δηλαδή για εργασία, της δυνατότητας παροχής εργασίας. Το ζευγάρι εργατική δύναμη – εργασία στηρίζεται στην οντολογικής ισχύος αριστοτελική συστοιχία δύναμις-ενέργεια, και αποτελεί μια ριζοσπαστική δίοδο για να ασκηθεί κριτική σε αυτή. Ο καπιταλιστής αγοράζει αυτή τη δυνατότητα, που στο μυαλό του αντιστοιχεί σε βεβαιότητα, αλλά αυτό είναι η φαντασίωση του κεφαλαίου (που τις περισσότερες φορές πραγματοποιείται, τουλάχιστον στο βαθμό που χρειάζεται για να αποσπαστεί υπεραξία) για έναν κόσμο απαλλαγμένο από αντιστάσεις και προσκόμματα. Η επιτυχής χρήση αυτού του εμπορεύματος, το οποίο δε μπορεί να υπάρξει χωριστά από τον ‘φορέα’ του, είναι μια αμφίβολη υπόθεση (όπως μαθαίνει το κάθε νέο αφεντικό όταν αφήσει χωρίς κάποιου είδους έλεγχο αυτούς που είχε την τύχη να προσλάβει), που για την ολοκλήρωσή της χρειάζεται η βία, η επιβολή για την οποία μίλησα πιο πάνω. Η ύπαρξη της συγκρουσιακής αυτής δυναμικής μπορεί κατά τη γνώμη μου να χρησιμοποιηθεί ως αφετηρία για να ανασυγκροτηθεί η κατηγορία της δυνατότητας στο πεδίο του κοινωνικού ανταγωνισμού, καταρχήν ως προς το παρόν, και να διερευνηθεί η νομιμότητα ή μη της χρήσης της ως προς την εξέταση του παρελθόντος.

Σίγουρα, όπως υποστηρίζει η εισήγηση του Blaumachen, και είναι μια θέση που έχει τύχει να διατυπώσω στο παρελθόν σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις, “δεν υπάρχει ‘συσσώρευση ταξικής συνείδησης’ ”[19]· όλα εξαρτώνται από το τι εννοούμε όταν λέμε συσσώρρευση: μόνο το κεφάλαιο συσσωρεύεται —η συσσώρευση ανήκει εννοιολογικά στο κεφάλαιο-ως-διαδικασία. Το προλεταριάτο απεναντίας βρίσκει καταρχήν την ιστορία του ήδη μπροστά του, ως κεφάλαιο, ως υλική και αξιακή αντικειμενικότητα που πρέπει να γίνει κομμάτια, να αποφετιχικοποιηθεί· δε στοχεύω με αυτό σε μια διανοητική διεργασία αλλά σε μια πρακτική, που προφανώς εμπεριέχει το πνευματικό, το συνειδητό, ως στιγμή: “ο πραγματικός πνευματικός πλούτος του ατόμου εξαρτάται καθ’ ολοκληρίαν από τον πλούτο των πραγματικών του σχέσεων”[20] —αναφέρομαι πιο κάτω σε αυτές τις σχέσεις. Η διαδικασία αποφετιχικοποίησης, που διεξάγεται αλλά και ανακόπτεται με χίλιους τρόπους, δείχνει πως το προλεταριάτο στέκεται απέναντι στην ίδια του δραστηριότητα που έχει πάρει μια στρεβλή, διεστραμμένη [verrückte] μορφή, σε όλους τους χρόνους, από τον υπερσυντέλικο μέχρι το συντελεσμένο μέλλοντα. Όμως ποιος είναι ο τρόπος ύπαρξης της ταξικής εμπειρίας, της ταξικής συνείδησης; Είναι καταρχήν συνείδηση του παρόντος, της παρούσας κατάστασης. Σύμφωνοι. “Μόλις μια τάξη που συγκεντρώνει τα επαναστατικά συμφέροντα της κοινωνίας ξεσηκωθεί, βρίσκει άμεσα μέσα στην ίδια την κατάστασή της το περιεχόμενο και το υλικό της επαναστατικής της δραστηριότητας: για να τσακίζει τους εχθρούς, για να παίρνει τα μέτρα που επιβάλλουν οι ανάγκες του αγώνα. Οι συνέπειες των πράξεών της τη σπρώχνουν πιο πέρα. Δεν αρχίζει θεωρητικές έρευνες πάνω στα καθήκοντά της.”[21] Αυτή η λογική, που χρησιμοποιείται σε διάφορα σημεία στην εισήγηση, ότι πχ. “η επίθεση στις τράπεζες στις οποίες οι προλετάριοι έχουν χρήματα στους λογαριασμούς τους, είναι που θα θέσει αναγκαστικά το ζήτημα του πώς θα υπάρχει ζωή χωρίς χρήμα και δε θα είναι μια απόφαση κατάργησης του χρήματος”[22] είναι μια λογική που επανέρχεται στην επαναστατική θεωρία και έχει πράγματι βάση: “η θέληση, οι καλές προθέσεις, τα ευχολόγια των ανθρώπων δεν είναι αρκετά ισχυρά […] είναι απαραίτητο να καταργηθεί η βασική συνθήκη της σύγχρονης εκμετάλλευσης, η μισθωτή σκλαβιά· αυτή η πράξη προκαλεί τα επόμενα μέτρα αναδιοργάνωσης της κοινωνίας, τα οποία δε θα είχαν ποτέ ληφθεί χωρίς αυτό το πρώτο βήμα.”[23] Πρώτα πετάνε πέτρες οι άνθρωποι ή εύχονται να είχαν πετάξει, και μετά γίνονται (ή και όχι!) δεκτικοί στη λογική της αντιβίας.

Όμως το ‘παρόν’ του κοινωνικού ανταγωνισμού δεν είναι snapshot, σκέτο και ασύνδετο στιγμιότυπο. Εμπεριέχει μέσα του ως ένταση, ως τεταμένη σχέση, το ακόμη-μη υπαρκτό[24]. Το κεφάλαιο παράγει τη δική του χρονικότητα. Για να πιάσω μονάχα μια όψη της, πέρα από τη φυσικοποίηση που προκαλεί και αναπαράγει φετιχιστικά η σχέση, η ίδια η έννοια ‘κεφάλαιο’ εμπεριέχει το ‘καπάρωμα’ του μέλλοντος ως μέλλοντος του διευρυμένου κεφαλαίου. Υποστηρίζω ότι η αντιδιαλεκτική [counter-dialectic] της ταξικής πάλης παράγει τη δική της ανταγωνιστική χρονικότητα, όχι παράλληλα ή απέναντι, λες και καπιταλιστές και προλετάριοι να συγκροτούν δυο ανεξάρτητες μεταξύ τους και αυτοτελείς υποκειμενικότητες που μόνο από σπόντα συμπλέκονται σε μια ασύμμετρη σχέση, αλλά εγκάρσια στη χρονικότητα του κεφαλαίου. “Αν στην κοινωνία, όπως είναι σήμερα, δε βρίσκαμε σε συγκαλυμμένη μορφή τους υλικούς όρους παραγωγής και τις αντίστοιχες τους σχέσεις συναναστροφής [Verkehrsverhältnisse] για μια αταξική κοινωνία, τότε όλες οι απόπειρες να τιναχτεί στον αέρα [αυτή η κοινωνία] θα ήταν δονκιχωτισμός.”[25] Ο κομμουνισμός δεν είναι μόνο ο ορίζοντας όλων μας των αρνήσεων· συγκροτείται εν σπέρματι ως μαγιά, χειρονομία, πλούτος σχέσεων, κοινότητα, ανάγκη, κοινωνικό εργαλείο μάχης σε μια οποιαδήποτε ταξική άρνηση που πάει να συλλογικοποιήσει μια εναντίωση σε αυτό που υπάρχει. Το θέμα δεν είναι να αρνηθούμε ή να εξομαλύνουμε το γεγονός ότι στο κομμουνιστικό πέρασμα υπάρχει ρήξη και ασυνέχεια, αλλά να δούμε τους τρόπους με τους οποίους οι όροι για αυτή τη ρήξη, την ασυνέχεια, με δυο λόγια την κοινωνική επανάσταση, εξυφαίνονται στον κοινωνικό ανταγωνισμό του σήμερα. Ακριβώς επειδή το ‘παρόν’ ούτε γίνεται, ούτε υπάρχει λόγος να αναχθεί σε μια μόνο διάσταση, ακριβώς επειδή δεν είναι ομοούσιο και ομογενές —αυτός είναι ο λόγος του κεφαλαίου: ‘εγώ είμαι το Α και το Ω, ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών…’—, μπορεί να υπάρξει ως συμπύκνωση και έκφραση του ταξικού ανταγωνισμού η ριζοσπαστική συνείδηση, και ο κομμουνισμός —μια ζωή στην οποία οι σχέσεις των ανθρώπων αναμεταξύ τους δε χρειάζεται και δε γίνεται να υπαχθούν σε κανένα προϋπάρχον ή υστερογενές μέτρο— ως επιθυμία, βλέψη, βούληση και σχέδιο. Η κομμουνιστική προοπτική ανοίγεται μέσα από τη συνύφανση της κριτικής στη φτώχια (υλική, πνευματική, εντέλει ανθρώπινη) που επιβάλλει το κεφάλαιο με την κριτική στον πλούτο (αγαθών, ανέσεων, σχέσεων) που υπόσχεται. Κι αυτό το δεύτερο δε γίνεται χωρίς τον κομμουνισμό ως επιθυμία. Δε χρειάζεται να προσθέσουμε με τεχνητό τρόπο αυτή τη διάσταση στην όλη ‘συνάρτηση’, αλλά να έχουμε την ευαισθησία να δούμε ότι υπάρχει ήδη εκεί. Αυτή η επιθυμία για μια άλλη ζωή —όχι να αλλάξουμε ζωή, αλλά να αλλάξουμε τη ζωή—, και το μίσος για το κεφάλαιο που την τρέφει και από την οποία τρέφεται το ίδιο, προκύπτουν και αναπτύσσονται ως μεταγραφή και δημιουργική ανασυγκρότηση στο ανθρώπινο θυμικό του “αναγκαίου αφανισμού” του υπάρχοντος, της αναγκαιότητας της καταστροφής αυτού του κόσμου, αναγκαιότητας που προφανώς δε μπορεί να υπάρξει πουθενά έξω από τα άτομα, λαμβάνοντας υπόψη αφενός ότι παραγωγικές δυνάμεις και κοινωνικές σχέσεις δεν αποτελούν παρά δυο διαφορετικές όψεις των κοινωνικών ατόμων που για συγκεκριμένους λόγους και συνθήκες εμφανίζονται διαχωρισμένες από αυτά, και αφετέρου ότι ο κομμουνισμός ως διαδικασία μετασχηματίζει τους υπάρχοντες όρους σε όρους συλλογικοποίησης της ζωής, άρσης του κατακερματισμού του προτσές της ζωής —ειδεμή, αν αυτό αποδειχτεί αδύνατο, τους καταστρέφει, ή τους αφήνει στην άκρη σαν παιχνίδια που χάλασαν. Δεν αναπτύσσω μια νομοτέλεια, θέλω να φωτίσω κάπως αυτό που προσδιόρισα στην αρχή της παραγράφου σαν ένταση, τεταμένη σχέση. Η αναγκαιότητα καταστροφής αυτού του κόσμου δεν είναι παρά η άλλη όψη του κομμουνισμού ως της καταστροφής κάθε αναγκαιότητας που υπάρχει έξω και ανεξάρτητα από τα άτομα (στο βαθμό που πρόκειται για προϊόν της δραστηριότητάς τους), δηλαδή κάθε κοινωνικής σχέσης που φέρει μέσα της την αυτονόμηση, την ανεξαρτητοποίησή της από αυτά, δηλαδή, εντέλει, της κατάργησης της κοινωνίας ως (σχεσιακής) οντότητας που υπάρχει έξω και απέναντι από τα άτομα.

Για να επιστρέψω και να αρχίσω να συνοψίζω, σύμφωνα με το ‘Self-organisation…’ της TC, στην τωρινή περίοδο η “εκμετάλλευση δεν παράγει πια μια ομογενή κοινωνική οντότητα της εργατικής τάξης, […] που να μπορεί να έχει συνείδηση του εαυτού της ως κοινωνικού υποκειμένου, με την έννοια που δίνεται συνήθως σε αυτό, δηλ. να μπορεί να έχει τη συνείδηση του εαυτού της σε σχέση με τον εαυτό της, απέναντι στο κεφάλαιο”. Ακριβώς επειδή, με την επίκληση χαρακτηριστικών της τρέχουσας ταξικής σύνθεσης, οδηγείται η θεωρία στη θέση ότι η αδυνατότητα μιας προλεταριακής συνείδησης (αυτο-σχέσης) είναι πια δομική, ένα μη αναστρέψιμο ιστορικό προϊόν, είναι “αναγκαίο να παραχθεί [από τη θεωρία, σημ. coghnorti] η ταυτότητα του προλεταριάτου ως τάξης του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής και ως επαναστατικής τάξης”[26]. Η θεωρία οδηγείται, κατ’ ανάγκη, για να σώσει την κομμουνιστική προοπτική, στο να ταυτίσει το προλεταριάτο ως τάξη του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής και ως τάξη της επανάστασης, και να θέσει στον εαυτό της ένα ερώτημα στο οποίο δε μπορούμε, κατά τη γνώμη μου, παρά να δώσουμε μια αρνητική απάντηση. Ή μάλλον καλύτερα, το ίδιο το ερώτημα είναι προβληματικό, απότοκο μιας μονοδιάστατης θεώρησης του κοινωνικο-ιστορικού πεδίου, και πρέπει να τεθεί υπό αμφισβήτηση η εγκυρότητά του. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, όπου το βάθεμα της κρίσης αναπαραγωγής του προλεταριάτου το οδηγεί μέσα από τους αγώνες του να έρθει σε ρήξη με τον εαυτό του προσκρούοντας στο ίδιο το ταξικό ανήκειν ως όριο, μπορούμε να μιλάμε για κομμουνιστικά στοιχεία μόνο ως επέκεινα, ως ξεπέρασμα αυτού του ορίου, εξού και η επανάληψη της στερεότυπης διατύπωσης: το προλεταριάτο θα πάρει κομμουνιστικά μέτρα. Οι αλληλέγγυες, χειραφετητικές, κομμουνιστικές χειρονομίες που ήδη μέσα στους κοινωνικούς αγώνες του σήμερα προεικονίζουν τον κόσμο του μέλλοντος (Βlaumachen #1, σ. 28) φεύγουν από το προσκήνιο, και “η ανατρεπτική δύναμη των αδερφικών, ανοιχτών, κομμουνιστικών σχέσεων οι οποίες επανεμφανίζονται σε κάθε ουσιαστική εξέγερση”[27] υποτιμάται εκ νέου. Το μίσος για το κεφάλαιο, η επιθυμία μιας άλλης ζωής ερμηνεύονται ως “ιδεολογική έκφραση του γεγονότος ότι το προλεταριάτο αποτελεί πόλο της αντίφασης της εκμετάλλευσης”[28].

Μπορούμε τώρα να δούμε ότι η συλλογιστική που προσδιορίστηκε στο πρώτο μέρος ως ‘αναγωγή στο αυτό’ των διαφορετικών και αντικρουόμενων εκφάνσεων της προλεταριακής πρακτικής του παρελθόντος, μπορεί μέσα από την κατοπινή επιχειρηματολογία να ιδωθεί ως προβολή στο παρελθόν μιας μονοδιάστατης και περιορισμένης σύλληψης του παρόντος του ταξικού και κοινωνικού ανταγωνισμού, που αντιστοιχεί με τη σειρά της σε μια βεβιασμένη σύνθλιψη των στιγμών και σχέσεων που συγκροτούν την έννοια ‘προλεταριάτο’. Όμως κατά τη γνώμη μου η έννοια ‘προλεταριάτο’ είναι μια σύνθετη έννοια[29] και η σχέση ανάμεσα στις στιγμές που τη συγκροτούν (διπλός χαρακτήρας του εμπόρευματος-εργατική δύναμη και σχέση του προλεταριάτου ως ‘φορέος’ με αυτό, ιδιομορφίες του εμπορεύματος-εργατική δύναμη, ‘συμμετοχή’ και συγκεκριμένος τρόπος ‘συμμετοχής’ του προλεταριάτου στην καπιταλιστική διαδικασία εργασίας, ριζικός χωρισμός από τους όρους ύπαρξης, απουσία δυνατότητας ελέγχου πάνω στο προτσές της ζωής, συγκρότηση στην εναντίωση προς το κεφάλαιο, κτλ.) είναι συγκρουσιακή, αντιφατική· μια ανάλυση σε λογικό επίπεδο —που όμως για μια σειρά από συνθήκες έχει οντολογικό βάρος και ισχύ— αυτών των στιγμών που συνυπάρχουν και σχετίζονται αντιφατικά μπορεί να συμβάλλει στην αποσαφήνιση του τρόπου ύπαρξης της προλεταριακής πρακτικής στην αντιφατικότητά της σε ιστορικό επίπεδο. Η εξαιρετικά περίπλοκη σχέση ανάμεσα στα δυο επίπεδα ανάλυσης προφανώς δε μπορεί να είναι η σχέση μιας πλατωνικής ουσίας με την εκτύλιξή της στο κοινωνικο-ιστορικό χωροχρόνο, ούτε να δοθεί μέσα από την παραδοσιακή λογικο-ιστορική μέθοδο, σύμφωνα με την οποία η παρουσίαση των κατηγοριών αντιστοιχεί στη σειρά με την οποία εμφανίζονται στην ιστορική πραγματικότητα. Δεν έχουμε να κάνουμε με τον κομμουνισμό ως καντιανό πολικό αστέρα προς τον οποίο μάταια προσπαθεί να προσανατολιστεί η ανθρωπότητα, ούτε ως επουράνιο ιδεώδες που αντιπαραβάλλεται στις επίγειες κακέκτυπες εκδηλώσεις του, αλλά με τον κομμουνισμό ως το νήμα που διατρέχει την “ιστορία του κόμματος που σχηματίζεται αυθόρμητα παντού από το έδαφος της σύγχρονης κοινωνίας”[30].

*

Εν κατακλείδι, το θεωρητικό έργο που αναπτύσσει το Blaumachen είναι μια από τις πιο σοβαρές και ενδιαφέρουσες προσπάθειες να γίνει αντικείμενο σκέψης και κριτικής η εποχή μας από ριζοσπαστική, κομμουνιστική σκοπιά. Μπορεί η κρίση να απαξιώνει μια σειρά από ευρέως διαδεδομένες στάσεις, ιδέες και αντιλήψεις πιο γρήγορα κι από τα δεκαετή ομόλογα του ελληνικού δημοσίου, όμως ταυτόχρονα αποτελεί πρόσφορο έδαφος για την εμφάνιση ή επανεμφάνιση τάσεων που ριζώνουν στην πραγματική, εντελώς κατανοητή ανάγκη να δοθεί μια εύκολη, άμεση και προπάντων ‘πρακτική’ λύση οποιουδήποτε τύπου στην κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε: αυτοδιαχειρίσεις, συνεταιριστικές λύσεις, αλληλέγγυο εμπόριο, τράπεζες χρόνου, αναζήτηση νησίδων εναλλακτισμού, δημοκρατισμός —για να αναφέρω μόνο κάποιες ‘αριστερόστροφες’ τάσεις. Με δυο λόγια, μια νέου τύπου σοσιαλδημοκρατία από-τα-κάτω, που όπως και η παλιά, όχι μόνο δε μπορεί και δε θέλει να καταργήσει τα δυο άκρα, το προλεταριάτο και το κεφάλαιο, αλλά ψάχνει να βρει τρόπους και μέσα για να αμβλύνει, να μετριάσει την καπιταλιστική σχέση εκμετάλλευσης, και να τη μετατρέψει ιδεατά σε σχέση αρμονίας. Όμως η καπιταλιστική κοινωνία φαίνεται ήδη να οδεύει προς άλλες κατευθύνσεις. Δεν είναι η πρώτη φορά που η τάση του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής να δημιουργεί πλεονάζοντες πληθυσμούς και κεφάλαια επανεμφανίζεται σε τέτοια κλίμακα στα ίδια τα κέντρα συσσώρευσης αξίας. Δεν είναι η πρώτη φορά που η μορφή-αξία, από κοινωνική μορφή του μεταβολισμού ανθρώπου-φύσης, και άρα μορφή αναπαραγωγής των όρων ύπαρξης των ατόμων, μεταμορφώνεται με τέτοια ένταση σε μορφή, σε μηχανή καταστροφής ανθρώπων —ή μήπως τέτοια ήταν ανέκαθεν η άλλη της όψη; Θνησιγενείς ή όχι, τέτοιες μετριοπαθείς τάσεις σαν αυτές που ανάφερα πιο πάνω θα αποτελούν δυνάμεις που θα δρουν ανασταλτικά στο να τεθεί το ζήτημα επί τάπητος από τη μεριά των από-τα-κάτω. Η οπτική του Blaumachen είναι έτσι κι αλλιώς μια στέρεη και δυνατή κριτική σε τέτοιες τάσεις. Επιπλέον παράγει αποτελέσματα που μπορούν να έχουν πρακτική χρησιμότητα για το κίνημα —για παράδειγμα η κριτική στη λογική (ή την τρέλα) του ένοπλου. Όμως από άλλες σκοπιές πιστεύω ότι μπορεί να συσκοτίσει τα πράγματα, όπως με τον τρόπο που εννοιολογείται και κριτικάρεται το ζήτημα της οργάνωσης, ή με τον τρόπο που αντιμετωπίζονται οι ριζοσπαστικότητες του παρελθόντος στην περιοδολόγηση.

Με αυτό το κείμενο, που αποσκοπεί να αποτελέσει μια μικρή συμβολή στη συζήτηση του ‘κομμουνιστικού ζητήματος’ που φαίνεται σιγά-σιγά να ανοίγει πέρα από την κλίμακα των μικροσκοπικών κύκλων, δεν καταπιάστηκα παρά με κάποιες πλευρές της θεώρησης του Blaumachen —για να αναφέρω μόνο δυο-τρία πράγματα, δεν έπιασα το ενδιαφέρον ζήτημα της μετρησιμότητας, ή τη σχέση ανάμεσα στη λογική των “δι-ατομικών σχέσεων” και την κριτική της ισότητας, ενώ άφησα έξω από τη εξέταση το ζήτημα της ύπαρξης και ‘λειτουργίας’ της πολιτικής δράσης, αλλά και το ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα της κρίσης. Προσπάθησα να προσεγγίσω από δυο διαφορετικές αφετηρίες τον τρόπο που κατανοώ αυτό που κατά τη γνώμη μου αποτελεί σημείο-κλειδί για την κατά το μέτρο του δυνατού αποσαφήνιση των χαρακτηριστικών της κομμουνιστικής μετάβασης, αλλά και βασική διαφωνία με τη θεώρηση του Blaumachen: τη σχέση που μπορεί να έχει αυτό που ονομάζουμε ‘κομμουνισμό’ με τα τωρινά κοινωνικά άτομα στις πραγματικές τους σχέσεις. Όπως και να ’χει, η συζήτηση συνεχίζεται.

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

1

Προς τα τέλη του 1ου μ.Χ. αιώνα, μια πλούσια γαιοκτήμονας στην Αίγυπτο έγινε χριστιανή, πούλησε τους δούλους της και μοίρασε τα χρήματα στους φτωχούς. Σήμερα, η πράξη της αυτή μας φαίνεται παράλογη και απάνθρωπη. Στην εποχή της όμως δεν θεωρούνταν ούτε παράλογη ούτε απάνθρωπη. Ο δούλος θεωρούνταν εργαλείο, ομιλούν εργαλείο (instrumentum vocale), ενώ η τσάπα ήταν μουγγό εργαλείο (instrumentum mutum) και το άλογο και τα άλλα ζώα έλξης, ημι-ομιλούν εργαλείο (instrumentum semi-vocale). Εκείνη την εποχή επίσης, οι φτωχοί καλλιεργητές βρίσκονταν σε τέτοια δεινή κατάσταση που εκλιπαρούσαν τους γαιοκτήμονες να τους δεχτούν ως δούλους και να εργαστούν στα κτήματά τους: η δουλεία δεν ήταν υποβιβασμός μιας και οι δούλοι είχαν εξασφαλίσει ένα ξεροκόματο, το οποίο στερούνταν οι ελεύθεροι μικροκαλλιεργητές. Όταν τα τούρκικα ποιμενικά φύλα έσκασαν μύτη στα βυζαντινά σύνορα, οι αγρότες προτίμησαν να υποταχτούν εθελοντικά στους εισβολείς παρά να παραμείνουν ελεύθεροι μιας και η ελευθερία τους κόστιζε το 40-60% της σοδειάς έναντι του 10% των κατακτητών.

Στον πρόλογο της πρώτης έκδοσης του Κεφαλαίου (1867)  ο Κ. Μαρξ σημειώνει: Πλάι στα σύγχρονα δεινά μας μας πιέζει μια ολόκληρη σειρά από κληρονομημένα δεινά, που πηγάζουν από το γεγονός ότι εξακολουθούν να φυτοζωούν απαρχαιωμένοι, ξεπερασμένοι τρόποι παραγωγής με την ακολουθία τους από αναχρονιστικές κοινωνικές και πολιτικές σχέσεις. Δεν υπέρουμε μονάχα από τους ζωντανούς, μα κι από τους πεθαμένους. Le mort saisit le vif! [Ο πεθαμένος αδράχνει τον ζωντανό].

Αυτό που έκανε η πλούσια γαιοκτήμονας, αυτό που αναγκάζονταν να κάνουν οι φτωχοί μικροκαλλιεργητές το κάνει όποιος και όποια καταπιάνεται με τη θεωρία και την παραγωγή γνώσης. Ό,τι και να πούμε, ό,τι και να κάνουμε, όσο καινοφανές και πρωτότυπο κι αν είναι, το παρελθόν πάντα θα αδράχνει το παρόν και το μέλλον.  Στα επιστημολογικής και μεθοδολογικής φύσης βάρη του παρελθόντος προστίθεται άλλος ένας επιβαρυντικός παράγοντας: οι περιορισμένες νοητικές μας ικανότητες. Η θεωρία (η θέαση) άλλοτε μας δίνει ένα πανοραμικό πλάνο, μια γενική εικόνα, κι άλλοτε ένα κοντινό πλάνο, μια εστίαση, μιλώντας αφηγηματολογικά. Με το πανοραμικό πλάνο, χάνουμε τις λεπτομέρειες. Με την εστίαση, χάνουμε τη γενική εικόνα. Αυτό που κάνει η θεωρία και η επιστήμη, το κάνει και η αφήγηση αλλά και η πορνογραφία. Μια γυναίκα μπαίνει σε τουαλέτα, μπαίνει κι ένας άνδρας. Συναντιούνται, συνομιλούν και αμέσως μετά ένας πούτσος μπαινοβγαίνει σ’ ενα μουνί.

Είμαστε υποχρεωμένοι, αναγκασμένοι θα έλεγα,  να σκεφτόμαστε πορνογραφικά. Και όπως λέει μια λαϊκή φράση, δεν μπορούμε να δούμε την πλάτη μας. Εσύ θα δεις τη δική μου, εγώ τη δική σου. Υπάρχουν κάποιοι τρόποι να δει κάποιος την πλάτη αλλά πάντα θα μένει κάτι που δεν θα μπορέσουμε να το δούμε. Ένα τρόπο μας υπέδειξε ο Γκέτε: Wer nicht von dreitausend Jahren / sich weiss Rechenschaft zu gehen / bleib in Dunkeln, umfahren / mag von Tag zu Tag leben. ['Οποιος δεν μπορεί λογαριασμό να δώσει / για τα τελευταία τρεις χιλιάδες χρόνια / στα σκότη παραμένει διχως πείρα / ζώντας τυφλά τη μια μέρα μετά την άλλη.]

Κάθε εστίαση είναι μια αντιφατική πρακτική: εξασφαλίζει τη λεπτομέρεια και τη γνώση, παραμένει όμως περιορισμένη και ελλιπής. Και όσο πιο στενή  είναι η εστίαση τόσο πιο λεπτομερειακή είναι η περιγραφή του ερευνώμενου αντικειμένου αλλά και τόσο πιο περιορισμένη και ελλιπής μιας και αποδιαρθρώνεται από το γενικό. Εάν με ρωτήσετε ποιο είναι αυτό το γενικό, θα σας δώσω έναν ορισμό της κοινωνίας: κοινωνία είναι το πλέγμα των αλληλεπιδράσεων και των σχέσεων του ανθρώπου με τη φύση και του ανθρώπου με τον άνθρωπο. Τι κάνουμε όταν εστιάζουμε; Περιοριζόμαστε στη μελέτη και την έρευνα μιας κάποιας σχέσης ή και περισσότερων. Ο Κ. Μαρξ μας είπε ότι το Κεφάλαιο είναι κοινωνική σχέση, είναι μια σχέση μεταξύ ανθρώπων, ως προσώπων, ως ομάδων, ως τάξεων οργανωμένων. Το Κεφάλαιο είναι μια μορφή Κυριαρχίας – όπως ήταν η δουλοπαροικία και η δουλοκτησία. Και η (καπιταλιστική) Κυριαρχία δεν μπορεί να μην είναι σχέση.

Οι βασικοί προσανατολισμοί της Ανωτάτης Σχολής Κακών Τεχνών είναι η μελέτη και η έρευνα της Κυριαρχία και του Κομμουνισμού.  Κι αυτό διότι δεν μπορούμε να καταπιανόμαστε με το ένα χωρίς να καταπιανόμαστε και με το άλλο, όπως θα δείξω στη συνέχεια.  Θεωρώ ότι η Κυριαρχία είναι μια παρένθεση μέσα στον Κομμουνισμό, άνοιξε πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια και ότι στην εποχή μας αυτή η παρένθεση κλείνει. Εστιάζουμε την προσοχή μας στην ανάδυση, την εμφάνιση, τη γένεση της Κυριαρχίας και έχουμε εντοπίσει δυο διαδικασίες συγκρότησής της – θα αναφερθώ σε αυτές παρακάτω. Το ερώτημα που έθεσα και με απασχολεί είναι: πως μπορεί να καταλυθεί η Κυριαρχία, η καπιταλιστική Κυριαρχία σήμερα; Η απάντηση ισχύει για κάθε μορφή Κυριαρχίας: Η Κυριαρχία καταλύεται μόνο εάν ένας από τους δυο πόλους, ένας από τους δυο φορείς της σχέσης αρνηθεί τον εαυτό του. Αυτό δεν μπορεί να το κάνει ο Κύριος, μπορεί να το κάνει ο Υποτελής. [Για να μην παρεξηγηθώ, με τους όρους Κύριος και Υποτελής δεν έννοώ μόνο πρόσωπα αλλά και ομάδες και τάξεις] Οι τρόποι της άρνησης υπήρξαν πολλοί και ευφάνταστοι, όπως και θα υπάρξουν και στο μέλλον.  Κι ενώ η άρνηση σε ατομικό εππίπεδο δεν μπορεί παρά να είναι προσωρινής διάρκειας και αναποτελεσματική,  η άρνηση σε συλλογικό επίπεδο παρουσιάζει επίσης δυσχέρειες. Αυτή τη  συλλογική άρνηση της ταυτότητας του Υποτελούς την αποκαλώ Πανταχού Απουσία. Ας υποθέσουμε ότι αύριο και για δέκα μέρες ή για πάντα δεν πάμε στη δουλειά μας. Καταλύεται η καπιταλιστική Κυριαρχία. Προλαβαίνω τις επιφυλάξεις σας και τις ενστάσεις σας και σας λέω ότι τα υποθετικά σχήματα μας βοηθούν να κατανοήσουμε κάποιες πλευρές του παρόντος – και γι αυτό συνεχίζω και θα πολύ σύντομα θα καταλάβετε που το πάω και τι θέλω να πω. Ή μάλλον θα δεχτώ τις ενστάσεις σας και θα διατυπώσω ένα άλλο υποθετικό σχήμα. Ξεσπάει αύριο μεθαύριο μια παγκόσμια κοινωνική αναταραχή που μετεξελίσσεται σε κομμουνιστική επανάσταση με κατάργηση της αξίας, της ανταλλαγής, της μισθωτής εργασίας, της ιδιοκτησίας, του Κράτους, κλπ. Ο Κύριος απειλεί: εάν δεν επιστρέψετε στις θέσεις σας, θα ρίξω μια ατομική βόμβα στο Παρίσι ή στην Αθήνα ή στην Ιστανμπούλ. Τι θα κάνουμε; Θα θυσιάσουμε τον πληθυσμό μιας πόλης εν ονόματι της επανάστασης και του κομμουνισμού ή θα υποχωρήσουμε, θα συμβιβαστούμε; Θα υποχωρήσουμε, θα συμβιβαστούμε. Η Κυριαρχία είναι μια σχέση συμβιβασμού μεταξύ των δύο πόλων που την  απαρτίζουν. είναι ένας διαρκής συμβιβασμός. Ο συμβιβασμός κινείται μεταξύ νίκης και ήττας. Έτσι, οι προλετάριοι είναι διαρκώς ηττημένοι και διαρκώς νικητές, όπως και και οι καπιταλιστές.  (Το ζήτημα της Κυριαρχίας ως Συμβιασμού το έθιξε πρώτος ο Αισχύλος στον Προμηθέα Δεσμώτη). Η άρνηση του Υποτελούς να είναι Υποτελής είναι μια μορφή απόλυτης ισχύος, άρα απόλυτης αδυναμίας. Η απόλυτη ισχύς του Κυρίου είναι το έσχατο, δηλαδή το ισχυρότερο όπλο του (τα πυρηνικά), άρα και η απόλυτη αδυναμία του. Η ισχύς είναι πάντα αδυναμία: εάν χρησιμοποιηθεί και δεν φέρει αποτελέσματα, τότε ο κάτοχός της περιέρχεται στην κατάσταση του άοπλου. Εάν η απόλυτη ισχύς των προλετάριων είναι η μη επιβεβαίωση τους, η αυτοάρνησή τους, αυτό είναι και η απόλυτη αδυναμία τους – λόγω των επικρεμάμενων πυρηνικών όπλων πάνω από τα κεφάλια τους. Έτσι, ο μόνος τρόπος να νικήσει ο Υποτελής, είναι να θυσιάσει κάποια πόλη. . . Θα το συζητήσουμε παρακάτω.

Κι ας υποθέσουμε ότι αίρεται αυτό το αδιέξοδο. Ότι δηλαδή συνεχίζουμε να παράγουμε τον κοινωνικό πλούτο χωρίς τον Κύριο πάνω από το κεφάλι μας. Ότι καταργούμε Κράτος, χρήμα, αξία, ανταλλαγή, καταμερισμό εργασίας, κλπ. Και εάν κάποιος ρωτήσει ‘έχοντας καταργήσει τον καταμερισμό της εργασίας, πως θα παραγάγουμε σιτάρι και αλεύρι και ψωμί;’ οφείλουμε να δώσουμε κάποια απάντηση.

2.

Θα θυσιάσουμε μερικά εκατομμύρια για να νικήσουμε; Οφείλουμε μια απάντηση σε αυτό το ερώτημα. Πως θα παραγάγουμε σιτάρι, έχοντας καταργήσει τον καταμερισμό της εργασίας; Οφείλουμε μια απάντηση και σε αυτό το ερώτημα.  Θα δώσω τις δικές μου απαντήσεις και θα μπω χωρίς άλλες περιστροφές στο θέμα μου, στη κριτική των απόψεων του περιοδικού blaumachen για την επανάσταση και τον κομμουνισμό.

Όχι, δεν θα θυσιάσουμε καμιά πόλη, θα υποχωρήσουμε και θα συμβιβαστούμε.

Κατάργηση του καταμερισμού της εργασίας σημαίνει κατάργηση του επαγγέλματος, σημαίνει την εκ περιτροπής εργασία. Εάν έρθει η σειρά μου να πάω να οργώσω με το τρακτέρ, να σπείρω, να θερίσω για να παραχθεί το σιτάρι, θα το κάνω με μεγάλη χαρά. Λόγω όμως της εκ περιτροπής εργασίας, θα το κάνω κάνα δυο φορές σε όλη μου τη ζωή.

Θα ήθελα να ακούσω τις δικές σας απαντήσεις, εάν βέβαια θεωρείτε έγκυρα τα ερωτήματα.

3.

Θα συνεχίσω αύριο το πρωί.

[Κυριακή, 12 Ιουνίου]

Δεν μπόρεσα να συνεχίσω χτες, Σάββατο: τα πίναμε με έναν εικοσιπεντάρη φίλο, από τις τρεις το μεσημέρι μέχρι τις δέκα το βράδυ. Το Σάββατο το πρωί, το κρασί έτρεχε από τ’  αυτιά μου.  Και θα μου πείτε βέβαια, και τι μας νοιάζει ρε φίλε τι έκανες εσύ και αν συνέχισες ή όχι; Θα σας απαντήσω μόλις μου δοθεί η ευκαιρία, καθώς θα παραθέτω τις απόψεις μου και την κριτική μου.  Το να μιλάμε δημόσια για τους εαυτούς μας, για τη ζωή μας είναι μια πολύ σημαντική πτυχή του κομμουνισμού και της επανάστασης εάν θέλουμε να είμαστε συνεπείς με αυτά που λέμε.

Εκθέτω την κομβική άποψή μου για τις θέσεις, για το θεωρητικό σύστημα του περιοδικού blaumachen για την επανάσταση και τον κομμουνισμό: είναι μαρξισμός με μικρές δόσεις αναρχισμού. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να μην βρίθει αντιφάσεων και αλληλοαναιρουμένων απόψεων και θέσεων. Το περιοδικό πατάει σε δυο βάρκες και όλοι και όλες γνωρίζουμε τι σημαίνει αυτό. Είμαστε βέβαιοι ότι κανένα θεωρητικό σύστημα δεν μπορεί να ξεπεράσει αυτήν την αντίφαση, δεν μπορεί να είναι σωστό ή τέλειο ή άψογο από την ίδια του τη φύση. Από αυτόν τον κανόνα δεν μπορεί να εξαιρεθεί κανένας και το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να έχουμε συνείδηση αυτής της κατάστασης. Η συνείδηση δεν λύνει βέβαια καμιά αντίφαση, δεν αίρει καμιά δυσχέρεια διότι υπάρχει κι ένας άλλος παράγοντας: η επιθυμία. Και μιας και η επιθυμία (και η ανάγκη)  είναι πιο ισχυρή από τη συνείδηση,  η πρώτη συσκοτίζει τη δεύτερη, την ακυρώνει, μειώνει τη δυναμική της και την αποτελεσματικότητά της. Μια σαφής και πολύ γνώριμη έκφραση αυτής της αναντιστοιχίας είναι ο βολονταρισμός. Σε όση επαγρύπνηση κι αν βρισκόμαστε, τον βολονταρισμό δεν μπορούμε να τον αποφύγουμε. Ο Μαρξ, για κάποια χρόνια,  περίμενε από  στιγμή σε στιγμή το ξέσπασμα της παγκόσμιας κοινωνικής (κομμουνιστικής) επανάστασης αλλά διαψεύστηκε και απογοητεύτηκε.

Μιας λοιπόν και κανένα θεωρητικό σύστημα δεν μπορεί να είναι απαλλαγμένο αντιφάσεων, εκ των πραγμάτων θα υπάρχει το νέο, το πρωτότυπο και το κοινότυπο, το τετριμμένο, το αναχρονιστικό.  Έτσι, μιλώντας επιστημολογικά και μεθοδολογικά, οφείλουμε να εντοπίσουμε το νέο και το πρωτότυπο, το γόνιμο και άρα το επικίνδυνο (για τον Κύριο)  από τη μιά και το αναχρονιστικό, τετριμμένο από την άλλη. Βγάζω το καπέλο, υποκλίνομαι βαθιά, δέχομαι ανεπιφύλακτα το νέο που κομίζει το περιοδικό: πρόκειται για την θέση της μη επιβεβαίωσης του προλεταριάτου, της άρνησης της ταυτότητάς του, της αυτοκατάργησής του και επομένως και της κατάργησης του κεφαλαίου ως σχέσης, του κράτους, του εμπορεύματος, της αξίας, της ανταλλαγής, του σχολείου, της οικογένειας, της μετρησιμότητας. . . Θα ήθελα να σχολιάσω αυτήν την κομβικής σημαντικότητας θέση εφόσον κάνω μια μικρή παρέκβαση, την οποία θεωρώ άκρως απαραίτητη.

Την εποχή του Μαρξ και του Μπακούνιν, ίσως και νωρίτερα, και μέχρι στις μέρες μας, υπήρξε και υπάρχει, αλλά πολύ σύντομα θα πάψει να υπάρχει, μια σύγκρουση μεταξύ του μαρξισμού και του αναρχισμού. (Θα ήμουν σαφέστερος εάν διόρθωνα: μεταξύ κάποιας τάσης του μαρξισμού και κάποιας τάσης του αναρχισμού). Οι κρατικιστές μαρξιστές υποστήριζαν ότι θα φτάσουμε στην κομμουνιστική κοινωνία μέσω της κατάληψης και του ελέγχου του κράτους που θα γίνει εργατικό, παλλαϊκό και μια μέρα θα αυτοκαταργηθεί. Οι αναρχικοί αναγούλιαζαν με αυτή την άποψη. Συνεπείς με αυτήν την κεντρική θέση,  οργανώθηκαν να αντιμετωπίσουν τις κατασταλτικές δυνάμεις με πρότυπο το κράτος (κόμμα, επαναστατικός στρατός, κλπ). Οι αναρχικοί αναγούλιαζαν με αυτή τη θέση. Οι μαρξιστές και οι επίγονοί τους προτιμούσαν τις μισθολογικές διεκδικήσεις, οι αναρχικοί τη μείωση του χρόνου εργασίας. Θα μείνω σε αυτές μόνο τις βασικές συγκρούσεις και  διαφωνίες διότι υπάρχουν κι άλλες αλλά δεν είναι του παρόντος. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα αυτής της σύγκρουσης; Ποιοι επιβεβαιώθηκαν, ποιοι διαψεύστηκαν; Το γνωρίζουμε όλοι και όλες: οι μαρξιστές διαψεύστηκαν παταγωδώς, εκκωφαντικώς.  Δεν γίνεται να οργανώσεις τη ζωή σε κομμουνιστική βάση με εργαλείο το Κράτος, δεν μπορείς να πολεμήσεις τον αντίπαλο με το δικό του πρότυπο οργάνωσης, ενισχύεις τον καπιταλισμό ρίχνοντας το βάρος στις μισθολογικές διεκδικήσεις. Οι κρατικιστές μαρξιστές, υπάρχουν και μαρξιστές που δεν είναι κρατικιστές,  συνεχίζουν  το ίδιο τροπάριο κι αυτός είναι ο λόγος που αποχωρούν από το πολιτικό προσκήνιο, αυτός είναι ο λόγος που τους αποκαλώ ιστορική, νεκροζώντανη Αριστερά.

Ήταν λοιπόν αναπόφευκτο οι μη κρατικιστικές μαρξιστικές τάσεις και ρεύματα να συναντηθούν γόνιμα με τον αναρχισμό της οργάνωσης – για να τον διακρίνω από τον αναρχικό ατομισμό. Η συνάντηση αυτή μας έδωσε πλούσιους και θρεπτικούς καρπούς. Η πυρηνική θέση της ομάδας και του περιοδικού blaumachen είναι ένας καρπός αυτής της συνάντησης. Η ολλανδική και γερμανική υπεραριστερά, και λιγότερο η ιταλική και η γαλλική,  είναι αποτέλεσμα της συνάντησης του μη κρατικιστικού μαρξισμού με τον αναρχισμό. Δεν μπορείς να χρησιμοποιήσεις τα μέσα, τις πρακτικές, τις αντιλήψεις, τις αξίες, τους θεσμούς του Κεφαλαίου για να το καταργήσεις. Και όχι μόνο αυτό: η βασική προϋπόθεση για να μην τα χρησιμοποιήσεις είναι η άρνηση του προλεταριάτου να είναι προλεταριάτο, η άρνηση του υποτελούς να είναι υποτελής. Η θέση αυτή είναι γόνιμη, είναι άκρως επικίνδυνη διότι παράγει άλλες σκέψεις, μας βοηθάει να κάνουμε άλλες συνάψεις σε επίπεδο λογικής, μας βοηθάει να ερμηνεύσουμε το παρελθόν, να διαχειριστούμε το παρόν και να προετοιμαστούμε για το μέλλον. Ειναι ένα θεωρητικό εργαλείο πολύ μεγάλης αξίας, για το οποίο πρέπει να δείξουμε πολύ μεγάλο ενδιαφέρον.

Για να είμαστε ακριβοδίκαιοι, το οφείλουμε στον αναρχισμό. Βέβαια, αναλαμπές αυτής της θέσης τις βρίσκουμε και στον Μαρξ και σε ουτοπικούς σοσιαλιστές αλλά ήταν οι αναρχικοί εκείνοι που είχαν στρέψει την προσοχή τους σε αυτή τη θέση. Αλλά και οι αναρχικοί, όπως και ο Μαρξ και άλλοι, ήταν κληρονόμοι μιας παράδοσης που χάνεται στα βάθη των αιώνων. Οφείλουμε να στρέψουμε την προσοχή μας σε αυτή την παράδοση, να τη μελετήσουμε και να την χρησιμο-ποιήσουμε, να την ποιήσουμε χρήσιμη.  Θα τη βρούμε σε κείμενα της φαραωνικής Αιγύπτου, στον Αισχύλο, στον Επίκουρο, στους στωικούς, σε χριστιανικές αιρέσεις, στον Ραμπελέ (‘κανείς δεν θα φωνάζει πια ‘Κύριε, Κύριε’ ‘ . Γαργαντούας, κεφ. 2), στον Θερβάντες, στον Σέξπυρ και σε άλλους πολλούς. Τι υποστήριζαν όλοι αυτοί, ο καθένας με τον δικό του τρόπο; Υποστήριζαν ότι η κατάλυση της Κυριαρχίας είναι εφικτή μόνο με την αυτοκατάργηση του Υποτελούς. Τη θέση αυτή την υποστηρίζω κι εγώ ανεπιφύλακτα, ως μαρξιστής αναρχοκομμουνιστής. Τη  υποστηρίζουν και οι αναρχικοί και το περιοδικό blaumachen και πολλοί άλλοι.

Το ότι όμως υποστηρίζουμε μια κοινή θέση δεν λέει και πολλά πράγματα. Διότι ο καθένας βγάζει διαφορετικά αποτελέσματα  και θέτει διαφορετικές προτεραιότητες. Ας συνοψίσουμε τη βασική θέση: θα κάνουμε την επανάσταση (ή, θα γίνει η επανάσταση) αυτοκαταργούμενοι και θα οργανώσουμε τη ζωή (από ανάγκη ή συνειδητά) σε κομμουνιστική βάση.

Επανάσταση, λοιπόν, και κομμουνισμός. Τα μείζονα ζητήματα της εποχής μας, του παρόντος και του μέλλοντος. Για το περιοδικό blaumachen, ο κομμουνισμός παράγεται ως επανάσταση της τρέχουσας περιόδου, ως κομμουνιστικοποίηση και η κομμουνιστικοποίηση είναι η τα κομμουνιστικά μέτρα που θα λάβει το προλεταριάτο στην ανάγκη να επιβιώσει: κατάργηση του κράτους, του εμπορεύματος, του χρήματος, της ανταλλαγής, του καταμερισμού της εργασίας, της μετρησιμότητας. Κι αυτό, διότι η μισθολογική διεκδίκηση έλαβε τέλος, άρα και το αίτημα και η ικεσία και ιη διαδήλωση-λιτανεία (με αιτήματα και διεκδικήσεις). Ετσι, η κομμουνιστικοποίηση δεν έχει τον κομμουνισμό σαν πολιτικό πρόγραμμα, σαν σκοπό και σαν αποτέλεσμα, είναι η ίδια η παραγωγή του κομμουνισμού. Ας συγκρατήσουμε κι ας τονίσουμε αυτό: ο κομμουνισμός σήμερα παράγεται  ως επανάσταση της τρέχουσας ιστορικής περιόδου, ως κομμουνιστικοποίηση. Υποθέτω ότι καταλαβαίνετε τι σημαίνει το επίρρημα ‘σήμερα’. Σημαίνει ‘σήμερα’, ‘τώρα’ αλλά και ‘αύριο’, διότι το αύριο θα γίνει σήμερα. Σημαίνει 2011 αλλά και 2012. Εγώ θα έλεγα ότι σημαίνει και 12 Ιουνίου 2011 και 2034. Το ‘σήμερα’ δηλώνει και το άμεσο παρόν αλλά έχει και μια ευρύτερη χρονική  σημασία. Διαβάζουμε όμως και το εξής: Η κομμουνιστικοποίηση και ο κομμουνισμός είναι πράγματα του μέλλοντος, δε συμβαίνουν στο παρόν, αλλά πρέπει να μιλάμε γι’ αυτά στο παρόν. Ο κομμουνισμός είναι πράγμα του μέλλοντος, είναι κάτι που θα γίνει στο μέλλον, αλλά, λογικά σκεπτόμενοι, μπορούμε να πούμε ότι το να μιλάμε για τον κομμουνισμό σήμερα αυτό είναι και επανάσταση και κομμουνισμός, τουλάχιστον σε λεκτικό επίπεδο. Και τι πούμε για τον κομμουνισμό και την κομμουνιστικοποίηση σήμερα; Για την κομμουνιστικοποίηση θα πούμε ότι θα γίνει, ότι το προλεταριάτο θα ξεπεράσει τα όρια που βάζει η αναδιαρθρωση του καπιταλισμού, η κρίση υπερσυσσώρευσης του Κεφαλαίου, θα ξεπεράσει τα αιτήματα και θα λάβει κομμουνιστικά μέτρα. Αλλά τι είναι ένα κομμουνιστικό μέτρο, τι είναι αυτό που το χαρακτηρίζει ως κομμουνιστικό;   Οπότε φτάνουμε στο κομβικής σημασίας ερώτημα: τι είναι κομμουνισμός;

Το blaumachen μας δίνει δυο ορισμούς, όχι έναν. Ας τους παραθέσουμε. Ο πρώτος ορισμός: ο κομμουνισμός είναι το ζωντανό κίνημα που παράγεται από το ιστορικό παρόν της αντίφασης του κεφαλαίου, δεν είναι μια κατάσταση πραγμάτων γνωστή εκ των προτέρων που πρέπει να εγκαθιδρυθεί, ένα ιδεώδες στο οποίο πρέπει να προσαρμοστεί η πραγματικότητα. Σας λέει κάτι αυτός ο ορισμός; Είναι ο γνωστός μας ορισμός του κομμουνισμού που διατυπώνουν στη ‘Γερμανική Ιδεολογία’ ο Μαρξ και ο Ένγκελς: κομμουνισμός είναι το κίνημα που καταργεί την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων (εμπόρευμα, χρήμα, κράτος, καταμερισμός της εργασίας, κλπ). Θα γνωρίζετε ότι ο Μαρξ έχει γράψει τόσο αντιφατικά πράγματα για τον κομμουνισμό που φτάνεις στο σημείο να αναρωτηθείς εάν είχε μια ξεκάθαρη άποψη γι’  αυτό το ζήτημα. Και εγώ ισχυρίζομαι ότι δεν είχε. Το επιβεβαιώνει εκείνο το τερατώδες, κρατικιστικό και τσομπαναραίϊκο ‘ από τον καθένα σύμφωνα με τις δυνατότητές του, στον καθένα σύμφωνα με τις ανάγκες του’ . Έχετε προσέξει ότι οι προτάσεις είναι ελλιπείς, δεν έχουν ρήμα.  Γιατί είναι ελλιπείς, τι να εννοήσουμε; Είναι ελλιπείς διότι ο Μαρξ ντρεπότανε να γράψει τα ρήματα παίρνουμε και δίνουμε. Ποιοι είναι αυτοί που παίρνουν και δίνουν; Δεν διακρίνετε σε αυτόν τον ορισμό το κράτος εν σπέρματι; Ο Μάρξ ήταν και δεν ήταν κρατικιστής. Μία από τις βασικές αντιφάσεις του θεωρητικού του συστήματος. Είμαι της γνώμης ότι εάν ζούσε άλλα τόσα χρόνια θα έγραφε ένα μνημειώδες έργο για τον κομμουνισμό, όπως είναι το Κεφάλαιο για τον καπιταλισμό. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του άρχισε να ενδιαφέρεται ολοένα και πιο πολύ για τον κομμουνισμό, το διαπιστώνουμε διαβάζοντας την αληλλογραφία του με μια ρωσίδα κομμουνίστρια (που δε θυμάμαι το όνομά της αλλά θα το βρω).Όσο για το μνημειώδες έργο για τον κομμουνισμό είμαι βέβαιος ότι θα γραφεί μια μέρα. Δεν ήρθε ακόμα η ώρα του. Το αν θα γραφεί πριν ή μετά την κομμουνιστική επανάσταση, δεν το γνωρίζω.

Το περιοδικό blaumachen μας δίνει κι άλλον έναν ορισμό. Με τα μέτρα αυτά (τα κομμουνιστικά, σημ. δική μου) οι προλετάριοι δημιουργούν άμεσες δι-ατομικές σχέσεις οι οποίες αποτελούν σάρκα και αίμα του μέλλοντος. Από αυτές, την ανάπτυξη τους, την εμβάθυνση τους μπορεί να παραχθεί ο κομμουνισμός, δηλαδή η κατάργηση της διάκρισης της παραγωγικής με την αναπαραγωγική διαδικασία, η κατάργηση της ίδιας της έννοιας του τελικού προιόντος, να παραχθεί το βασίλειο της ελεύθερης δραστηριότητας η οποία δεν θα είναι ούτε ατομική ούτε κοινωνική γιατί αυτή η διάκριση δεν θα υπάρχει πλέον. Σα να μου φαίνεται όραμα αυτός ο ορισμός, ιδεώδες, πρόγραμμα, αφηρημένο ιδανικό. Να ποιο είναι το βασίλειο της ελεύθερης δραστηριότητας, λογικά σκεπτόμενοι και λαμβάνοντας υπόψη μας τα κομμουνιστικά μέτρα: όλοι οι κοινωνικοί χώροι θα είναι ανοιχτοί και προσβάσιμοι, θα μπαίνουμε  όποτε θέλουμε, θα μένουμε όσο θέλουμε, θα φεύγουμε όποτε θέλουμε, θα είναι κοινόχρηστα και κοινόκτητα, θα πρυτανεύει η συνεργασία και η αλληλεγγύη, δεν θα παράγουμε εμπορεύματα, δεν θα ανταλλάσουμε, δεν θα μετράμε την παραγωγή του κοινωνικού πλούτου με το ρολόι,  δεν θα υπάρχουν επαγγέλματα, δεν θα υπάρχει διάκριση χειρωνακτικής και πνευματικής εργασίας, δεν θα υπάρχει διάκριση πόλης -υπαίθρου, δεν θα υπάρχει μονογαμία, τα παιδιά θα είναι ελεύθερα, δεν θα υπάρχουν σχολεία, κλπ. Όλα αυτά και άλλα πολλά είναι το βασίλειο της ελεύθερης δραστηριότητας. Άρα, γνωρίζουμε τι θέλουμε και τι επιδιώκουμε.

Εκτός κι αν το βασίλειο της ελεύθερης δραστηριότητας θα είναι μια νομοτέλεια. Δηλαδή, εάν πάρουμε τα κομμουνιστικά μέτρα, αναπόφευκτα θα παραχθεί ο κομμουνισμός. Λογικό είναι. Που οφείλεται το νομοτελειακό της κατάστασης που θα προκύψει; Στον κομμουνιστικό χαρακτήρα των μέτρων. Η εφαρμογή του κομμουνισμού θα έχει ως νομοτελειακό αποτέλεσμα των κομμουνισμό. Αλλά η εφαρμογή του κομμουνισμού προϋποθέτει μια αντίληψη για τον κομμουνισμό. Το όραμά του κομμουνισμού και η νομοτέλεια ταυτίζονται. Από τη μια, ο κομμουνισμός δεν είναι μια κατάσταση πραγμάτων γνωστή εκ των προτέρων που πρέπει να εφαρμοστεί, κι από την άλλη, είναι το βασίλειο της ελεύθερης δραστηριότητας που θα προκύψει από την εφαρμογή του κομμουνισμού, των κομμουνιστικών μέτρων, της κομμουνιστικοποίησης που είναι γνωστά εκ των προτέρων (κατάργηση κράτους, εμπορεύματος, ανταλλακτικής αξίας, μετρησιμότητας, κλπ).

Η σύγχυση αυτή διαιωνίζει τη μαρξιστική σύγχυση για τον κομμουνισμό. Και γνωρίζουμε και δεν γνωρίζουμε τι είναι ο κομμουνισμός. Αφορά μόνο το παρόν, αφορά και το μέλλον. Είναι κίνημα του παρόντος, είναι όραμα που θα εφαρμοστεί στο μέλλον. Η δε εφαρμογή του θα εξαρτηθει από την έκβαση της ταξικής πάλης, του κοινωνικού πολέμου.

Πριν εκθέσω τις δικές μου απόψεις για τον κομμουνισμό, θα κάνω μια παρέκβαση και θα θέσω τα εξής ερωτήματα: η λήψη των κομμουνιστικών μέτρων θα είναι αιφνίδια ή σταδιακή; Θα είναι αποτέλεσμα της ανάγκης ή της συνείδησης;

Με τις απαντήσεις αυτών των ερωτημάτων θα καταπιαστώ αύριο το πρωί, Δευτέρα, του Αγίου Πνεύματος. Ξύπνησαν τα παιδιά, δεν θα με αφήσουν. Το μόνο που προλαβαίνω είναι να παραθέσω έναν ορισμό που μας έδωσε για το Πνεύμα ο άγγλος ιερέας και φιλόσοφος George  Berkeley (1685-1753): το Πνεύμα είναι μια άλλη λέξη για την Ισχύ. Ο συλλογισμός του: Ο Θεός είναι Πνεύμα. Ο Θεός είναι προσωποποίηση της Ισχύος. Άρα, το Πνεύμα είναι η Ισχύς. Το αναφέρω διότι το ζήτημα της Ισχύος άπτεται του ζητήματος της κομμουνιστικοποίησης, δηλαδή του κοινωνικού πολέμου.

4.

[Δευτέρα, 13 Ιουνίου]

Εάν αναρωτηθούμε ποιος από τους δύο ορισμούς του κομμουνισμού που μας χαρίζει το blaumachen  ισχύει και αν ο κομμουνισμός αφορά το παρόν ή το μέλλον, οφείλουμε να απαντήσουμε πως αφορά το μέλλον (διατυπώνεται σαφέστατα) και πως, σε αντίθεση με όσα ρητά διατυπώνονται, επικρατέστερος είναι αυτός που εκλαμβάνει τον κομμουνισμό ως όραμα, ως ιδανικό. Γιατί η κατάργηση του κράτους χαρακτηρίζεται κομμουνιστικό μέτρο; Διότι στο βασίλειο της ελεύθερης δραστηριότητας (κομμουνιστική κοινωνία) δεν θα υπάρχει κράτος. Γιατί η κατάργηση της μετρησιμότητας θεωρείται κομμουνιστικό μέτρο; Διότι σε μια κομμουνιστική κοινωνία δεν θα υπάρχει μετρησιμότητα. Το κριτήριο αξιολόγησης είναι ο κομμουνισμός του μέλλοντος, το ιδεώδες, το ιδανικό, το όραμα, οπότε κάθε πρακτική, κάθε δραστηριότητα που ενέχει στοιχεία του κομμουνιστικού μέλλοντος είναι κομμουνιστικό. Δεν μπορεί να υπάρξουν κομμουνιστικά μέτρα χωρίς μια αντίληψη για τον κομμουνισμό.

Πριν προχωρήσω στο επόμενο θέμα της κριτικής μου, σε αυτό  της διεξαγωγής του κοινωνικού πολέμου, της διεύρυνσης του κομμουνισμού όπως το διατυπώνω εγώ, για το ζήτημα της κομμουνιστικοποίησης, της λήψης των κομμουνιστικών μέτρων, όπως το διατυπώνουν οι φίλοι του blaumachen, θα εκθέσω απλά και καθαρά τις δικές  μου απόψεις για τον κομμουνισμό. Ο κομμουνισμός δεν είναι κίνημα του παρόντος, δεν είναι όραμα, δεν είναι ιδανικό, δεν είναι Ιδέα, δεν είναι νομοτέλεια, δεν είναι αναγκαιότητα, δεν είναι διδασκαλία: είναι πραγματικότητα, υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρχει. Ο κομμουνισμός είναι διαδικασία οργάνωσης της ύλης, της ζωής, της ανθρώπινης κοινωνίας. Η γέννηση και ο θάνατος, η δημιουργία και η καταστροφή είναι δυο κομβικές στιγμές αυτής της διαδικασίας. Ο θάνατος είναι κομμουνισμός, μιας και τα υλικά που έχουμε κατακρατήσει, επιστρέφουν στη φύση για να γεννηθούν άλλα πλάσματα, για να ενισχυθεί η ζωή. Κομμουνισμός είναι η ενίσχυση της ζωής και ο θάνατος, η καταστροφή, οι μαύρες τρύπες είναι προϋπόθεση της ζωής. Τα σώματά μας λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο, είναι αποτέλεσμα συνεργασίας κυττάρων, ιστών, οργάνων. Το ότι μπορούμε να μιλάμε όλοι οι άνθρωποι, είναι κομμουνισμός. Το ότι μιλάμε την ίδια γλώσσα, είναι κομμουνισμός. Υπάρχει κοσμολογικός κομμουνισμός, ανθρωπολογικός, πολιτισμικός, ανθρώπινος κομμουνισμός. Σκεφτείτε ότι κατά τα 9/10 της ανθρώπινης ιστορίας δεν υπήρχαν το κράτος, η αξία, το εμπόρευμα, η αγορά, το χρήμα, η μετρησιμότητα, η ανταλλαγή. Πως να τις χαρακτηρίσουμε αυτές τις κοινωνίες; Δεν ήταν κομμουνιστικές; Κατά τον προηγούμενο αιώνα, οι ανθρωπολόγοι μελέτησαν πολλές τέτοιες κοινωνίες και μερικοί από αυτούς μιλάνε χωρίς περιστροφές για τον κομμουνισμό των τροφοσυλλεκτών. Πως γίναμε άνθρωποι; Πως δηλαδή περιορίσαμε την ελευθερία μας και την επιθυμία μας; Ο κομμουνισμός μας έκανε ανθρώπους. Ειδάλλως, δεν θα υπήρχαμε τώρα!

Είμαι βέβαιος ότι βγαίνετε από τα ρούχα σας με αυτά που υποστηρίζω. Εάν σας ρωτήσω όμως γιατί τα βρέφη και τα παιδιά δαγκώνουν και χτυπάνε αλλά δεν γνωρίζουν να φιλάνε και να χαϊδεύουν, οφείλετε να δώσετε μια απάντηση. Ξέρετε πόσο κουραζόμαστε για να τα μάθουμε να φιλάνε και να χαϊδεύουν; Ξέρετε πόσο κουραζόμαστε για να κάνουμε τα μικρά αυτά αδύναμα τέρατα ανθρώπους; Η αναπαραγωγή της ζωής και η παραγωγή του κοινωνικού πλούτου είναι αδύνατη χωρίς τη συνεργασία, την κοινοχρησία και την κοινοκτησία. Σε όποια κοινωνία κι αν ζούμε. Αυτός είναι ο λόγος που θεωρώ ότι δεν υπήρξε, δεν υπάρχει, δεν θα υπάρξει κοινωνία που να μην είναι κομμουνιστική. Αυτός είναι ο εμμενής κομμουνισμός. Ο ιστορικά καθορισμένος εμμενής κομμουνισμός είναι ο κομμουνισμός του παρόντος. Η κοινοτική βιβλιοθήκη είναι το αποτέλεσμα μας  κομμουνιστικής διαδικασίας οργάνωσης και χρήσης του κοινωνικού πλούτου που λέγεται βιβλίο, περιοδικό, έγγραφο, κλπ. Ανοιχτή έκθεση, ελέυθερη πρόσβαση, κοινοχρησία, κοινοκτησία, προσωρινότητα, περιτροπή, συνάντηση, κομβικότητα, πολυλειτουργικότητα, κλπ. Η κοινοτική βιβλιοθήκη είναι ένας κομμουνιστικός θεσμός, είναι μια κομμουνιστικότητα. Είμαστε βέβαιοι ότι σε μια κομμουνιστική κοινωνία το βιβλίο δεν θα είναι εμπόρευμα, δεν θα ανταλλάσεται, άρα δεν θα υπάρχουν εκδοτικοί οίκοι, ούτε βιβλιοπωλεία. Αυτό δεν είναι όραμα, δεν είναι ιδανικό: μας το λένε τώρα οι κοινοτικές βιβλιοθήκες.  Η επέκτασή τους θα επιφέρει το κλείσιμο και των εκδοτικών οίκων και της μετατροπής των βιβλιοπωλείων σε κοινόχρηστες βιβλιοθήκες. Υπάρχει πολύς κομμουνισμός τριγύρω μας αλλά δεν τον βλέπουμε. Και δεν τον βλέπουμε για δυο λόγους: επειδή είναι πάρα πολύς και επειδή απωθούμε τον κομμουνισμό στο μέλλον, ως κληρονόμοι ενός συγκεκριμένου τρόπου σκέψης (μαρξιστικού και αναρχικού, ουτοπικού και μη).

Δεν θα εφαρμόσουμε κάποιο όραμα, θα διευρύνουμε τον κομμουνισμό του παρόντος. Ζούμε σε κομμουνιστικές κοινωνίες οι οποίες όμως είναι άκρως συρρικνωμένες. Είναι συρρικνωμένες από την Κυριαρχία, από την καπιταλιστική Κυριαρχία σήμερα. Αν και ο κομμουνισμός και η Κυριαρχία είναι ασύμβατα, συνυπάρχουν διότι δεν μπορεί να υπάρξει η Κυριαρχία χωρίς τον κομμουνισμό. Η Κυριαρχία είναι μια μορφή διαχείρισης του εμμενούς κομμουνισμού. Αν και ισχύει το δίλημμα  ή κοινοτικές βιβλιοθήκες ή εκδοτικοί οίκοι, βιβλιοπωλεία και βιβλία-εμπορεύματα, μπορούμε να πούμε ότι και αυτά δεν μπορούν να υπάρξουν χωρίς τον κομμουνισμό, μιας και είναι σημεία, στιγμές  συνάντησης κομμουνισμού και Κυριαρχίας. Όπως όλα τα εμπορεύματα, το βιβλίο-εμπόρευμα είναι μια μορφή συνύπαρξης Κυριαρχίας (ανταλλακτική αξία) και κομμουνισμού (αξία χρήσης).

Το βασικό μέλημα της Κυριαρχίας, ειδικά της καπιταλιστικής.  είναι η διαρκής συρρίκνωση του εμμενούς κομμουνισμού. Βέβαια, το περιοδικό θεωρεί ότι ο καπιταλισμός δεν είναι σύστημα Κυριαρχίας αλλά με το ολέθριο αυτό ατόπημα θα καταπιαστούμε παρακάτω. Σήμερα, με την εμπορευματοποίηση των πάντων, με την πραγματική υπαγωγή της εργασίας στο κεφάλαιο, οι κοινωνίες είναι άκρως συρρικνωμένες κι αυτός είναι ο λόγος που αντιμετωπίζουν οι υποτελείς Παραγωγοί τόσα πολλά προβλήματα και καταστρέφουμε τόσο αδυσώπητα τη φύση. Υπάρχει σήμερα ένα τεράτιο έλλειμμα κομμουνισμού, το οποίο μπορεί να εξαλειφτεί μόνο με την διεύρυνση του κομμουνισμού.

Πως γίνεται όμως αυτό; Θα είναι το αποτέλεσμα συνείδησης και επιθυμίας ή ανάγκης;  Ποια θα είναι η διάρκειά της; Θα εξαρτηθεί από την έκβαση του κοινωνικού πολέμου; Ποιοι θα πολεμήσουν; Πως; Ποια θα είναι τα όπλα τους; Η στρατηγική τους, οι τακτικές τους;

Εάν από τη γόνιμη σκέψη της αυτοκατάργησης του προλεταριάτου περάσαμε στη διαιώνιση της σύγχυσης περί της εννοιας του κομμουνισμού, τώρα αντικρύζουμε μπροστά μας μια κινούμενη άμμο και θα σκεφτούμε πολύ να την περάσουμε. Οι απόψεις του περιοδικού blaumachen σχετικά με την διεξαγωγή του κοινωνικού πολέμου είναι παντελώς τριτοδιεθνιστικές, θα έλεγα δε ότι υστερούν κιόλας έναντι αυτών. Παρατηρείται μια καθολική άγνοια της θεωρίας του πολέμου, η οποία έχει ολέθρια αποτελέσματα, αλλά και μια πλήρη αδιαφορία της σύγχρονης Ιστορίας.

Ο άνθρωπος είναι το μόνο ζώο που πολεμάει. Γιατί; Πως προέκυψε αυτό; Επίσης, είναι το μόνο ζώο που γνωρίζει ότι θα πεθάνει. Πως προέκυψε αυτή η επίγνωση; Όποιος, όποια καταπιάνεται με τα ζητήματα του κομμουνισμού και της Κυριαρχίας οφείλει να διατυπώσει κάποιες απαντήσεις. Η φρίκη της αλληλοβοράς, της αλληλοεξόντωσης μας ανάγκασε να αποκτήσουμε την επίγνωση του θανάτου ή η σκέψη; Μήπως και τα δύο; Φτάσαμε στο σημείο της εξαφάνισης και βάλαμε  όρια στην ελευθερία μας και στην επιθυμία μας και γίναμε άνθρωποι; Τα βρέφη και να τα νήπια που δαγκών0υν και χτυπάνε μας δείχνει πως ήμασταν πριν γίνουμε άνθρωποι; Τα βρέφη και τα νήπια είναι περισσότερο προάνθρωποι παρά άνθρωποι; Η κοινωνικοποίηση  των παιδιών επαναλαμβάνει τη διαδικασία της ανθρωπογένεσης και της κοινωνιογένεσης;

Όταν μιλάμε για τον κομμουνισμό, οφείλουμε να μιλάμε και για την ανθρωπογένεση/κοινωνιογένεση, για τον πόλεμο, για την ανθρώπινη φύση. Εγώ θεωρώ ότι είμαστε και κακοί και καλοί και περισσότερο καλοί, λόγω του κομμουνισμού, της ενίσχυσης της ζωής. Με την εμφάνιση της Κυριαρχίας, ο πόλεμος πήρε άλλη μορφή και έγινε κοινωνικός, έγινε εμφύλιος. Διεξάγεται όμως με τους ίδιους τρόπους και διέπεται από τα ίδια χαρακτηριστικά και από τα ίδια αξιώματα.

Ένα από αυτά είναι το φαινόμενο της κλιμάκωσης και της έντασης. Είναι στη φύση του να κλιμακώνεται, να γενικεύεται, να εξαπλώνεται μέχρις ότου εξανληθεί η δυναμική του. Η Πολιτική είναι ένας τρόπος μετριασμού του πολέμου κι αυτός είναι ο λόγος της ανωτερότητας της Πολιτικής έναντι του Πολέμου. Ο Πόλεμος είναι τυφλός, αδυσώπητος, ανηλεής, αδίστακτος και μόνο η Πολιτική μπορεί να τον περιορίσει. Εάν ο Πόλεμος είναι το πάθος, το ένστικτο, η Πολιτική είναι η λογική.

Ο κοινωνικός πόλεμος υπάγεται σε αυτόν τον κανόνα και ενδέχεται να κλιμακωθεί ανά πάσα στιγμή.Το αν θα συνεχιστεί, το πως θα διεξαχθεί, το ποτε θα σταματήσει είναι ζητήματα πολιτικής φύσης. Αρωγό στη διαχείριση αυτών των ζητημάτων έχουμε τη θεωρία του πολέμου, την πολεμολογία, τη γνώση που έχει συσσωρευτεί εδώ και χιλιάδες χρόνια. Και μιας και πολεμάμε με όπλα και με στρατούς, οφείλουμε να αναρτηθούμε: πως πολεμάει ο αντίπαλος, ποιος είναι ο στρατός του, ποιο είναι το ισχυρότερο, το έσχατο όπλο του; Πως πρέπει να πολεμήσουμε εμείς, ποιος είναι ο στρατός μας, πως πρέπει να οργανωθεί, ποιο είναι το ισχυρότερο όπλο μας; Μεταξύ του ισχυρότερου όπλου του αντιπάλου και του δικού μας, ποιο είναι το ισχυρότερο;

Εγώ υποστηρίζω ότι το ισχυρότερο όπλο του αντιπάλου είναι τα πυρηνικά, ενώ το δικό μας η παγκόσμια γενική απεργία. Μεταξύ αυτών, ισχυρότερο είναι το όπλο του αντιπάλου, εκτός εάν δεν μασήσουμε: ρίξε όσες βόμβες θέλεις, εμείς θα συνεχίσουμε την επανάσταση. Επειδή όμως δεν θα το κάνουμε, θα αναγκαστούμε να υποχωρήσουμε. Εκτός κι αν ο αντίπαλος αποφασίσει να μας εξοντώσει, οπότε ακόμα και η υποχώρηση δεν έχει απολύτως κανένα νόημα. Το έκανε στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι.

Λόγω της οπλικής υπεροχής του αντιπάλου, η ενοπλη επαναστατική βία ανήκει ανεπιστρεπτί στο παρελθόν. Όποιο όπλο κι αν χρησιμοποιήσεις, ο αντίπαλος διαθέτει ένα ισχυρότερο. Έτσι, στις 6 και 9 Αυγούστου του 1945, η ενοπλη επαναστατική βία έλαβε τέλος. Αυτό σημαίνει ότι έλαβε τέλος και η δυνατότητα ελέγχου του χώρου, του οποιουδήποτε χώρου. Η θεωρία του πολέμου λέει ότι δεν μπορούμε πια να πολεμάμε με όπλα, λόγω της κλιμάκωσης του πολέμου άρα και των όπλων, δεν μπορούμε να ελέγξουμε τον χώρο. Ένα κατειλημμένο εργοστάσιο μπορεί να εκκενωθεί από τις κατασταλτικές δυνάμεις του Κράτους μέσα σε λίγη ώρα. Κάποτε πολεμούσαμε με τα όπλα στα χέρια και απελευθερώναμε το χώρο. Σήμερα δεν μπορούμε.

Πριν παραθέσω τις απόψεις μου για το τι μπορούμε να κάνουμε, ας διαβάσουμε κι ας σχολιάσουμε τις απόψεις του blaumachen, το οποίο δεν μεταχειρίζεται ποτέ τον όρο ‘κοινωνικός πόλεμος’ αλλά τους όρους ‘αγώνας’, ‘κύκλος αγώνων’, τη μεταφορά ‘ταξική πάλη’ και άλλες παρεμφερείς. Δεν είναι τυχαία αυτή η επιλογή: μαρτυρεί την απουσία της ενασχόλησης με τη θεωρία του πολέμου και αυτό είναι σαφές από τις απόψεις του.

Διαβάζουμε : Η επίθεση στα αστυνομικά τμήματα θα θέσει το θέμα του οπλισμού της επανάστασης για να αντιμετωπίσει τις συνέπειες των πράξεων της. Η επίθεση στα στρατόπεδα; Η άμυνα στην επίθεση του στρατού; Γιατί δεν γίνεται λίγος για τον κύριο κατασταλτικό μηχανισμό του Κράτους, τον στρατό; Που θα βρει όπλα η επανάσταση; Που θα βρεί τανκς, αεροπλάνα; Όταν επιτεθούμε στα αστυνομικά τμήματα, τότε θα απαντήσουμε σε αυτά τα ερωτήματα; Τώρα δεν μπορούμε; Γιατί δεν μπορούμε; Διότι προεξοφλούμε τις απαντήσεις που οφείλουν να δώσουν τότε οι επαναστάτες; Τότε, φίλοι του blaumachen θα είναι πάρα, μα πάρα πολύ αργά.

Σας ρωτάω: που θα βρούμε τανκς, αεροπλάνα και αεροδρόμια; Η μήπως δεν θα τα εντάξουμε αυτά τα όπλα στον οπλισμό μας; Εάν δεν τα εντάξουμε, έχουμε ηττηθεί χωρίς την παραμικρή αμφιβολία. Μπορώ φανταστώ έναν αντάρτη στη ζούγκλα του Μεξικού με το Καλάσνικωφ στο χέρι, αλλά έναν επαναστάστη να πιλοτάρε F 16 δεν μπορώ να το φανταστώ. Νομίζω ότι είναι σαφές για ποιο λόγο αποσιωπείται πλήρως ο στρατός – πολύ σοβαρό ατόπημα. Να και ένα άλλο: σε επαναστατικές περιόδους, η αστυνομία διαλύεται διότι είναι πλήρως αναποτελεσματική και δράση αναλαμβάνει ο στρατός. Αυτόν έχουμε να αντιμετωπίσουμε, όχι την αστυνομία!

Και επειδή αποσιωπείται ο στρατός και η οπλική υπεροχή του αντιπάλου και η καταστολή περιορίζεται στην αστυνομία, μας επιτρέπεται να κάνουμε επιθέσεις στις τράπεζες, να καταλαμβάνουμε τηλεπικοινωνιακά , συγκοινωνιακά και μεταφορικά δίκτυα, να κάνουμε επιθέσεις σε καταστήματα, να τα λεηλατούμε, να ελέγχουμε τους δημόσιους χωρους, να καταλαμβάνουμε χώρους παραγωγής. Εάν όμως αντίπαλος είναι ο στρατός (πεζικό, αεροπορίαμ ναυτικό, επίλεκτες μονάδες, κλπ), τότε δεν μπορείς να κάνεις τίποτα από όλα αυτά. Απολύτως τίποτα!

Αυτά τα ζητήματα, θα τα ξεκαθαρίσουμε από τώρα, με τη βοήθεια της θεωρίας του πολέμου, της Πολιτικής και της Ιστορίας. Ουαί και αλίμονο εάν παραβλέψουμε το ζήτημα του στρατού, της οπλικής υπεροχής του αντιπάλου, της δυνατότητας ή μη της χρήσης ένοπλης επαναστατικής βίας. Η πανωλεθρία θα είναι εξοντωτική.  Η Συρία δεν είναι τίποτα μπροστά σε αυτά που θα κάνουν οι καπιταλιστές, Δύσης και Ανατολής, Βορρά και Νότου.

Η επίθεση στις τράπεζες στις οποίες οι προλετάριοι έχουν χρήματα στους λογαριασμούς τους, είναι που θα θέσει αναγκαστικά το ζήτημα του πώς θα υπάρχει ζωή χωρίς χρήμα και δε θα είναι μια απόφαση κατάργησης του χρήματος. Η επίθεση στα αστυνομικά τμήματα θα θέσει το θέμα του οπλισμού της επανάστασης για να αντιμετωπίσει τις συνέπειες των πράξεων της. Η κατάληψη των τηλεπικοινωνιακών δικτύων και δικτύων μεταφορών ή η καταστροφή τους θα θέσει το θέμα της επικοινωνίας των εξεγερμένων ή του μπλοκαρίσματος της επικοινωνίας ανάμεσα στις δυνάμεις καταστολής. Η επίθεση στα καταστήματα και η λεηλασία των εμπορευμάτων θα θέσει το θέμα της μη ανταλλαγής και μη διανομής σε ένα πρωτόλειο επίπεδο και για μικρό αλλά κρίσιμο χρονικό διάστημα. Η συνέχιση του αγώνα στο δημόσιο χώρο, η μη δυνατότητα επιστροφής στο σπίτι, θα θέσει σε αμφισβήτηση τη διάκριση ανάμεσα στην ιδιωτική και τη δημόσια σφαίρα, θα θέσει το θέμα του φύλου. Η κατάληψη των χώρων παραγωγής ή η καταστροφή κάποιων από αυτούς θα θέσει το θέμα του πώς θα αναπαράγεται η ζωή συνολικά.

Διαβάζουμε: Για εμάς, η κομμουνιστικοποίηση προεικονίζεται μέσα στους αγώνες που διεξάγονται σήμερα, ως το ξεπέρασμα των ορίων τους, και όχι μέσα στο πώς θα έπρεπε να γίνονται οι αγώνες σήμερα. Οι αγώνες που διεξάγονται σήμερα είναι καταδικασμένοι σε αποτυχία, σε αδιέξοδο και ήττα. Ο αντίπαλος όχι μόνο έχει ισχυρότερα όπλα και στρατό αλλά γνωρίζει να πολεμάει και πολεμάει  πιο αποτελεσματικά. Το έχει δηλώσει άλλωστε: η ταξική πάλη υπάρχει και νικητές αναδεικνυόμαστε πάντα εμείς. Το είπε αμερικάνος υπουργός, αν δεν κάνω λάθος. Εάν ο Κύριος είναι πάντα νικητής, οι προλετάριοι θα είναι πάντα ηττημένοι. Εγώ όμως θεωρώ ότι μπορούμε να νικήσουμε – μόνο εάν μάθουμε να πολεμάμε. Αυτό που εσείς θεωρείτε ως απαράδεκτο εγώ το θεωρώ απαραίτητο: οφείλουμε να προτείνουμε έναν τρόπο διεξαγωγής του κοινωνικού πολέμου που μπορεί να αποβεί νικηφόρος.

Για να το κάνουμε αυτό θα πρέπει να παραμερίσουμε τον ανυπόφορο εμπειρισμό και να ασχοληθούμε με τη θεωρία του πολέμου, την Πολιτική και την Ιστορία. Οφείλουμε να μεταφέρουμε τον πόλεμο στο πεδίο όπου είμαστε εμείς πιο ισχυροί. Πρώτα θα νικήσουμε και μετά θα πολεμήσουμε.

Θα συνεχίσω αύριο το πρωί.

οι εξεγερμένοι έχουν την τάση να καίνε…

(δήλωση οικονομικού αναλυτή στο aljazeera)

Το μεταβατικό στάδιο της κρίσης: από την αναδιάρθρωση στην εξέγερση

Μέρα με τη μέρα γίνεται ολοένα και πιο αισθητός ο άνεμος της εξέγερσης που σαρώνει την ευρύτερη περιοχή της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής. Η μία χώρα μετά την άλλη μπαίνουν στα πρωτοσέλιδα του διεθνούς τύπου, με το ίδιο θέμα: συγκρούσεις διαδηλωτών με την αστυνομία ή (και) τους παρακρατικούς του κάθε τοπικού, κατά κανόνα ολοκληρωτικού, καθεστώτος. Όσο κι αν το παγκόσμιο θέαμα προσπαθεί να κρύψει τον προλεταριακό χαρακτήρα των ταραχών και να υπερτονίσει τις εσωτερικές αντιφάσεις τους, παρουσιάζοντας τα γεγονότα απλά σαν πολιτικό «κίνημα για τη δημοκρατία», ή σαν πολιτικές αντιπαραθέσεις μεταξύ οπαδών του τάδε και του δείνα πολιτικάντη της περιοχής, το πράγμα δε μαζεύεται με τίποτα: η μία τάξη είναι απέναντι στην άλλη. Οι προλετάριοι κρατούν πέτρες, μολότοφ και μαδέρια, οι μπάτσοι είναι πάνοπλοι και πυροβολούν φοβισμένοι στο ψαχνό δολοφονώντας αδιακρίτως. Οι προλετάριοι καταλαμβάνουν κτίρια, μπλοκάρουν δρόμους και πυρπολούν αυτοκίνητα, κάνουν ντου στις φυλακές, απελευθερώνουν κρατούμενους και κάνουν σαμποτάζ στις υποδομές και το κεφάλαιο προετοιμάζεται για την επιβολή ακόμη σκληρότερης δικτατορίας. Τα μεταβατικά καθεστώτα δεν θα είναι εύκολο να σταθεροποιηθούν καθώς, εκ των πραγμάτων, δεν είναι σε θέση να ικανοποιήσουν κανένα από τα σημαντικά αιτήματα που αφορούν το βιοτικό επίπεδο των εξεγερμένων. Η Αίγυπτος και η Λιβύη είναι, μέχρι στιγμής, οι πιο σοβαρές εκφάνσεις αυτής της εξεγερτικής φάσης της κρίσης. Η πρώτη λόγω της οικονομικής και γεωπολιτικής σημασίας της στον παγκόσμιο ενδοκαπιταλιστικό ανταγωνισμό, η δεύτερη, πέρα από τον κίνδυνο για το πετρέλαιο, λόγω της ραγδαίας απώλειας ελέγχου της κατάστασης από το κράτος, γεγονός το οποίο έχει προκαλέσει τον πανικό διεθνώς.

Η κρίση του σύγχρονου καθεστώτος συσσώρευσης, το οποίο είναι αποτέλεσμα της πρώτης αναδιάρθρωσης που έλαβε χώρα στις δεκαετίες του ’70 και του ’80, είναι η άλλη όψη της επιτυχίας αυτής της αναδιάρθρωσης. Είναι η ίδια η εμβάθυνση του νεοφιλελευθερισμού που παρήγαγε την ιστορική κρίση, ακριβώς επειδή ο καπιταλισμός είναι ένα αντιφατικό σύστημα σχέσεων. Κάθε μοντέλο συσσώρευσης που φαίνεται σταθερό επιφανειακά, εμπεριέχει την ανάπτυξη της εσωτερικής αντιφατικής του δυναμικής, η οποία οδηγεί στην έκρηξη της κρίσης. Το επίτευγμα του αναδιαρθρωμένου καπιταλισμού, δηλαδή, ο θρίαμβος της υπαγωγής ολόκληρης της ζωής του προλεταριάτου στο κεφάλαιο έκανε την αναπαραγωγή του προλεταριάτου (και μαζί του ολόκληρου του καπιταλισμού) απελπιστικά εξαρτημένη από την πορεία της οικονομίας, δηλαδή, πιο ευάλωτη στην κρίση από κάθε προηγούμενη ιστορική περίοδο. Στην παρούσα ιστορική στιγμή βρισκόμαστε στο μεταβατικό στάδιο της παγκόσμιας καπιταλιστικής κρίσης που ξεκίνησε το 2008 και συνεχίζεται ακόμη. Σ’αυτή τη μεταβατική φάση το παγκόσμιο χρηματιστικό κεφάλαιο προσπαθεί να αποφύγει την άμεση απαξίωσή του μέσω της επιβολής της δρακόντειας δεύτερης φάσης της αναδιάρθρωσης σε ολόκληρο τον πλανήτη. Οι συνέπειες αυτής της προσπάθειας είναι ορατές παντού αλλά είναι διαφορετική η ένταση και η ποιότητα της επίθεσης που δέχεται το προλεταριάτο ανάλογα με: α) τη θέση του κάθε κράτους στην παγκόσμια καπιταλιστική ιεραρχία, β) το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η πρώτη φάση της αναδιάρθρωσης και προπαντός γ) την ιστορία της ταξικής πάλης σε κάθε περιοχή. Σε ολόκληρο τον κόσμο (εκτός από την Κίνα) η αναδιάρθρωση σημαίνει μείωση του άμεσου και έμμεσου μισθού (μη χρηματικές παροχές σε μορφή υπηρεσιών από το κράτος), σημαίνει την απαγόρευση, ουσιαστικά, της μισθολογικής διεκδίκησης, σημαίνει επίσης και αύξηση των τιμών των βασικών αγαθών, η οποία οφείλεται αφενός στον αντικειμενικό μηχανισμό της κρίσης και αφετέρου στο γεγονός ότι φράξιες του κεφαλαίου σπεκουλάρουν ξεκάθαρα πάνω στις τιμές των βασικών τροφίμων, εκμεταλλευόμενες, μεταξύ άλλων, και τη μείωση της παγκόσμιας παραγωγής σιτηρών φέτος. Αποτέλεσμα αυτού ειδικά του τζόγου είναι ότι το πιο υποτιμημένο κομμάτι του προλεταριάτου δεν έχει πια κυριολεκτικά να φάει: “Οι τιμές έχουν αυξηθεί τόσο πολύ που αν αγοράσω μερικά λεμόνια για τον κρυωμένο μου λαιμό, θα βρεθώ χρεοκοπημένος για όλο τον μήνα.” είπε εργαζόμενος στο Υπουργείο Μεταφορών της Αιγύπτου.

Μέσα στη θύελλα της οικονομικής κρίσης, εξαφανίζεται κάθε κρατική βοήθεια για την επιβίωση της εργατικής δύναμης που περισσεύει, με αποτέλεσμα την εξάπλωση της μαύρης εργασίας και της εξαθλίωσης. Οι προλετάριοι για να ζήσουν είναι αναγκασμένοι να εργαστούν (κυρίως μαύρα) και ταυτόχρονα, λόγω της κρίσης, είναι αδύνατο να εργαστούν ή να πληρωθούν την εργατική τους δύναμη όσο χρειάζεται για τη στοιχειώδη αναπαραγωγή της. Το προλεταριάτο απαιτεί να ζήσει, ζητά να μειωθούν οι τιμές των τροφίμων, να αυξηθούν οι μισθοί πείνας που του πετάνε, να έχει δουλειά. Με τα αιτήματά του ζητάει απεγνωσμένα από τους καπιταλιστές να διασώσουν τον ίδιο τον καπιταλισμό. Οι προλετάριοι όταν ζητάνε σταθερή δουλειά και “αξιοπρεπή” μισθό λένε στους καπιταλιστές: μας χρειάζεστε, χωρίς εμάς, δεν υπάρχει άντληση υπεραξίας, δεν υπάρχει κεφάλαιο. Το κεφάλαιο, από την άλλη πλευρά, με τις πράξεις του απαντά ότι δεν έχει την πολυτέλεια να αφήσει το προλεταριάτο να ζήσει, κάνει με όλους τους τρόπους ξεκάθαρο ότι ένα (σημαντικό) μέρος του προλεταριάτου περισσεύει, και το κυριότερο, ότι η επιδιωκόμενη ανάκαμψη δε συμπεριλαμβάνει την εκ νέου ενσωμάτωσή του, ότι είναι πλεονάζον πληθυσμός σε δομικό επίπεδο. Ιστορικά, λοιπόν, παράγεται ως αναγκαία και ταυτόχρονα αδιέξοδη (δομικά και όχι συγκυριακά) η μισθολογική διεκδίκηση του προλεταριάτου. Η εξέγερση αυτού του πλεονάζοντος, και άρα χωρίς μέλλον προλεταριάτου, αντιμετωπίζεται με την πιο ξεκάθαρη, την πιο ωμή μορφή της κυριαρχίας του κεφαλαίου, την αστυνομία. Ακριβώς, λοιπόν, το γεγονός ότι η έξοδος από την κρίση που επιδιώκουν οι καπιταλιστές δεν περιλαμβάνει αυτόν τον πλεονάζοντα προλεταριακό πληθυσμό καθιστά την αστυνομία τη σύγχρονη γενική μορφή του καπιταλισμού.

Οι προλετάριοι, σ’ ολόκληρο τον κόσμο, βιώνουν την επισφαλή τους κατάσταση ως ασφυξία. Φτώχεια και γκετοποίηση ορίζουν το πλαίσιο αυτής της ασφυκτικής κατάστασης. Τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της επιβαλλόμενης ασφυξίας είναι η Frontex (συνοριακή αστυνομία της ΕΕ), η αντίστοιχη στρατιωτικο-αστυνομική δύναμη των ΗΠΑ που έχει αναπτυχθεί στα σύνορα με το Μεξικό, το τείχος της Παλαιστίνης, οι φυλασσόμενοι από το στρατό καταυλισμοί εργατών στην Κίνα, τα gated communities της λατινικής Αμερικής και το αντίστοιχο τους, οι φαβέλες, οι απέραντες παραγκουπόλεις, αλλά και η ελληνική έκδοση αυτής της κατάστασης με το φράχτη των 12,5 χιλιομέτρων στον Έβρο. Ολόκληρος ο πλανήτης αποκτά σιγά σιγά, αλλά σταθερά ένα καθεστώς απαρτχάιντ. Τα σύγχρονα bantustan προορίζονται για την εργατική τάξη. Αυτή η πολεοδομική δυναμική της καταστολής κάνει τους προλετάριους να ασφυκτιούν και ταυτόχρονα αμφισβητεί μια βασική καπιταλιστική συνθήκη, αυτή της ελευθερίας πώλησης της εργατικής δύναμης. Στο Κάιρο αυτή η πολεοδομία υλοποιήθηκε με ταχύτατους ρυθμούς (αντίστοιχους με τους ρυθμούς ανάπτυξης) την τελευταία δεκαετία. Η δικτατορία της αξίας και της οικονομίας στο σύνολο της, σε όλες τις περιοχές της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής που εξεγείρεται το προλεταριάτο, έχει και την πολιτική μορφή δικτατορικής δημοκρατίας. Ο λόγος που οι εξεγέρσεις αυτές σημαίνουν συναγερμό για τις αστικές τάξεις σε ολόκληρο τον κόσμο είναι ότι η δημοκρατική δικτατορία, ο ολοκληρωτισμός, αποτελεί πλέον την φαντασίωση των σύγχρονων αστικών τάξεων και στα πιο ανεπτυγμένα κράτη καθώς φαντάζει ο μόνος τρόπος επιβολής της δεύτερης φάσης της αναδιάρθρωσης.

Οι διαδηλώσεις και οι ταραχές ξεκινούν σε όλες αυτές τις χώρες από το πεδίο της αναπαραγωγής και το ζήτημα είναι αν θα περάσουν και στο πεδίο της παραγωγής της αξίας, τη μήτρα του καπιταλισμού. Οι απεργίες, που ακολούθησαν την πτώση του σοσιαλιστή δικτάτορα Μουμπάρακ, φαίνεται να δείχνουν προς αυτήν την κατεύθυνση και οι καπιταλιστές σε ολόκληρο τον κόσμο κοιτούν με αγωνία εκείνη τη γωνιά του κόσμου έχοντας το δάχτυλο στη σκανδάλη, δεδομένου ότι τα “El Dorados” έχουν ξαφνικά μετατραπεί σε παγίδες κεφαλαίου, σε ασταθείς περιοχές των οποίων το μέλλον είναι εξαιρετικά αβέβαιο. Τα “τεράστια ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα” έχουν γι’αυτούς, σχεδόν εν μία νυκτί, γίνει “ανεξέλεγκτος κίνδυνος”. Οι υπεργολαβίες, ο τουρισμός, οι κατασκευές υποδομών, η βιομηχανία υφασμάτων αλλά πάνω από όλα το πετρέλαιο και οι εμπορικοί οδοί (Σουέζ, Περσικός κόλπος) είναι πλέον μέσα στη φωτιά του προλεταριακού ξεσηκωμού. Μετά την Τυνησία, την Αίγυπτο, τη Λιβύη, στις οποίες η εξέγερση είναι ακόμη σε εξέλιξη, το Μπαχρέιν, η Υεμένη, το Ιράν και η Αλγερία προσπαθούν να λειτουργήσουν προληπτικά δολοφονώντας.

Προληπτικά, απέναντι στην επερχόμενη εξέγερση, προσπαθεί να λειτουργήσει και το καθεστώς στην Ελλάδα με δύο τρόπους: από τη μία πλευρά προετοιμάζεται για την επίσημη επιβολή κάποιας μορφής δικτατορίας (ίσως και μέσα από εκλογές) και από την άλλη, μέσα στην αντίφαση των εσωτερικών του ανταγωνισμών, προσπαθεί να κατευθύνει τις αντιδράσεις προς μια λαϊκιστική-εθνικιστική κατεύθυνση δεξιάς ή (σαν δεύτερο σενάριο για τα πιο δύσκολα) αριστερής απόχρωσης. Οι υπάλληλοι του παγκόσμιου χρηματιστικού κεφαλαίου, που έχουν προσωρινά την εξουσία στο ελληνικό κράτος, προσπαθούν, μετά την επιτυχία τους να μειώσουν τους μισθούς, να προλάβουν να ξεπουλήσουν την κρατική περιουσία. Το ξεπούλημα αυτό δεν είναι τίποτα άλλο από μια προσπάθεια να αξιοποιηθεί το ενδυνάμει κεφάλαιο που βρίσκεται εγκλωβισμένο στο ελληνικό και ευρωπαϊκό (κυρίως) χρηματοπιστωτικό σύστημα και είναι έτοιμο για μαζική απαξίωση. Από την άλλη πλευρά οι προλετάριοι αρνούνται αυτό το ξεπούλημα γιατί καταλαβαίνουν ότι θα σημαίνει ακόμη μεγαλύτερη μείωση του έμμεσου μισθού τους και υποβάθμιση των συνθηκών της ζωής τους γενικά, αρνούνται να πληρώσουν τα εισιτήριά τους και τα διόδια, κάνουν καταλήψεις, προσπαθούν να μειώσουν τις συνέπειες της κρίσης κάνοντας όση φασαρία μπορούν, μέχρι στιγμής, όμως, μόνο στη σφαίρα της κυκλοφορίας και της αναπαραγωγής. Οι απεργίες που έγιναν και γίνονται στους κλάδους που θίγονται από την αναδιάρθρωση δεν αντιστοιχούν στο μέγεθος της επίθεσης, πρόκειται για το ξόδεμα των τελευταίων δυνάμεων διαμεσολάβησης του συνδικαλισμού.

Η Ιστορία εγκυμονεί. Κάθε στρατηγική που προσπαθεί να ακολουθήσει το κεφάλαιο στην Ελλάδα κόβει κι απ’ τις δύο πλευρές. Η επιβολή δικτατορίας στην Ελλάδα ενέχει τον κίνδυνο να διασχίσει τη Μεσόγειο ο ιός της εξέγερσης και ο Δεκέμβρης του 2008 να μοιάζει με παιδική χαρά, με ό,τι μπορεί να συνεπάγεται αυτό και για άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Από την άλλη πλευρά, η επιβράδυνση της αναδιάρθρωσης ενέχει τον κίνδυνο να χάσει το ελληνικό κράτος το τραίνο της ενσωμάτωσης στην πολιτικά ενοποιημένη Ευρώπη και να υποβιβαστεί στην τρίτη ζώνη του κεφαλαίου με συνέπεια να κινδυνεύσουν σοβαρά τα συμφέροντα μιας σημαντικής φράξιας του πιο ισχυρού ελληνικού κεφαλαίου.

Για το προλεταριάτο όμως που ζει στην Ελλάδα ο δρόμος είναι ένας, οποιοδήποτε από τα δύο σενάρια υλοποιηθεί: οι ολοένα και δυναμικότεροι ταξικοί αγώνες. Ίσως να μην ξαναυπάρξει σύντομα μια απεργία-πυροτέχνημα σαν τη σημερινή, τα μέτωπα όμως θα πολλαπλασιάζονται καθημερινά και η έκρηξη της εξέγερσης δε θα μπορεί να αναβάλλεται για πολύ ακόμη. Οι διεκδικητικοί αγώνες του προλεταριάτου με επίκεντρο την ύπαρξη του μισθού και γενικότερα την υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου, μέσα από την εξέλιξη τους και την αντικειμενική αποτυχία τους, οδηγούνται σε ρήξη με το διεκδικητικό τους περιεχόμενο. Αυτή η ρήξη προαναγγέλλεται ήδη σε περιπτώσεις σαν αυτή της Κερατέας και θα εμφανίζεται σαν ξεχωριστό γεγονός σε κάθε εντοπισμένη σύγκρουση. Το περιεχόμενο των ρήξεων θα καθιστά αδύνατο να υπάρξει πολιτική ενοποίηση και συνεπώς δυνατότητα αποτελεσματικής διαμεσολάβησης των συγκρούσεων. Για παράδειγμα η καταστολή που πιθανώς θα αντιμετωπίσει το κίνημα που δηλώνει ότι “δεν πληρώνουμε την κρίση” θα μπορούσε να οδηγήσει τη σύγκρουση σε σημείο να τεθεί σε κίνδυνο η ίδια η ύπαρξη και των μέσων μεταφοράς. Αυτή η δυναμική εξέλιξη των ρήξεων δεν μπορεί να ολοκληρωθεί και να σταθεροποιηθεί σε κεκτημένα για την εργατική τάξη, μπορεί μόνο να αποτελέσει την απαρχή της ιστορικής επαναστατικής διαδικασίας.

πράκτορες του χάους

«Στη διαλεκτική κάθε αντίφαση ανάγεται σε μία μοναδική, θεμελιώδη αντίφαση, κάθε συγκεκριμένη αντίφαση στην πορεία της ίδιας της εξέλιξης, είναι μιά μορφή αυτής της αποφασιστικής αντίφασης… Πρόκειται για την αντίφαση μεταξύ αλήθειας και εκπλήρωσης. Το αν είναι δυνατόν να συμπέσει το απόλυτο με το αντικείμενο της λαχτάρας όλων των όντων, το καλό με την ουτοπία, είναι τόσο απροσδιόριστο που ο προσδιορισμός του θα συνέπεπτε με την πραγματοποίηση ολόκληρου του συστήματος. Στη Λογική του Hegel το ερώτημα είναι προαποφασισμένο… Και στον Marx ακόμη, που αρνείται τον Ηegel, ο θεολογικός χαρακτήρας της ιστορίας, η ενότητα της θεωρητικής κατανόησης και της πολιτικης της εφαρμογής, είναι το a priori της σκέψης του. Εμείς όμως δεν μπορούμε να παραμερίσουμε με μία τόσο σίγουρη κίνηση το θάνατο του πλάσματος που τόσο ασήμαντος ήτανε για τόσο μεγάλους στοχαστές. Για μας η διαλεκτική δεν είναι ένα παιχνίδι για την έκβαση του οποίου μπορούμε να είμαστε σίγουροι. Είναι σοβαρή. Αν η αντίφαση δεν συμφιλιωθεί με τον εαυτό της, ολόκληρος ο αγώνας της σκέψης δεν θα έχει κανένα νόημα. Έτσι όμως πλησιάζουμε επικίνδυνα την έννοια του ‘ατέλειωτου καθήκοντος’…»

- Μ. Horkheimer, Φιλοσοφικό Σημειωματάριο

Ο Alain Badiou ήδη πριν την κατάρρευση των καθεστώτων του «υπαρκτού σοσιαλισμού», είχε θέσει το ζήτημα στις σωστές του διαστάσεις.¹ Ο Μαρξισμός ήταν κάτι παραπάνω από μία από τις διάφορες ιδεολογίες ή θεωρίες της επαναστατικής παράδοσης. Η ισχύς του, την όποια κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει, προέρχετω από το οτι ο Μαρξισμός είχε «ιστορική πίστωση»˙ αν όχι απόλυτα, δηλαδη, με την μορφή του πλήρως τετελεσμένου, είχε σε μεγάλο βαθμό το «ιστορικά επιβεβαιωμένο δικαίωμα» να «θέτει σε κυκλοφορία τίτλους πίστεως επικαλούμενος την εγγυήση της Ιστορίας». Αυτή η ιστορική πίστωση βασιζόταν σε τρεις αναφορές: (α) στην ύπαρξη «σοσιαλιστικών» ή «κομμουνιστικών» κρατών άρα και σε μία ιδεολογική μορφή – τον Λενινισμό – που ήταν «νικηφόρα»˙ (β) στην ύπαρξη εθνικο-απελευθερωτικών κινημάτων, τα οποία υπό την καθοδήγηση οργανώσεων-που-γίναν-κόμματα όχι μόνο προσέδωσαν πάλι το κύρος μίας εμπράγματης νίκης αλλά κατάφεραν μέσω της συγχώνευσης της «λαϊκής και εθνικής αρχής» να αρθρώσουν έναν Μαρξισμό συμβατό με το αίτημα εθνικής ανεξαρτησίας, δηλαδή μίας από τις καθοριστικές εμπειρίες του 20^ου αιώνα˙ (γ) στην ύπαρξη ακόμα και στα δυτικά κράτη ενός εργατικού κινήματος το οποίο με την μορφή ταξικών συνδικάτων και πολιτικών κομμάτων ήταν όχι απλά υπολογίσιμος αλλά θεσμικός παράγοντας στην ιστορική διαμόρφωση και διαδικασία. Δεν έχει σημασία το κατα πόσο το εργατικό κίνημα ήταν αμιγώς «μαρξιστικό» ή αν τα κομμουνιστικά κράτη και κόμματα «στρέβλωναν» τον Μαρξ. Το σημαίνον έιναι πως ο Μαρξισμός για περίπου εξήντα χρόνια είχε σαφείς αναφορές οι οποίες ευνοούσαν την «εργατική, λαική, διανοητική, προσχώρηση» στους κόλπους του. Αυτό ήταν εν τέλει που τον διέκρινε σαφώς από τον αναρχισμό και όχι κάποια a priori θεωρητική υπεροχή.

Ο Μπαντιού τονίζει πως μαζί με την κρίση αυτών των αναφορών μπήκε σε κρίση και ο Μαρξισμός. Μετα την δεκαετία του 90 η θέση αυτή αποτελεί κοινό τόπο. Ο Μαρξισμός σαν νικηφόρο πρόταγμα δεν υπάρχει πια. Αυτό φυσικά δεν έχει εμπόδισει την ύπαρξη διανοητών, κομμάτων και ομάδων που υπό την ταμπέλα του Λενινισμού, του Τροτσκισμού κ.ο.κ, συνεχίζουν να κινούνται στο χώρο της ορθοδοξίας. Όμως, η ιστορική πίστωση έχει χαθεί κάτι που απαρέγκλιτα δίνει στα διάφορα αυτά σχήματα τον ρόλο του απολογητή.

Στον αντίποδα αυτής της στάσης στέκεται η ομάδα Blaumachen, υποστηρίζοντας ότι αντί να θεωρήθεί η κρίση των προαναφερθέντων ιστορικών αναφορών, δηλαδή η ήττα των επαναστάσεων που έγιναν και η παρακμή του εργατικού κινήματος, ως μια αποτυχία του υποκειμένου, πρέπει να ιδωθεί συνολικά ως μία στιγμή της ιστορίκής κίνησης του κεφαλαίου. Μία τέτοια θεωρητική προσέγγιση προφανώς ενέχει και μία διαφορετική ψηλάφηση του ερωτήματος «τι πρέπει να γίνει»: στην μορφή αγώνα που αντιστοιχούσε στην ιστορική περίοδο που τελείωνει στην δεκαετία του 70 και που εννοιολογείται ως «προγραμματισμός» αντιτάσσεται μια μορφή αγώνα που εννοιο-λογέιται ως «κομμουνιστικοποίηση» (communisation).

Κομμουνιστικοποίηση και Πολιτική

«Τελευταία ο Σοσιαλδημοκράτης φιλισταίος, εχει γεμίσει με απόλυτο τρόμο μπροστά σε αυτές τις λέξεις: Δικτατορία του Προλεταριάτου. Πολύ καλά κύριοι, θέλετε να μάθετε πως μοιάζει αυτή η δικτατορία ; Κοιτάξτε την Παρισινή Κομμούνα. Αυτό ήταν η Δικτατορία του Προλεταριάτου.»

-Fr. Engels, Post-Script, On the 20th Anniversary of the Paris Commune

Μία από τις πιο θεμελιακές θέσεις, αν όχι η πιο θεμελιακή, των Blaumachen είναι ότι το κεφάλαιο ως «κοινωνική σχέση σε κίνηση» πρέπει να αναιρεθεί στην ολότητα του, δηλ., συμπεριλαμβανομένου και του εργάτη ως δομικό πόλο της σχέσης κεφάλαιο. Φυσικά, αυτή η θέση απαντάται ήδη στον Μαρξ, για τον οποίο η εργατική τάξη δεν είναι απλά ακόμα μία ιστορική τάξη που θα ανέλθει σε άρχουσα θέση αλλά ο φορέας της κατάργησης όλων των τάξεων, συνεπώς και του εαυτού του. Όμως για τον Μαρξ αυτή η κατάργηση πέρναγε πρώτα μέσα από την επιβεβαίωση της εργατικής τάξης, (η αρκετά παρεξηγημένη «δικτατορία του προλεταριάτου») και αυτό είναι ακριβώς τo ιδιάζον στοιχείο της ανάλυσης των Blaumachen και γενικά του συστήματος σκέψης που κινούνται: στην παρούσα ιστορική φάση καμιά μεταβατική περίοδο εργατικής επιβεβαίωσης δεν μπορεί να υπάρξει˙ αντιθέτως, η χειραφέτηση από την μέγγενη του καπιταλισμού επιβάλλει όχι απλά την ανατροπή της αστικής τάξης αλλά και την ταυτόχρονη αυτουπέρβαση της εργατικής. Αυτό δε που κάνει ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα την προοπτική των Blaumachen είναι πως δεν αρνούνται, όπως άλλες παρόμοιες προβληματικές, την κεντρικότητα της ταξικής ανάλυσης αλλά τοποθετούν αυτην την υπέρβαση στο πεδίο της ταξικής πάλης. Ο πυρήνας της προβληματικής έχει καθοριστεί με σαφήνεια απο την Theorie Communiste (TC) με την οποία υπάρχουν σαφείς θεωρητικές συγκλίσεις και οφειλές:

«Πώς μπορεί μια τάξη, δρώντας αποκλειστικά και μόνο ως τάξη, να καταργήσει τις τάξεις; Η ιστορία του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, ως αντίφαση μεταξύ του προλεταριάτου και του κεφαλαίου μας δίνει την λύση του αινίγματος».²

Με αφετηρία αυτήν την θέση, οι Blaumachen αντι να ακολουθούν την σύνηθη κριτική που η έλειψη αιτημάτων εξεγέρσεων όπως αυτή του Δεκέμβρη επιφέρει, (ή από την άλλη την αυτάρεσκη εξύμνηση του «μηδενισμού» τους), προσπαθούν να την συλλάβουν ως μέρος αυτής της διαδικασίας που το προλεταριάτο βλέπει στην ίδια του την ύπαρξη κάτι που πρέπει να αναιρεθεί. Φυσικά οι Blaumachen διαγνώσκουν και κάποια όρια στον Δεκέμβρη, πάνω από όλα την μη-επέκταση της εξέγερσης στον τομέα της παραγωγής.³ Η βασική θέση όμως παραμένει: συμβάντα όπως ο Δεκέμβρης δείχνουν καθαρά το περιεχόμενο που θα έχει η ταξική πάλη σήμερα ως ανατροπική διάδικασία. Κομμουνιστικοποίηση λοιπόν είναι ακριβώς αυτή η κίνηση υπέρβασης που συγχρόνως είναι και κίνηση παραγωγής του κομμουνισμού στο χωροχρονικό πεδίο του τώρα, με απλά λόγια όλες αυτες οι συλλογικές πράξεις, μέτρα κλπ που καταργούν εμπράκτως το κεφάλαιο και τις μορφές του – άρα και το προλεταριάτο ως ταυτοτική δομή. Εδώ όμως τίθενται κάποια ζητήματα που χρίζουν συζήτησης.

Η αναίρεση της «εργατικής κατάστασης» ως μέρος της κατάργησης της σχέσης-κεφαλαίο, δηλαδή η αυτόκατάργηση του προλεταριάτου ως πρακτική κίνηση, δεν μπορεί παρά να ενέχει μία στιγμή άρνησης ή για να μιλήσουμε με υλικούς όρους, καταστροφής. Αυτό είναι ένα βασικό συμπέρασμα των Blaumachen στο οποίο νομίζω πως δύσκολα κάποιος μπορεί να αντιταθεί – εκτός και αν θεωρούμε πως δομές και θεσμοί όπως τράπεζες, πολυεθνικές αλυσίδες εμπορευμάτων ή ταχυφαγείων (για να μιλήσουμε ενδεικτικά) χρειάζεται απλά να γίνουν «δημόσια» ή να «αυτο-διαχειρίζονται» από τους εργάτες. Από την άλλη όμως, στους Blaumachen υπάρχει ένας υπερτονισμός αυτής της πτυχής – το οποίο προς αποφυγή παρεξηγησεων είναι κάτι διαφορετικό από την τάση φετιχοποίησης της βίας που ευδοκιμεί στον αναρχικό χωρο. Φυσικά, τονίζεται με αρκετή σαφήνεια ότι η κομμουνιστικοποίηση δεν είναι μόνο καταστροφή, δηλαδή στείρα άρνηση. Αλλά η θεωρητική επεξεργασία της «δημιουργικής» πλευράς αυτής της διαδικασιας μου φαίνεται ανεπαρκής. Σε άμεση σχέση με αυτό είναι και η κριτική που διατυπώνεται στην αυτοοργάνωση, την (άμεση) δημοκρατία και την πολιτική, κριτική που αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία του ρεύματος της κομμουνιστικοποίησης εν γένει.⁴ Χοντρικά, η κριτική εστιάζει αφενός στο (ιστορικό κατά τους Blaumachen) γεγονός πως η αυτοδιαχείριση και η αυτοοργάνωση ώς απλές μορφές δεν καταργούν τις βασικές συνιστώσες της σχέσης-κεφαλαιο άρα διατηρούν τα θεμέλια της εκμετάλλευσης -ακόμα και αν είναι αυτοεκμετάλλευση. Αφετέρου, πως η δημοκρατία εμμένει στο πολιτικό πεδίο, αποτελώντας την ιδεατή αναπαράσταση της «ελεύθερης» και «ισότιμης» σχέσης μεταξύ ατόμων στην αγορά. Καθόσον στον κομμουνισμό το πολιτικό ως αναπαράσταση του κοινωνικού θα εκλείψει, η ιδέα της «αληθινής δημοκρατίας» (νεανικός όρος του Μαρξ) είναι ιδεαλιστική φενάκη.

Στο βαθμό που οι μορφές του κεφαλαίου (αξία, μισθωτή εργασία κλπ.) δεν καταργηθούν στο περιεχόμενο τους, η αυτοδιαχείριση, ειδωμένη απλά ως διαδικασία απόφασης και ελέγχου, ως οριζόντιο δηλαδή management, είναι όχι απλά ανεπαρκής αλλά μπορεί όντως να δρασει σαν μία νέα μορφή σοσιαλδημοκρατίας. Σε μία περίοδο που η αυτοοργάνωση έχει γίνει σλόγκαν στον ριζοσπαστικό χώρο αυτή η διαπίστωση είναι απόλυτα επίκαιρη και αξίζει να προβληματίσει όλους όσους βρίσκουν στην «άμεση δημοκρατία» (ή όπως αλλιώς ονομάζεται μία συμβουλιακή μορφή αυτό-διακυβέρνησης) την απάντηση σε όλα τα προβλήματα. Από αυτό όμως συνεπάγεται και το ότι η πολιτική ως συλλογική διαδικασία καθορισμού των όρων της ύπαρξης, άρα και η αυτοοργάνωση ως θεσμική υπόσταση τέτοιων διαδικασιών, είναι εμπόδια που πρέπει να ξεπεραστούν ;

Για να γίνω πιο συγκεκριμένος θα αναφερθώ στον Δεκέμβρη. Η κριτική που αρθρώνεται από τους Blaumachen στις ανοιχτές συνελεύσεις και τις διάφορες αμεσοδημοκρατικές μορφές που στήθηκαν είναι πολύ οξυδερκής και διαυγάζει τα προβλήματα και τις εντάσεις που τέτοιες διαδικασίες ενέχουν.⁵ Από την άλλη όμως, η εξέγερση του Δεκέμβρη ως συμβάν δεν ήταν μόνο οι επιθέσεις, οι συγκρούσεις και οι καταστροφές, αλλά και οι συνελεύσεις, δηλαδή, η δημιουργία χώρων αδια-μεσολάβητης δράσης και συνέυρεσης. Τίποτα το καινοφανές δεν υπάρχει εδώ. Όπως η Hannah Arendt ανάμεσα σε άλλους διαπίστωνε αυτή η μορφή εξισωτικής πολιτικής που δημιουργεί έναν δημόσιο χώρο απελευθερωμένο από την διαμεσολάβηση του κράτους είναι ένα ιδιάζον χαρακτηριστικό της επαναστατικής παράδοσης από την κομμούνα του Παρισίου εως την Ουγγαρία (και μπορούμε να προσθέσουμε και παλαιότερα και πιο πρόσφατα παραδείγματα).⁶ Η προσπάθεια οροθέτησης τέτοιων «αμεσοδημοκρατικών» διαδικασιών σε χρονικούς κύκλους που σκοπός τους (ρητά ή υπόρρητα) είναι να τις παρουσιάσουν ως κάτι «ξεπερασμένο» είναι εξαιρετικά αμφίβολη καθόσον στηρίζεται στην ήδη ειλημμένη θέση πως εξεγέρσεις ή και επαναστάσεις μπορούν να συντελεστούν χωρίς την δημιουργία ανάλογων μορφών συνεύρεσης. Αυτό όμως ιστορικά είναι αβάσιμο και δεν είναι τυχαίο πως οι Blaumachen δεν εξηγούν πως μεμονωμένες πρωτοβουλίες θα μπορέσουν να αναιρέσουν το κράτος ως αναγκαία μορφή του πολιτικού ή σε ποιο δημόσιο χώρο θα συνευρεθούν ωστε η συνείδηση του ενιαίου χαρακτήρα τους να αποκτήσει μία υλική μορφή ή ότι η TC προσφεύγει σε μία αφηρημένη «εφευρετικότητα» των προλετάριων όταν έρχεται αντιμέτωπη με αυτό το ζήτημα.⁷

Επομένως, αν και σημαντικό, το οτί οι συνελεύσεις δεν καθόρισαν το περιεχόμενο της εξέγερσης (πόσω μάλλον να αποφασίσουν για αυτήν -ποτε άλλωστε μία εξέγερση ή επανάσταση δεν αποφασίζεται «δημοκρατικά»), παραμένει δευτερεύον. Πρωτεύον είναι πως ο Δεκέμβρης είναι «εικόνα από το μέλλον» (ή όπως μου αρέσει να λέω «θραυσμα ουτοπίας»), στο βαθμό που μαζί με την χωρίς όρους άρνηση του παρόντος εμπεριείχε και την δημιουργία ετεροτοπιών που εδαφοποίησαν μέσα στους χωρους αυτού-που-είναι αυτό-που-μπορεί-να-γίνει. Υπό αυτό το πρίσμα, η διακριση περιεχόμενου και μορφής και η κατηγοροποίηση της αυτοοργάνωσης ως απλή μορφή έχει μόνο περιορισμένη αξία. Όπως η «συμβολαϊκή» και κρατικίστικη πολιτική του φιλευθερισμού αρθρώνει και μεταφράζει μία οντολογία ανταγωνισμού και βίας, έτσι και η αυτόοργάνωση ως τυπική έκφανση μίας εξισωτικής συλλογικής πράξης είναι κάτι παραπάνω από μία κενή μορφή, καθόσον υποδηλώνει και κάτι για το περιεχόμενο των σχέσεων και αγώνων που μορφοποιεί, π.χ. την αρχή της κοινότητας των συμφερόντων, την δέσμευση σε μία συμμετοχική οντολογία ή την δέσμευση στον διαλογικό χαρακτήρα της αλήθειας. Σε αυτό το βαθμό πρέπει να λεχθεί ότι η μορφή που παίρνει μία εξέγερση – ή επανάσταση – είναι και (ένα μέρος από) το περιεχόμενο της. Συνεπώς, δεν βρίσκω τον «ριζοσπαστικό δημοκρατισμό» ως ένα όριο της εξέγερσης, όσο μάλλον πως τα όρια των συνελέυσεων αντανακλούν τα όρια του Δεκέμβρη, δηλαδή, όπως τονίζεται και από τους Blaumachen, ότι δεν τέθηκε ουσιαστικά – όχι από επι μέρους υποκείμενα αλλά από το συμβάν της εξέγερσης αυτό καθεαυτό – ποτέ ζήτημα ανατροπής της καθεστυκίας τάξης πραγμάτων.

Εχω την αίσθηση πως μεγάλο ρόλο στην ανάλυση των Blaumachen παίζει η θέση ότι ο «καπιταλισμος δεν είναι ένα σύστημα κυριαρχίας».⁸ Οι Blaumachen ασφαλώς αναγνωρίζουν πως το κεφάλαιο ως μια ολότητα της οποίας η διπολική δομή εμπεριέχει την εργασία δεν μπορεί να αναλυθεί σαν να είναι σημειοτικό σύστημα καθόσον αφορά ανθρώπινες σχέσεις. Αλλά ακριβώς σε αυτές τις σχέσεις όπως ο Michel Foucault έχει τονίσει η εξουσία (power) ειναι εγγενής.

«[Ο]ι σχέσεις εξουσίας δεν βρίσκονται σε εξωτερική θέση αναφορικά μα άλλους τύπους σχέσεων (οικομικές διαδικασίες, σχέσεις γνώσης, σεξουαλικές σχέσεις) αλλά είναι ενύπαρκτες σε αυτές˙ είναι το άμεσο αποτέλεσμα των κατανομών, των ανισοτήτων, και των ανισορροπιών που εμφανίζονται μέσα σε αυτές και αποτελούν, αντίστοιχα, τις εσωτερικές προϋποθέσεις αυτών των διαφοροποιήσεων˙ οι σχέσεις εξουσίας δεν βρίσκονται σε σχέσεις υπερδομής, μ’ενα σκέτο ρόλο απαγόρευσης ή επανεπικύρωσης˙ εκεί που λειτουργούν παίζουν ένα άμεσα παραγωγικό ρόλο».⁹

Είναι άλλο λοιπόν να λες πως η κατάλυση του καπιταλισμού δεν είναι απλά ζήτημα «εναλλακτικής» διαχείρισης της οικονομίας και εντελώς άλλο να αρνείσαι οτι ως κοινωνική σχέση το κεφάλαιο είναι μία σχέση εξουσίας που υλοποιείται σε επιμέρους εξουσιαστικές μορφές: μισθωτή εργασία, χρεός κλπ. Αυτό γίνεται ιδιαίτερα προβληματικό στον βαθμό που η εκμετάλλευση ορίζεται από τους Blaumachen ως περιεχόμενο της σχέσης κεφάλαιο-εργασία άρα και η σχέση ώς σχέση εγγενώς συγκρουσιακή. Διότι απλά δεν μπορεί να υπάρξει σχέση εκμετάλλευσης που δεν είναι κυριαρχική, δηλαδή, η δυνατότητα εκμετάλλευσης πάντα και αναγκαία προυποθέτει την κυριαρχία. Από την σχέση δουλοκτήτη-δούλου εώς και αυτήν του κεφαλαιοκράτη-εργαζόμενου, κάθε μορφή σφετερισμού υποδηλώνει και μία μορφή κυριαρχίας. Το οτι ο καπιταλισμος χωρίζει το οικονομικό από το πολιτικό άρα μπορεί να αναπαριστά την σχέση ως ισότιμη συμπραξη δεν αναιρεί το γεγονός πως η δυνατότητα υφαρπαγής υπεραξίας προυποθέτει την δυνατότητα επηρεασμού, καθορισμού ή επιβολής: από την πρόσληψη εως την απόλυση, από την νομική κατοχύρωση της ιδιοκτησίας εως τις μικροπολιτικές πειθαρχίας και ελέγχου εντός του εργασιακού χώρου το φάσμα συνύπαρξης κεφαλαιοκράτη (ο οποίος φυσικά μπορεί να είναι νομικό και όχι φυσικο πρόσωπο) και προλετάριου στοιχειοθετείται από μια ασύμμετρη σχέση εξουσίας. Συνεπώς και η άρνηση του καπιταλισμού δεν μπορεί παρά να είναι μία άρνηση αυτών των σχέσεων εξουσίας όπως και ο κομμουνισμός δεν μπορεί παρά να προτάσσει μη-κυριαρχικες μορφές εξουσίας. Αλλά άν αρνηθούμε όπως και οι Blaumachen ορθά κάνουν, την δυνατότητα του Νόμου – δηλαδή μίας στατικής, τυπικής νομής – να αρνηθεί την κυριαρχία, πως δύναται να πραγματωθεί μία τέτοια συλλογική μορφή ύπαρξης;

Το ζητούμενο εδώ εν τέλει είναι τι λογίζουμε ως πολιτική. Προς αποφυγή παρεξηγήσεων, δεν λέω να τσακωθούμε για τις λέξεις (αν και εγώ συνεχίζω να επιμένω πως καλό θα έιναι να μην παραδίδουμε έννοιες και σύμβολα που ανήκουν στην ιστορία του δικού μας αγώνα στους κυρίαρχους). Το ζητούμενο είναι το πως φανταζόμαστε αυτό που-μπορεί-να-έρθει καί πως φτάνουμε εκεί. Στην μαρξιστική παράδοση ξεκινώντας με τον ίδιο το Μαρξ υπάρχει μία αμφισημία στην κατανόηση της πολιτικής, όπως άλλωστε και στον αναρχισμό. Από την μία πλευρά η προλεταριακή δράση νοείται ως παρουσίαση ενός συλλογικού υποκειμένου που αφενός διαρυγνύει την κρατούσα τάξη και αφετέρου τοποθετεί τον καθορισμό του συλλογικού είναι στο πεδίο της αδιαμεσολάβητης σχέσης και διάδρασης.¹⁰ Αυτό τουλάχιστον από την αρχαία Ελλάδα και μετά έχει ονομαστεί πολιτική. Φυσικά αναγνωρίζω τον κίνδυνο που κάθε αναφορά σε «αυθεντικό» και «κίβδηλο» ενέχει, επομένως ίσως να μην έχει νόημα να λέμε πως αυτό που τώρα ορίζεται πολιτική δεν είναι κάτι τέτοιο. Ακόμα και έτσι όμως, δεν μπορεί να παραγνωριστεί ότι η έννοια της πολιτικής όριζε πρωτογενώς την συλλογική πράξη που έχει ως ορίζοντα τα κοινά ιδωμένα υπό το πρόβλημα της δικαιοσύνης όχι απλά ως τυπική νομή αλλά ως μορφή ζωής. Κατά τον ίδιο τρόπο, δεν μπορεί να παραγνωρίζεται ότι στις σύγχρονες «μετά-δημοκρατικές κοινωνίες του θεάματος» υπάρχει μία διαδικασία απολιτικοποίησης της συλλογικής ύπαρξης προς χάριν μίας τεχνοκρατικής διαχείρισης – π.χ. το όψιμο «fast track». Δεν αμφιβάλλω πως αυτό το γεγονός βρίσκεται σε στενή συνάφεια με το γενικότερο προτσές κινήσεως του καπιταλισμού, και πως δεν αποτελέι ένα αμιγώς «πολιτικό» πρόβλημα. Αλλά εδώ δεν κάνω έκκληση σωτηρίας της «δημοκρατίας μας που τόσοι πέθαναν για αυτήν».¹¹ Υπό συζήτηση είναι η φύση της δραστηριότητας των αντιστεκόμενων υποκειμένων. Διότι, τι άλλο παρά πολιτική είναι η συλλογική πράξη που εμπράγματα αρνείται τόσο το κράτος ως μορφή του πολιτικού όσο και την απολιτικοποίηση των κοινών;

Από την άλλη πλευρά, ήδη από τον Μάρξ, σε συμφωνία με την νεωτερική σκέψη, υπάρχει μια τάση να ορίζεται ως «πολιτική» η τυπική αναπαράσταση της κοινωνίας ως ταξική άρα εκμεταλλευτική πραγματικότητα.¹² Σε αυτήν την προοπτική η πολιτική ισούται με την ύπαρξη ενός κρατικού σχηματισμού. Κατ’ επέκταση, η πολιτική γίνεται κατανοητή αφενώς ως η τυπική έκφραση της κυριαρχίας και του καταναγκασμού και αφετέρου ως η ιδεολογική συσκοτισή τους. Απο εδώ πηγάζει η διάκριση μεταξύ «πολιτικών» και «κοινωνικών» αγώνων και η ταυτιση του πολιτικού αγώνα με την πάλη για την κατάλληψη της εξουσίας. Αλλά επίσης από εδώ πηγάζει και η συχνά απαντώμενη θέση ότι στον κομμουνισμό η πολιτική θα εκλείψει. Αυτή η θέση οδήγησε την Άρεντ να υποστηρίξει πως για τον Μαρξ η κοινότητα του αύριο θα είναι μία «τάξη πραγμάτων όπου όλες οι ανθρώπινες δραστηριότητες πηγάζουν τόσο φυσικά από την ανθρώπινη ‘φυση’ όπως και η παραγωγή κεριού από τις μέλισσες για την κατασκευή της κερύθρας».¹³ Τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Όπως φαίνεται σαφέστατα στις θέσεις του Μαρξ για την Παρισινή Κομμούνα η πολιτική ως διαδικασία-αλήθειας, ή αλλιώς η πολιτικοποίηση της κοινής ζωής, θα είναι ένα συστατικό μέρος του κομμουνισμού.¹⁴ Απλά θα παψει να είναι διαχωρισμένη διαδικασία που αφορά το ατομο ως αφηρημένο πολιτη.

Την ίδια στιγμή ομως, διατυπώσεις σαν αυτη περί «του τέλους της προϊστοριας και αρχής της ιστορίας», περί του περάσματος από την «επικράτεια της ανάγκης στην επικράτεια της ελευθερίας», περι της «διαχείρισης πραγματων και όχι ανθρώπων», δημιουργούν πέραν πάσης αμφιβολίας μία εικόνα που επιτρέπει την κριτική της Άρεντ. Δηλαδή, την αδύνατη κατάσταση όπου η διανομή, η αναγνώριση, η ανάγκη απόφασης – εν τέλει η εξουσία και ο ορισμός συλλογικών αληθειών, δεν θα υπάρχουν σαν πρόβλημα. Αυτή η πεποίθηση αποτελεί την μυθική διάσταση του Μαρξιανού μεσσιανισμού, δηλαδή, όχι η πίστη σε μία λυτρωμένη ανθρωπότητα της οποίας η λύτρωση θα παραμένει ένα ενδεχομενικό γεγονός, αλλά η βεβαιότητα για την δημιουργία ενός τύπου ανθρώπου που θα έχει υπερβεί την ανθρώπινη κατάσταση. Πέρα όμως από οντολογικά εσφαλμένη αυτή η πεποίθηση είχε και ιδιαίτερα επιβλαβείς προεκτάσεις, όντας παράγοντας στην θεμελίωση της ιδέας ότι τελικα δεν έχει και πολλη σημασία πως φτάνουμε εκεί που θέλουμε. Η πολιτική είναι απλά ένα εργαλείο μετάβασης που θα γίνει άχρηστο, άρα δεν είναι απαραίτητο να προεικονίζει αυτό-που-θα-έρθει. Το να κατηγορείται ο Μαρξ για τον Σταλινισμό είναι τουλάχιστον ισοπεδωτικό. Όμως δεν πρεπει να παραγνωρίζεται το ότι αν ο Μαρξισμός ως σύστημα σκέψης έγινε ιδεολογία ολοκληρωτικών καθεστώτων δεν οφείλεται απλά σε κάποια στρέβλωση αλλά στην ίδια του την δυναμική (το οποίο φυσικά δεν σημαίνει ότι κάτι τέτοιο ήταν αναπόφευκτο).

Φυσικά, η κομμουνιστικοποίηση ως κίνηση είναι ακριβώς η άρνηση οποιασδήποτε μεταβατικής περίοδου, η οποία στο όνομα του κομμουνισμού ως μελλοντικό στάδιο μπορεί να επιβάλλει ένα νέο καθεστώς εκμετάλλευσης. Παρόλα αυτά, η ρήξη με την μυθική διάσταση της σκέψης του Μαρξ από την πλευρά των Βlaumachen δεν είναι επαρκής. Αντίθετως, φαίνεται να διατηρείται η αντίληψη του κομμουνισμού ως μία μορφή κοινότητας που ο άνθρωπος ως κοινωνικό (ή συλλογικό) ον θα έχει επιτύχει μία μορφή συνύπαρξης πως θα είναι τόσο ενιαία ώστε η δικαιοσύνη, η ισότητα, η αυτονομία κλπ. να λογίζονται ως ξεπερασμένες προβληματικές.¹⁵ Έτσι, στην καλύτερη των περιπτώσεων όπου αυτή η συλλογική ύπαρξη λογίζεται ως συνύπαρξη – άρα ως πολιτικό πρόβλημα – η επίλυση του αφήνεται στις καλένδες του αύριο. Όμως, ότι ο κομμουνισμός δεν είναι απλά φαντασίωση αλλά ιστορική κίνηση έχει να κάνει και με το οτι θεμελιώνεται στην ιστορική εμπειρία και τις μερικές προεικονίσεις του. Σ’αυτό το βαθμό στην παρούσα συγκυρία η κομμουνιστικοποίηση και η αυτοοργάνωση δεν χρειάζεται να αντιπαρατεθούν, ειδωμένη η πρώτη ως απόκλιση και η δέυτερη ως ρεφορμισμός. Για να είμαστε δίκαιοι, οι Blaumachen, δεν ορίζουν την σχέση ως απλή αντιπαράθεση. Αντιθέτως αναγνωρίζουν πως τα διάφορα προτάγματα άμεσης δράσης και αυτόοργάνωσης, αν και με αντιφατικό τρόπο, ήδη αποτελούν μία προεικόνιση του ξεπεράσματος της προλεταριακής κατάστασης˙ κατα τον ίδιο τρόπο, προεικονίζουν και την μελλοντική μορφή οργάνωσης της συλλογικής ύπαρξης «στην βάση του ελεύθερου χρόνου». Παρολαυτα, είναι σαφές πως για τους Blaumachen αυτές οι δράσεις και πρακτικές αποτελούν και το όριο των σημερινών αγώνων άρα κάτι που πρέπει αντικειμενικά να ξεπεραστεί εντός της κίνησης παραγωγής του κομμουνισμού. Για αυτό τον λόγο, αν και γίνεται προσπάθεια μίας διαλεκτικής ανάλυσης της απόκλισης από την αυτοοργάνωση στην κομμουνιστικοποίηση, τελικώς η σχέση παρουσιάζεται ως μία σύγκρουση εντός της επαναστατικής διαδικασίας.

Δεν αρνούμαι ότι εντάσεις και συγκρούσεις θα υπάρξουν. Αλλά για αυτό ακριβώς είναι απαραίτητο να εννοιολογήσουμε την κίνηση εδαφοποίησης του κομμουνισμού ως κάτι πέρα από ένα παιχνίδι ισχύος μεταξύ παρατάξεων. Αλλιώς κινδυνέυουμε να πέσουμε στην παγίδα διατηρήσης ταυτοτικών διαζεύξεων και αποκλεισμών, δηλαδή εν τέλει στην παγίδα της ορθοδοξίας: από την μία οι φορείς και από την άλλη οι προδότες της επανάστασης. Προφανώς, η αντεπανάσταση ξεκινάει μέσα από την επανάσταση όπως και είναι εξίσου προφανές πως δεν έχουν πάντα όλοι δίκιο. Αλλά και κανείς δεν έχει το δίκιο εγγενή στις πράξεις και στις αντιλήψεις του ούτε μπορεί να θεωρεί τον εαυτό του αξιωματικά «αληθινό» φορέα της επανάστασης. Ιδιαίτερα όταν μιλάμε για μία κίνηση ριζικής μετατροπής, μιλάμε για μία διαδικασία στρατηγικών και τακτικών αποφάσεων στις οποίες αυτό που θα δοκιμάζεται και που (θα) πρέπει να (αυτό)αμφισβητείται πάνω από όλα (θα) είναι οι βεβαιότητες μας. Συνεπώς, καλό είναι να μπορούμε να ακούμε και τον άλλο, άρα και να δημιουργήσουμε μορφές όπου η διαφωνία ενσωματώνεται στην άμεση διαδικασία άρθρωσης των κοινών, αντί να οδηγεί σε έναν ατέλειωτο σεχταρισμό που η μόνη επίλυση του θα είναι η επιβεβαίωση του ενός (δηλ. η κυριαρχία) ή η διαμεσολάβηση μίας πολιτικής μορφής που θα στέκει «από πάνω» από τις αντιμαχόμενες παρατάξεις.

Εν ολίγοις λοιπόν, στο βαθμό που και στο σήμερα και στο αύριο ο καθορισμός της συλλογικής ύπαρξης, αφενώς, δεν νοείται ως τεχνικό πρόβλημα και αφετέρου η κρατική διαμεσολάβηση θεωρείται ως μη θεμιτή, η πολιτική (της οποίας η αυτο-οργάνωση είναι μία τυπική/θεσμική εννοιολόγηση) πρέπει να ειδωθεί ως ένα συστατικό στοιχείο της κομμουνιστικοποίησης. Ή για να το θέσουμε διαφορετικά, κομμουνιστικοποίηση είναι ένα άλλο όνομα για την κομμουνιστική πολιτική σήμερα σε όλη της την πολυμορφία.

Ο Καπιταλισμός ως Μηδενισμός

«Προσπάθησε να διαβάσει ένα εγχειρίδιο στοιχειώδους οικονομικής, αλλα έπληξε και τα παράτησε στην μέση˙ ήταν σαν να άκουγε την ατέλειωτη αφήγηση ενός ηλίθιου ονείρου. Δεν τον ενδιέφερε να μάθει πως λειτουργούσε το τραπεζικό σύστημα. Θεωρούσε τις λειτουργίες του καπιταλισμού στερημένες νοήματος, του φαίνονταν σαν τελετουργίες πρωτόγονων θρησκειών, εξίσου βάρβαρες, πολύπλοκες, άχρηστες. Στις ανθρωποθυσίες στους θεούς μπορούσε τουλάχιστον να διακρίνει κανείς μία ομορφιά, τρομερή και ακατανόητη˙ στις τελετουργίες των χρηματιστηρίων όπου η απληστία, η τεμπελιά και ο φθόνος υποκινούσαν την ανθρώπινη συμπεριφορά ακόμα και το τρομερό γινόταν μπανάλ και κοινότοπο».

- Ursula Le Guin, Ο Αναρχικός των Δυο Κόσμων

Η ερμηνεία του καπιταλισμού που προτείνεται από τους Blaumachen εστιάζει ορθώς όχι απλά σε μία αντικειμενική λογική του κεφαλαίου ως αυθύπαρκτη οντότητα, αλλά στην σχέση κεφάλαιο-εργασία και την συγκρουσιακή αναπαραγωγή της. Όπως άλλωστε ο Werner Bonefeld παρατηρεί ορμώμενος από μία παρόμοια λογική, ζητούμενο δεν είναι να μάθουμε μόνο πως λειτουργεί το κεφάλαιο αλλά πως θα το υπερβούμε.¹⁶ Παρόλαυτα, πέρα από την προαναφερθείσα ένσταση για το ζήτημα της κυριαρχίας, η δικαιολογημένη από αρκετές απόψεις κριτική στον Καστοριάδη θεωρώ πως οδηγεί σε μία υποβάθμιση της έννοιας του φαντασιακού (ή για να το πούμε πιο παραδοσιακά της ιδεολογίας), η οποία είναι συζητήσιμη. Με άλλα λόγια, μία ολοκληρωμένη κριτική ερμηνεία της καπιταλιστικής κοινωνίας πρέπει να υποβάλλει σε ρητή κριτική μαζί με τις μορφές του κεφαλαίου (αξία, μισθωτή εργασία κλπ.) και τις συστατικές «ιδέες» -την «γραμματική»- τόσο της σχέσης-κεφαλαίο ειδικά όσο και του καπιταλισμού εν γένει, ο οποίος ως κοινωνικός σχηματισμός, όπως μέχρι και στουκτουραλιστές Μαρξιστές αναγνώρισαν, δεν είναι απλά ισοδύναμος με την δομή κεφάλαιο.

Θεμέλιο αυτής της πρότασης είναι η θέση ότι, αντίθετα με αυτά που υποστήριζε η Μαρξιστική ορθοδοξία, η ιδεολογία δεν αιωρείται σαν δευτερογενής αναπαράσταση που συσκοτίζει αλλά είναι ο εγγεγραμένος – δηλαδη υλικός – λόγος του καπιταλισμού. Παραδείγματος χάρη, (εφόσον δεχτούμε ότι το κεφάλαιο δεν είναι ένα προιόν φυσικής εξέλιξης αλλά κοινωνική κατασκευή) αν η διεύρυνση/μεγένθυση αποτελεί μία αντικειμενική ανάγκη του κεφάλαιου αυτό οφείλεται στο βαθμό που το τελευταίο τόσο ως κοινωνική σχέση όσο και ως μία αυτονομημένη «πραγματική αφαίρεση» συγκροτείται και διαπερνιέται από μία τάξη λόγου (discursive order) η οποία θέτει την «ανάπτυξη» ως καίριο στόχο και απόλυτο ορίζοντα του ιστορικού γίγνεσθαι. Τουτέστιν, όσο εσφαλμένο είναι να περιορίζεται η κριτική στην ανάπτυξη σε ένα καθαρά ιδεατό πεδίο, άλλο τόσο είναι να γίνεται προσπάθεια σύλληψης του κεφαλαίου σε ένα προ-ιδεολογικό επίπεδο, διότι ο λόγος μίας κοινωνικής σχέσης δεν είναι απλά συνθήκη νομιμοποίησης αλλά ύπαρξης, δηλ., εμμενής στο «είναι» και στο «γιγνεσθαι» της. Εχω την αίσθηση πως και οι Blaumachen έρχονται ενίοτε κοντά σε αυτην την θέση, οπως π.χ. οταν ορίζουν την διαφήμιση ως «λόγο του κεφαλαίου».¹⁷ Δεν σημαίνει όμως αυτό πως η ταξική πάλη, στο βαθμό που (θα) είναι κίνηση εξόδου από την σχέση κεφάλαιο, (έξοδος που όπως είπα συμφωνώ ότι αναγκαία υποδηλώνει μία καταστροφή), πρέπει να υπερβεί και τους γενέθλιους μύθους του καπιταλισμού; Η ουσία του θέματος έχει τεθεί ευκρινώς από τον Emile Cioran: «Ένας πολιτισμός καταστρέφεται, μόνο όταν καταστρέφονται οι θεοί του».¹⁸

Ελπίζω να έχω κάνει ήδη σαφές πως ζητούμενο δεν είναι να αλλάξουμε απλά «αυτό που είναι στο κεφάλι των ανθρώπων».¹⁹ Οπως ο Φουκώ έχει εκτενώς υποδείξει, τα διάφορα καθεστώτα λόγου (ιατρική, οικονομία κ.ο.κ.) δεν μπορούν να αναχθούν σε ένα υποκείμενο αλλά συγκροτούν και εμπλέκουν τα υποκείμενα (κάτι που βοηθάει, μερικώς, να εξηγηθεί πως κατα τα άλλα ευφυέστατοι οικονομολόγοι επιμένουν να διατυπώνουν θέσεις που προσκρούουν σε στοιχειώδη ιστορικά γεγονότα). Επομένως, ο σκοπός πρέπει να είναι η αλλαγή των «πολιτικών, οικονομικών και θεσμικών καθεστώτων για την παραγωγή της αλήθειας».²⁰ Αλλά από την άλλη και οι ανθρωποι δεν είναι παθητικά όντα που αποδέχονται τυφλά την σχεση-κεφάλαιο να ορίζει τις ζωές τους. Όσο και αν το υποκείμενο συγκρότείται μέσα από κυρίαρχους λόγους και τις θεσμικές τους υποστάσεις, ή με πιο παραδοσιακούς όρους μέσω ιδεολογικών μηχανισμών (που ειδικά σήμερα είναι εξαιρετικά ανεπτυγμένοι), η οικοιοποίηση της εκάστοτε ιδεολογίας – εν τέλει ενός τρόπου ζωής – δηλώνει εώς ένα βαθμό την συγκινησιακή ταύτιση και την πλήρωση της ανάγκης νοήματος μέσω της ανάπτυξης και ικανοποίησης κάποιων επιθυμιών ή ορμέμφυτων. Αυτό νομίζω είναι σαφές για τον καπιταλισμό, ο οποίος για αρκετά χρόνια κατάφερνε να ικανοποιεί τις ανάγκες που δημιουργεί και να παράγει επιθυμίες των οποίων η μη πλήρωση όχι μόνο δεν ριζοσπαστικοποιεί τα υποκείμενα αλλά συντελεί στην αποδοχή του status quo.²¹ (Άλλωστε η επιθυμία σε μεγάλο βαθμό είναι έλειψη). Ακόμα και σήμερα που όχι μόνο η σχέση κεφάλαιο έχει περιέλθει σε κρίση αλλά και οι αφηγήσεις και υποσχέσεις του καπιταλισμού μοιάζουν κενές, η μεγάλη πλειοψηφία των υποκει-μένων – προλετάριων ή μη – επιθυμούν έναν εύρυθμο και ευνομούμενο καπιταλισμό και όχι την υπερβαση του. Συνεπώς, αν ως συνείδηση εκφέρουμε τον ενσώματο τρόπο μετοχής στον παρόν, τότε η ανατροπή του καπιταλισμού δεν μπορεί να έρθει απλά σαν πρακτικό ζήτημα μέσα από την αντιφατική σχέση κεφάλαιο-εργασία αλλά εμπεριέχει την δημιουργία μίας νέας (φαντασιακής) σχέσης με το πραγματικό, δημιουργια που ίσως τελικά υπερβαίνει τον ταξικό ανταγωνισμό και την ταξική πάλη. Εδώ έρχεται και το βασικό προκείμενο.

Όπως αναγνωρίζεται από πλείστες πλευρές σήμερα, το κεφάλαιο και η «οικονομικίστικη» λογική του έχουν διεισδύσει παντού. Αν δεν κάνω λάθος, αυτη η διαδικασία εννοιολογείται από τους Blaumachen ως μέρος της «πραγματικής υπαγωγής» της κοινωνίας από το κεφάλαιο. Είτε αποδεχθούμε το δόκιμο αυτής της έννοιολόγησης είτε όχι, αυτό που έχει σημασία είναι πως αυτή η υπαγωγή φανερώνει πως το κεφάλαιο υποδηλώνει και αρθρώνει μία οντολογία, δηλαδή έναν ορισμένο λόγο πέρι του είναι των όντων. Και συγκεκριμένα πρόκειται για μία οντολογία που δεν αναγνωρίζει καμιά αξία παρά μόνο στο βαθμό που παράγει κέρδος. Με άλλα λόγια το κεφάλαιο λειτουργεί με το να αφαιρεί οποιοδήποτε ηθικό περιεχόμενο από το είναι καθε αυτό, ώστε όλα να παρουσιάζονται ως υλικό προς αξιοποίηση, ο,τι ο Heidegger εύστοχα έχει ορίσει ως «διαρκές αποθεματικό».²² Κατα αυτόν τον τρόπο οποιαδήποτε «αξία» είναι εξωγενής, οριζόμενη από το κεφάλαιο σύμφωνα με κριτήρια «οικονομίας»: κόστος, αποδοτικότητα κλπ. Το ότι η διαφήμιση της Mastercard λέει πως «υπάρχουν πράγματα που τα χρήματα δεν αγοράζουν», (μια συνοπτική έκφανση της δοξασίας του «εσωτερικού κόσμου» και της «ατομικής εμπειρίας»), είναι απλά ψευδεπίγραφη δήλωση, καθόσον όλα αυτά «που δεν αγοράζονται» έχουν ήδη υπαχθεί στην σχέση κεφάλαιο. Καταρχάς η πλήρωση τους διαμεσολαβείται από το κεφάλαιο στη μορφή εμπόρευμα. Κατα δευτερο λόγο αν ο δυϊσμός υποκειμενικού/αντικειμενικου με όρους εσωτερικού/εξωτερικού αποτέλεσε συνθήκη ή έκφραση του καπιταλισμού, στην πραγματικότητα δεν υπάρχει τίποτα που να ξεφεύγει της λογικής του κεφαλαίου, που αποικοιοπειεί τα πάντα, έτσι ώστε και το ψυχικό συμβάν (ο «εσωτερικός κόσμος») να καταλήγει τελικώς ένα καθοριζόμενο ποσοτικό δεδομένο χωρίς καμμία ποιοτική αξία (δες π.χ. το ηλεκτρονικό τσιγάρο). Με λίγα λόγια, ο ριζικός μηδενισμός του κεφαλαίου ουδόλως αναιρείται από την ύμνηση της προσωπικής εμπειρίας (ή κατα τον ίδιο τρόπο του «περιβάλοντος» και της «φύσης»), στο βαθμό που η αξία της αναγνωρίζεται απο το κεφάλαιο μονάχα εφόσον υπάγεται ως αντικείμενο και υποκείμενο της αναπαραγωγής και αυξησής του. Άλλωστε, όχι τυχαία, η εμπειρία αστυνομέυεται μέσα στο πλάισιο της ομαλότητας και της παθολογίας σύμφωνα με τους όρους του κεφαλαίου, το οποίο ως σχέση εκμετάλλευσης σε κίνηση καθιστά οτιδήποτε μη-χρήσιμο σε κατάσταση περιττότητας – δηλαδή σκουπίδι.

Η σύντομη αυτή ανάλυση δεν ισχυρίζεται ότι λέει κάτι που δεν αναγνωρίζεται απο τους Blaumachen. Το συμπέρασμα όμως που για μένα προκύπτει – και το οποίο άλλωστε αναγνώριζε και ο Μάρξ – είναι ότι και ιστορικά και οντολογικά προϋπόθεση της ανάπτυξης του κεφαλαίου δεν ήταν/είναι μονο η εκμετάλλευση του ανθρώπου στην μορφή της μισθωτής εργασίας αλλά και η πραγμοποίηση της «γής» – με την οποία εννοιολογώ ένα θεμελιακό πεδίο της πραγματικότητας που ο άνθρωπος μετέχει – ως διαρκές αποθεματικό και (δυνητικό) προϊόν. Το διακύβευμα είχε αναγνωριστεί ήδη από τον Thomas Münzer, του οποίου την ρήση παραθέτει ο Μαρξ: «όλη η πλάση έχει γίνει ιδιοκτησία: το ψάρι στο νερό, το πουλί στον αέρα, ο γόνος στην γή – η πλάση, επίσης, πρέπει να απελευθερωθεί».²³ Αλλά τι σημαίνει αυτό για το περιεχόμενο του κομμουνισμού;

Omnia Sunt Communia

«Γιατί δεν έχουμε εδώ μόνιμη πολιτεία, αλλά λαχταρούμε την μελλοντική»

Επιστολή Προς Εβραίους, 13:14

Εδώ βρίσκεται το δεύτερο βασικό σκέλος των διαφωνιών μου, καθόσον νομίζω πως προς χάριν μιας «υλιστικής» ανάλυσης υπάρχει μία τάση άρνησης ή υποτίμησης του ηθικού περιεχόμενου του κομμουνισμου άρα και της κομμουνιστικοποιησης. Ένα σύστημα που περνάει κρίση ενώ υπάρχει πλούτος και αγαθά σε περισσεία, που καταστρέφει πάρκα για να κάνει πάρκινγκ, που απολύει ανθρώπους γιατι δεν είναι «οικονομικά βιώσιμοι» είναι εν τέλει ενα ανήθικο σύστημα. Κατά τον ίδιο τρόπο, δεν αρκεί να λεμε ότι το κεφάλαιο ως αυτοπροϋπόθεση του δεν αλλοτριώνει τον άνθρωπο από κάποια βαθιά κρυμμένη ουσία του. Πρέπει να προσθέσουμε ότι αλλοτριώνει σχέσεις και δυνατότητες ενόσω καλλιεργεί τις χειρότερες πτυχές του ανθρώπινου είδους, τον ανταγωνισμό, την ιδιώτευση, την απληστία κλπ. Συνεπως, η κίνηση καταστροφής του κεφαλαίου δεν μπορεί παρα να έχει ηθικό πρόσημο, δηλαδή να επανεγράφει την ηθική στο είναι των όντων, ως σχέση, και όχι ώς ατομική επιλογή και εξωτερικό και/ή αφηρημένο σύνολο ταγών και κωδικών, όπως κάνει ο φιλελευθερισμός. Για να αποφύγω πιθανή παρεξήγηση της θέσης μου, συμφωνώ απόλυτα οτι ο κομμουνισμός δεν είναι απλά μια τάξη πραγμάτων ή ένα αφηρημένο ιδανικό που καλεί την πραγματικότητα να συμμορφωθει μαζι του. Από την άλλη όμως δεν υπάρχει μία ιδεατή (ideational) πτυχή στον κομμουνισμό ως μορφή κοινοτικών σχέσεων;

Μέσα στο ρεύμα της κομμουνιστικοποίησης ο κομμουνισμός φαίνεται να νοείται σε ένα πρώτο επίπεδο ως «καλύτερη ζωή»,²⁴ ή πιο εκτενώς (και πιο παραδοσιακά θα πρόσθετα) ως μία μορφή συλλογικής ύπαρξης όπου τα υποκείμενα θα αντιμετωπίζουν την δραστηριότητα τους σαν ολότητα, ολότητα όμως που δεν θα στέκει πάνω από επιμέρους δραστηριότητες αλλά που θα εμπεριέχεται ήδη «μέσα σε κάθε συγκεκριμένη δραστηριότητα». Όπως η TC συνεχίζει,

«Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα δεν έχει τότε άλλο στόχο από τον εαυτό της και το αντικείμενό της, στο οποίο εφαρμόζεται, και όχι πια έναν εξωτερικό σκοπό (κεφάλαιο, αξία, αναπαραγωγή της ανώτερης ενότητας κτλ.)».²⁵

Το ότι ο κομμουνισμός ως κίνηση υποκινείται από την επιθυμία μίας «καλής ζωής» – ή εν πάση περιπτώση καλύτερη από αυτη που διάγουμε – ειναι αδιαμφισβήτητο. Εξίσου ορθό είναι και το ότι μία κοινωνία χωρίς τάξεις είναι μια κοινωνία – ασχέτως αν πρέπει να ονομάζεται ακόμα έτσι – που δεν αντικειμενικοποιεί την ανθρώπινη δραστηριότητα σε παραγωγική, αναπαραγωγική κλπ. Ομως, οι δραστηριότητες, οι ανάγκες, οι επιθυμίες κ.ο.κ. εντάσσονται πάντα σε πολιτισμικά δίκτυα˙ ακόμα και αυτό που είναι «φυσικό» ή «αντικειμενικό», π.χ. η ανάγκη για διατροφή, αποκτάει συγκεκριμένη μορφή μέσα από την διάρθρωση του σε ένα δεδομένο φαντασιακό παράδειγμα. Η θέση ότι η «δραστηριότητα δεν θα έχει άλλο σκοπό από τον εαυτό της» άμα την πάρουμε τις μετρητοις – δηλαδή παρακάμπτωντας την διαμεσολαβητική δραστηριότητα του φαντασιακού (ή του λόγου) – ρέπει επικίνδυνα προς την «φυσικιστική» σημασιοδότηση του κομμουνισμού, που ορθά στηλιτεύται από την Άρεντ. Κατα τον ίδιο τρόπο με το να λέμε απλά «καλή ζωή» δεν λέμε τίποτα καθόσον το ζητούμενο πάντα είναι τα κριτήρια που καθορίζουν το περιεχόμενο του εύ ζην.

Το πρόβλημα με την έννοια του ιδανικου είναι ότι τείνει να παρουσιάζει οτιδήποτε ορίζεται ώς τέτοιο ως μία αφηρημένη αρχή που πηγάζει από, και αιωρείται στις, νεφέλες του ανθρώπινου μυαλού. Ώς εκ τούτου είναι εύκολο μετά τα ιδανικά να υποτιμηθούν ως απλή αφαίρεση ή ως κάτι μή-ρεαλιστικό. Είτε ως κατηγορία είτε ως προσόν, ο «ιδεαλιστής» στις μέρες μας δεν θεωρείται πως «πατάει στην γη». Αλλά αν ο κομμουνισμός δέν εμφορείται από κάποια ιδανικά που προσπαθεί να υλοποιήσει εν τη κινήση του, τι ακριβώς τον κάνει επιθυμητό? Φαντάζομαι ότι συμφωνούμε πως ο κομμουνισμός αντιπροτάσσει στην κυριαρχία, στην εκμετάλλευση, στον ατομισμό, στην αναζήτηση κέρδους, την αλληλοβοήθεια, την αλληλεγγύη, τον αλληλοσεβασμό, την χαριστικότητα. Εν τέλει, ίδιος ο πυρήνας του, δηλ. το τέλος της εκμετάλλευσης και της κυριαρχίας, δεν είναι ένα ιδανικό, αυτό που ο Μπαντιού έυστοχα ονομάζει ως την «αιώνια ιδέα της επαναστατικής δικαιοσύνης»;

Μπροστά στο δίλημμα να αναγνωρίσουμε τον κομμουνισμό ως ένα ιδεαλιστικό πρόταγμα ή να αρνηθούμε ότι είναι αξιακά φορτισμένος, αυτό που χρειάζεται να γίνει είναι να αμφισβητηθεί η ταύτιση του ιδανικού με το μη-πραγματικό. Διότι τελικά αυτό είναι μία αστική αντίληψη ομόλογη άλλων διαζεύξεων των οποίων η λειτουργία είναι να παρουσιάζουν αφενώς την καπιταλιστική τάξη πραγμάτων ως αντικειμενική πραγματικότητα, ώς «φύση», και αφετέρου κάθε «αξία» ως δευτερογενή υπολογισμό. Απέναντι σε αυτήν την αντίληψη, πρέπει να εννοιολογήσουμε ιδανικά οπως η δικαιοσύνη, η αλλυλεγγύη κλπ ως στιγμές του πραγματικού. Δηλαδή, χωρίς να παρα-βλέπουμε την ιδεατή πλευρά τους, τουλάχιστον όταν στοχάζονται από τον άνθρωπο, να αναγνωρίσουμε συγχρόνως οτι αποτελούν στην ουσία τους μορφές του υπάρχειν, οτι έχουν μία υλική σύσταση όπως αυτή πραγματώνεται στην σχέση.

Ζητούμενο εδώ δεν ειναι απλά η άρθρωση μιας «σωστής» θεωρίας αλλά μια θεωρητική προσέγγιση που βρίσκεται σε συμφωνία με τον κομμουνισμό ως κίνηση πραγμάτωσης της καλής ζωής. Διότι η κομμουνιστική πολιτική ή κομμουνιστικο-ποίηση ειδωμένη όπως πρέπει ως δίκτυο τοπικών πραγματώσεων αντί για μεταβατικό πρόγραμμα, όχι μόνο υλοποιεί αρχές όπως η χάριστικότητα, η δικαιοσύνη, η ισότητα αλλά και τις αποσπά από την τρέχουσα (οικο)νομικίστικη διάρθρωσή τους. Αν το δώρο σήμερα είναι μέρος της κυκλοφορίας του κεφαλαίου η κομμουνιστικοποίηση υλοποιεί την χαριστικότητα ως αναίρεση της εμπορευματικής ανταλλαγής. Αν η δικαιοσύνη και η ισότητα περιορίζονται στην τυπική διανομή και αναγνώριση, η κομμουνιστική πολιτική τις πραγματώνει ως και μέσα από ενεργές συλλογικές σχέσεις ή όπως είπα πριν όχι ως απλή νομή αλλά ως μορφή ζωής. Αλλά επειδή ακριβώς ο κομμουνισμός δίνει ένα πραγματικό περιεχόμενο στις αξίες που τον διέπουν, δεν μπορεί να είναι συμβατός ούτε με ένα νομιναλισμό που βλέπει στις έννοιες μόνο κενά σημεία αλλά ούτε με έναν «υλισμό» που αρνείται κάθε ηθική ή γενική έννοια ως ιδεαλισμό. Διότι, ένας τέτοιος υλισμός εν τέλει είναι όχι απλά συμβατός με τον καπιταλισμό αλλα η κρυφή αλήθεια του. Η αντιστρόφως, ο πιο συνεπής «υλισμός» που υπάρχει είναι αυτός του κεφαλαίου. Υπο αυτό το πρίσμα έχω και αρκετές ενστάσεις σχετικά με το κατα πόσο η σχέση καπιταλισμού/κομμουνισμού μπορεί να αναγνωστεί πλήρως «διαλεκτικά».

Ο καπιταλισμός μπορεί όντως να παράγει τις συνθήκες ανατροπής του (όπως άλλωστε κάθε κοινωνικός σχηματισμός διέπεται από αντιφάσεις που δημιουργούν τις συνθήκες αρνησης του) αλλά από αυτό ουδόλως συνεπάγεται ότι η κομμουνιστική πολιτική είναι εγγενής στην ταξική σχέση. Προηγουμένως όρισα ως πυρήνα του κομμουνισμού το «τέλος της εκμετάλλευσης»˙ επεκτείνοντας σε αυτήν την πρόταση, μπορούμε να πούμε δανειζόμενοι και πάλι απο τον Μπαντιού, ότι ο κομμουνισμός ως ιστορική κίνηση στοιχειοθετείται από τρείς αλληλένδετες «βασικές υποθέσεις»: (α) την πιθανότητα της ισότητας, (β) την πιθανότητα μίας μη-κρατικής οργάνωσης της συλλογικής ύπαρξης (γ) την πιθανότητα ότι η ανθρώπινη εργασία μπορεί να οργανωθεί χωρίς να διαιρείται και να αντικειμενικοποιείται.²⁶

Ορίζοντας αυτές τις υποθέσεις ως θεμελιακές συνισταμένες του κομμουνισμού δεν ισχυρίζομαι ότι o τελευταίος είναι απλά ένα υπερ-ιστορικό ιδανικό που θα μπορούσε να πραγματωθεί με τον ίδιο τρόπο οποιαδήποτε δεδομένη στιγμή. Οι Blaumachen, ακολουθώντας την Theοrie Communiste, ορθά προσπαθούν να συλλάβουν τον ταξικό αγώνα μέσα στις πραγματικές συνθήκες διάρθρωσης του και όχι ως μία αμετάβλητη νόρμα η οποία έπρεπε να γίνει πραγματικότητα ανεξάρτητα από την πραγματικότητα που τα υποκείμενα εμπλέκονται. Όμως όσο θεμιτή και αν είναι η αναγνώριση της ιστορικότητας του ανθρώπινου όντος γίνεται προβληματική όταν μεταλλάσεται σε ιστορισμό. Και πολύ φοβάμαι ότι αυτήν την ροπή οι Blaumachen δεν την αποφεύγουν. Διότι τι άλλο παρά ιστορισμός είναι η πληρη αντιστοιχία μεταξυ «συνείδησης» και «ιστορικής περιόδου», – δηλαδή η αδυναμία του ανθρώπινου όντος να γίνει υποκείμενο μίας «άπειρης σκέψης» και μίας μη-ιστορικά περιορισμένης αλήθειας – ή ο αντικειμενικός προκαθορισμός του αποτελέσματος από το ιστορικό στάδιο; Το ζήτημα εδώ δεν είναι μία αντιπαράθεση μεταξύ «ντετερμινισμού» και «ελευθερίας», «αντικειμενισμού» και «υποκειμενισμού». Τιθέμενα ως απόλυτες δια-ζεύξεις, αυτά είναι ψεύδοπροβλήματα. Το πρόβλημα του ιστορισμού δεν είναι πως συνθλίβει μια αφηρημένη ελεύθερη βούληση. Το πρόβλημα του είναι πως αδυνατεί να αναγνωρίσει την δυνατότητα του ανθρώπινου όντος να γίνει υποκείμενο και φορέας μίας αλήθειας επαναλήψιμης σε κάθε ιστορική στιγμή. Φερειπείν όσο καλά και να αναπαρασταθούν οι συνθήκες δημιουργίας της αρχαίας ελληνικής δημοκρατίας, η «συμβαντική δήλωση» που στοιχειοθετεί τον πυρήνα της – «η εξουσιά στο μέσον» – είναι μη αναγώγιμη στην ιστορικότητα της και για αυτό το λόγο προσβάσιμη ως ζωντανή εμπειρία και από μας.

Το διακύβευμα εδώ είναι άκομα πιο βαθύ. Διότι αυτό που είναι πραγματικά τραγικό σε κάθε ιστορικίστικη προοπτική είναι πως, όπως ο Walter Benjamin έχει προ πολλού τονίσει, δεν μπορεί παρά να δικαιώνει τον νικητή.

«Ο κίνδυνος επηρεάζει τόσο το περιεχόμενο της παράδοσης όσο και τους αποδέκτες της. Ο ίδιος κίνδυνος κρέμεται πάνω και από τους δύο: του να γίνουν ένα εργαλείο των άρχουσων τάξεων. Σε κάθε εποχή πρέπει να ανανεώνεται η προσπάθεια να αποσπάσεις την παράδοση από τον κονφορμισμό που επίκειται να την συντρίψει … Μόνο αυτός ο ιστορικός θε έχει το χάρισμα να ανάψει τηςν σπίθα της ελπίδας στο παρελθόν, ο οποίος είναι απόλυτα πεπεισμένος πως ούτε οι νεκροί δεν θα είναι ασφαλείς από τον εχθρό άμα νικήσει. Και αυτός ο εχθρός δεν έχει σταματήσει να είναι νικηφόρος». ²⁷

Φυσικά, δεν λεώ πως οι Blaumachen είναι συνειδητά απολογητές του status quo. Αυτό που λέω είναι πως φλερτάρουν με μία θεώρηση της ιστορίας που δεν μπορεί παρά να γίνεται απολογητική του θριάμβου του καπιταλισμού. Διότι εάν λόγω ενός υπερκαθορίζοντος ιστορικού σταδίου στην εξέγερση της Κροστάνδης (π.χ.) δεν διακυβευόταν ουσιαστικά τίποτα˙ εάν τα οποιαδήποτε φαινόμενα που συντέλεσαν στην αποτυχία των επαναστάσεων ή/και στην συντήρηση με τον ένα ή τον άλλο τρόπο της σχέσης-κεφάλαιο, π.χ. η εμμονή στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, είναι και αυτά απλά «αντανάκλασεις» αυτού του ιστορικού σταδίου, είναι σαν να λές πως αυτή η δεδομένη στιγμή ήταν μη αναιρέσιμη. Αυτό υποβαθμίζει (ή και παρα-βλέπει) τον συμβαντικό χαρακτήρα κάθε επανάστασης, ο οποίος καθιστά τις επανα-στάσεις σημεία ρήξης που ανοίγουν ως ενδεχόμενο την υπέρβαση της «κρατούσας κατάστασης». Αρνούμενοι αυτό μάλιστα, την ίδια στιγμή που δικαιώνουμε το τώρα καταδικάζουμε και το παρελθόν σε μία αναγκαιότητα που λησμονεί το αλλύτρωτο του. Η ειρωνία εδώ είναι πως έτσι ερχόμαστε και πάλι κοντά σε αυτό που αντι-παλεύουμε ή του οποίου υποτίθεται πως είμαστε η «απόκλιση».

«Η Σοσιαλδημοκρατία θεώρησε σωστό να αποδώσει στην εργατική τάξη τον ρόλο του λυτρωτή των μελλόντων γενεών, κατ’ αυτόν τον τρόπο κόβοντας τους μύες της μεγαλύτερης ισχύος της. Αυτή η εξάσκηση έκανε την εργατική τάξη να ξεχάσει τόσο το μίσος της όσο και το πνεύμα θυσίας της, γιατί και τα δύο θρέφονται από την εικόνα των σκλαβωμένων προγόνων παρά από αυτή των απελευθερωμένων εγγονιών».²⁸

Όσο για την επίμονη ερώτηση του γιατί τα πράγματα έγιναν όπως έγιναν, στο βαθμό που απαιτεί μία μονοεπίπεδη απάντηση είναι μεθοδολογικά παραπλανητική και θεωρητικά άστοχη. Καταρχάς, ό,τι η Αρεντ τόνισε για τα φιλοσοφικά ερωτήματα ισχύει και για τα ιστορικά: το να απαντηθεί το «γιατί» τους με ένα «επειδή» «…θα ακούγόταν και θα ήταν ανόητο», εκτός και αν η ιστορία είναι απλά τμήμα των θετικών επιστημών (που ακόμα και εκεί πλεόν τα πράγματα είναι λίγο πιο περίπλοκα).²⁹ Δεν υπάρχουν μονοσημαντες αιτιατικές σχεσεις, υπάρχουν αίτια, νοηματικές συναφειες, συγκηρίες, λανθασμενες εκτιμήσεις κ.ο.κ των οποίων η συνάντηση παράγει ιστορικά αποτελέσματα. Και αυτά τα αποτελέσματα μπορεί κατά το ήττον ή κατά το ελλάσον να αναπαρασταθούν συνεκτικά στην πολυεπίπεδη τους συγκρότηση, επιτρέποντας την κατανόηση ερωτημάτων που θέτουμε.

Η θέση λοιπόν ότι το ίδιο το περιεχόμενο των επαναστάσεων έσπειρε τον καρπό της αντεπανάστασης είναι ένας ισχυρισμός που μπορεί να συντελέσει ουσιαστικά στην κατανόηση των ιστορικών γεγονότων, πέρα από εύκολες προσφυγές σε «προδοσίες», «έλλειμα επαναστατικότητας» κλπ. Αυτό που βρίσκω περιττό είναι να εξηγηθεί η αποτυχία των επαναστάσεων – με μικρο ή κεφαλαίο έψιλον – μέσω μίας δομικής κατάστασης που υπερκαθορίζει το ιστορικό γίγνεσθαι. Όλα όσα έγιναν μοιάζει σαν να ήταν αναγκαία αλλά και όλα όσα έγιναν μοιάζει σαν να μπορούσαν να είχαν γίνει αλλιώς. Το να κατανοείς γιατί έγιναν έτσι είναι σημαντικό, αλλα το να λες πως τίποτα άλλο δεν μπορούσε να γίνει είναι θεοδικία που αρνείται τον ενδεχομενικό χαρακτήρα της ιστορικής δημιουργίας. Γιατί δημιουργία είναι ακριβώς αυτό που θα μπορούσε και να μην είχε συμβεί. Δεν μπορεί μόνο το μέλλον να είναι ενδεχομενικό, καθόσον το παρελθόν δεν είναι ένα θέαμα που στήθηκε για να το κοιτάμε, αλλά ήταν και αυτό η μελλοντική δυνατότητα ενός παρόντος. Άρα αν οι Blaumachen αναγνωρίζουν το ανοιχτό του δικού μας μέλλοντος, πρέπει να αναγνωρίσουν και το ανοιχτό του μέλλοντος των «αλύτρωτων προγόνων». Το ζήτημα άλλωστε δεν είναι το να δεις τι θα μπορουσε να έχει γινει ώστε να το εγκαλέσεις σε ένα φανταστικό δικαστήριο, αλλά τι μπορεί να γίνει τώρα κοιτώντας από αυτό που έγινε κάποτε. Καθώς όπως ο Nietzsche τo έχει θέσει «μονο αυτοι που χτίζουν το μέλλον μπορούν να κρίνουν το παρελθόν».³⁰

Επιστρέφοντας στον κομμουνισμό, σίγουρα η ισομοιρία που προτάσσαν οι αρχαίοι Ελληνες μικροαγρότες, η κοινοκτημοσύνη που προτάσσαν οι χωρικοι του 16^ου αιώνα και η κομμουνιστικοποίηση στις σύγχρονες μητροπόλεις δεν έχουν πανομοιότυπο περιεχόμενο. Είναι σαφές π.χ. πως ο αρχαίος Έλληνας αγρότης ή ο Γερμανός χωρικός δεν μπορούσε να δεί στην κατάσταση του ως αγρότη/χωρικό αυτή καθεαυτή έναν καταναγκασμό που πρέπει να ξεπεραστεί. Ο σύγχρονος προλετάριος μπορεί να δεί στην ίδια του την κατάσταση ως μισθωτό εργάτη το πρόβλημα που πρέπει να επιλυθεί. Μπορώ ακόμα και να δεχτώ, για χάρη της συζήτησης, ότι μία τέτοια αυτο-κατάργηση του προλεταριάτου δεν ήταν δυνατή στο προηγούμενο «κύκλο αγώνων» παρά μόνο μέσω πρώτα μίας αυτόεπιβεβαίωσης. Ακόμα όμως και αν το σχήμα «απελευθέρωση της εργασίας/απελευθέρωση από την εργασία» οροθετεί μία ουσιώδη διαφορά, δεν δικαιολογεί την πρόταση περί πλήρους «μετασχημάτισης του περιεχο-μένου του κομμουνισμού». Μία προσεκτική ανάγνωση δεν μπορεί παρά να δεί και τις σταθερές των προταγμάτων, την κοινότητα των αγώνων του χθές και του σήμερα. Υπάρχουν τα θεμελιώδη της κατάργησης της εκμετάλλευσης (δηλαδή του τέλους των ταξικών διαχωρισμων) και της θέσπισης του δημόσιου χωρου ως πεδίο οριζόντιων σχέσεων (αρχή μη-κυριαρχίας). Με άλλα λόγια υπάρχει το αξίωμα ότι τα κοινά δεν μπορούν να σφετερίζονται και να κυριαρχούνται από μειοψηφίες. Το θέμα, εν ολίγοις, είναι πως χρειάζεται μία ισορροπία ανάμεσα σε αυτό που είναι γενικό και μη αναγώγημο στην ιστορική περίοδο και σε αυτό που είναι ειδικό και μεταβλητό. Αλλά ακριβώς επειδή ο κομμουνισμός εμπεριέχει κάτι οικουμενικό, δεν μπορεί να ταυτιστεί και με την δραστηριότητα μίας τάξης. Με άλλα λόγια, τα συμβάντα που πραγματώνουν την διαδικασία κομμουνιστικοποίησης, όπως εξεγέρσεις αλλά και άλλα μικρότερου βεληνεκούς εγκαλούν ένα υποκείμενο το οποίο είναι από άποψη αρχής ανοιχτό: ασχέτως της όποιας προνομιακής θέσης μπορεί το προλεταριάτο να έχει στην κομμουνιστική κίνηση δεν χρειάζεται κάποιος να είναι προλετάριος για να στρατευθεί στον κομμουνισμό.

Όλα αυτά δεν θέλουν να αρνηθούν την ιστορικότητα της παραγωγής του κομμουνισμού ως επεξεργασμένου πρόταγματος και συγκροτημένης ιστορικής κίνησης εντός του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Άλλωστε, το κεφάλαιο έχει πλεόν επεκταθεί σε όλη την επιφάνεια της γης, άρα συζητήσεις σαν και αυτές που απασχολούσαν τον Μάρξ, τον Μπακούνιν, τον Λενιν κλπ έχουν μάλλον ακαδημαϊκό χαρακτήρα.³¹ Η σημασία τους έγκειται στο να καταδείξουν πως ο κομμουνισμος έχει μία αρχαιολογία στην οποία μπορεί να περιληφθούν από την αρχαιοελληνική πόλη (κάτι που και ο Μαρξ γνώριζε) και τις αγροτικές «ηθικές οικονομίες» μέχρι τα πρωτό-χριστιανικά κινήματα ή και ακόμα οι αγώνες των απανταχού καταπιεσμένων. Το ότι η Rosa Luxemburg με τους συντρόφους της ονομάστηκαν Σπαρτακιστές δεν σημαίνει ότι θεωρούσαν τον Σπάρτακο κομμουνιστή. Σημαίνει όμως ότι στον αγώνα των σκλάβων υπάρχει κάτι που τον συνδέει σε ένα θεμελιώδες επίπεδο με τον κομμουνιστικό αγώνα. Με απλά λόγια, ζητούμενο είναι πως ο κομμουνισμός πέρα και έξω από τον καπιταλισμό έχει την δική του ιστορία. Κι’αυτός είναι ένας σημαίνον λόγος για να αρχίσει να τίθεται εν αμφιβόλλω το ότι ο κομμουνισμός παράγεται διαλεκτικά μέσα από την σχέση κεφάλαιο.

Από την στιγμή που αναγνωρίζεται ότι δεν υπάρχει καμμία αναγκαιότητα στον κομμουνισμό, ότι δεν είναι τέλος του καπιταλισμού, πόσο μάλλον της «Ιστορίας», – κάτι που αναμφίβολα ο Μαρξ πίστευε – θεωρώ πως μία διαλεκτική προσέγγιση έχει μόνο περιορισμένη αξία. Μία θετικότητα (κεφάλαιο ως σχέση) εμπεριέχει μέσα της μια δυνητική αρνητικότητα (προλεταριάτο) που ίσως παράγει μία άλλη θετικότητα (κομμουνισμός). Το ότι η θετικότητα κομμουνισμός προϋποθέτει την αρνητικότητα προλεταριάτο, η οποία έχει αρχικώς συγκροτηθεί θετικά ως δυνητική αρνητικότητα εντός της θετικότητας κεφάλαιο άρα και αποτελεί κατάφαση μόνο στον βαθμό που είναι άρνηση, είναι η διαλεκτική στιγμή της κομμουνιστικής κίνησης. Ο κομμουνισμός ως θετικότητα όμως δεν είναι διαλέκτικά συνεπαγώμενος από ένα σχήμα θέσης-αντίθεσης – δεν είναι αποτέλεσμα κάποιας λογικής σύνθεσης αλλά πραγματώνεται ως ένα ενναλακτικό πρόταγμα, άρα και ως ιστορική διαδικασία/συμβάν που διαρρηγνύει το ιστορικό συνεχές. Οι Blaumachen, φυσικά, δεν αποδέχονται μία τελεολογική ή εσχατολογική διαλεκτική. Αντιθέτως, καταλαβαίνουν την διαλεκτική όχι σαν το περιεχόμενο μίας φιλοσοφίας της ιστορίας όσο ως εργαλείο ιστορικής ανάλυσης. Η θέση τους συνοψίζεται καθαρά στο ακόλουθο χωρίο:

«Το προλεταριάτο μέσα στον αγώνα του ενάντια στο κεφάλαιο, θα λαμβάνει μέτρα συνέχισης του αγώνα τα οποία θα σχετίζονται με την επιβίωση του όσο θα βαθαίνει η κρίση αναπαραγωγής. Τα μέτρα της απαλλοτρίωσης των αγαθών θα προκύψουν μέσα στην εξέλιξη της ρήξης. Τα μέτρα της κατάργησης του κράτους, της κατάργησης κάθε τύπου ιδιοκτησίας και κάθε τύπου ανταλλαγής θα εφαρμόζονται ως αναγκαιότητα για την συνέχιση του αγώνα. Αυτά τα μέτρα είναι η καταστροφή τπου προλεταριάτου ως τάξης. Η λήψη των συγκεκριμένων μέτρων δεν θα είναι αποτέλεσμα «βούλησης» ή «επαναστατικής συνείδησης του προλεταριάτου» αλλα πρακτική απάντηση στις ολοένα και πιο ξεκάθαρες αντιξοότητες του ταξικού αγώνα. Το προλεταριάτο θα βρει μπροστά του ως πρακτικό ζήτημα το ζήτημα της καταστροφής του εαυτού του ως τάξης και μαζί της καταστροφής της καπιταλιστικής κοινωνίας συνολικά».³²

Αν και η κριτική στην βουλησιαρχία – της οποίας χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αποτελεί το «ένοπλο» – είναι εύλογη, εδώ υπάρχει ένα άλμα σκέψης το οποίο εν τέλει φανερώνει πως όταν η διαλεκτική γίνεται συνολικός θεωρητικός λόγος δεν μπορεί να απαλλαχτεί από την τελεολογία. Δεν έχω κανένα πρόβλημα να δεχθώ ότι η απαλλοτρίωση χώρων παραγωγής και η εμπράγματη άρνηση του εμπορευματικού χαρακτήρα των αγαθών αποτελούν μέρος της κομμουνιστικοποίησης. Γιατί θεωρούμε όμως πως μέσα στις αντιξοότητες του αγώνα, δεν θα μπορέσει να υπάρξει κάποια άλλη αλλότρια λύση, η οποία θα είναι και πειστική και θεμιτή για το προλεταριάτο, εφόσον αυτό παλεύει απλά και μόνο για την αναπαραγωγή της υπαρξης του; Και αν το δεχόμαστε ως πιθανότητα τι ακριβώς θα καθορίσει την έκβαση του αγώνα; Το να λέγεται πως το προλεταριάτο θα βρεί μπροστά του την αυτοκαταργησή του ως πρακτικό ζήτημα είναι σωστό μόνο μερικώς. Διότι αν κάτι η ιστορία μας δείχνει, είναι ότι οι άνθρωποι τόσο σε συλλογικό όσο και σε προσωπικό επίπεδο βρίσκονται συνεχώς σε αδιέξοδα αλλά δεν αποτινάσσουν τις συνθήκες που τα παράγουν. Κάλλιστα παραιτούνται, πνίγονται μέσα τους ή τελικώς υποτάσσονται. Εάν οι Blaumachen βλέπουν τον κομμουνισμό ως περιεχόμενο και κατάληξη ενός αγώνα επιβίωσης είναι απλά και μόνο γιατι εχουν δεσμευτεί στην υποθεσή του. Η ίδια υποκειμενική δέσμευση χρειάζεται όμως και από τους προλετάριους.

Αυτό που θέλω να πω είναι πως το κεφάλαιο ως αντιφατική σχέση μπορεί να δημιουργήσει οριακές καταστάσεις μέσα στις οποίες ο προλετάριος (αλλά και άλλα υποκείμενα) δύναται όντως να δει την ίδια του την κατάσταση ως πρόβλημα. Ο καπιταλισμος όμως μπορεί να παράξει μόνο καπιταλισμό είτε να μην μπορεί να αυτό-αναπαραχθεί άλλο˙ ο κομμουνισμός δεν υπάρχει εντός του σαν συνεπαγωγή, δεν είναι ο αγνωστός χ που λυνει την εξίσωση της αντιφατική σχέσης του κεφαλαίου, αλλά το Έτερον, εναλλακτικό όραμα και εμπράγματη κίνηση που αντικαθιστά τον καπιταλισμό με μία μορφή σχέσεων ποιοτικά διαφορετική. Δεν διαφωνώ ότι αυτή η διαδικασία είναι μέρος της πρακτικής κίνησης, δηλαδή της συλλογικής πράξης του προλεταριάτου και όχι εξωγενή παρέμβαση κάποιου «σοφου διδάσκαλου» ή κάποιου κόμματος που δρά ως «επαναστατική συνείδηση». Αλλά από την άλλη δεν πρέπει και να αρνούμαστε την ικανότητα στον λόγο ως ενσώματο μέρος της ιστορικής κίνησης να διανοίγει ορίζοντες. Η πιο αποσπασματική πράξη απαλλοτρίωσης ενέχει μέσα της μία κριτική του εμπορεύματος, όπως και γενικότερα κάθε αποσπασματική εξέγερση στην στοιχειώδη ενσώματη διαστασή της θέτει το ζήτημα της δικαιοσύνης. Ο κομμουνισμός όμως – όπως και άλλες έννοιες και σύμβολα όπως η δημοκρατία, το «βασίλειο του Θεού» κλπ – αποτελεί μια δημιουργική αναδιαμόρφωση, μία περισσεία νοήματος που παράγεται από την φαντασιακή ικανότητα του ανθρώπου.

Σε κάθε περίπτωση, το ουσιώδες είναι πως η πραγμάτωση (ή ακόμα και η «παραγωγή») του κομμουνισμού παραμένει ένα ενδεχόμενο που θα εξαρτηθεί από το εάν τα υποκείμενα που στρατεύονται στην «κομμουνιστική υπόθεση» θα μπορέσουν να δημιουργήσουν αυτό το ποιοτικά διαφορετικό από το υπάρχον. Και εδω ο Gille Dauvé έχει δίκιο, καμιά διαλεκτική δεν μας δίνει το κλειδι από τα πριν.³³ Η πραγμάτωση του κομμουνισμου, εγώ θα προσθέσω είναι ένα συμβαντικό γεγόνός. Με άλλα λόγια, αφού όσο πιθανός είναι ο κομμουνισμός άλλο τόσο είναι και η βαρβαρότητα, ή μάλλον αυτήν την στιγμή εξίσου, αν όχι πιο, πιθανό μοιάζει να κατα-λήξουμε σε έναν «κόσμο φρούριο» εξαθλιωμενων από όλες τις απόψεις μαζών και αποκτηνωμένων από όλες τις απόψεις προνομιούχων, ο κομμουνισμός παράγεται όχι απλα ως πρακτικό ζήτημα μίας διαλεκτικής σχέσης αλλά ως όραμα μεσσιανικής πλήρωσης.

Έπεται ότι έχω και αρκετές ενστάσεις με την άρνηση του κομμουνισμού ως αφήγηση. Κάθε καθεστώς στο βαθμό που πλέκει και συνθέτει το παρόν στην ετερογενή του διάσταση αλλά και σε σχέση με το παρελθόν και το μέλλον έχει μία αφηγηματική διάσταση. Αυτό σαφέστατα ισχύει και για τον καπιταλισμό, του οποίου η οικονομική «επιστήμη» όπως έδειξε ο Μαρξ είναι μία αφήγηση οπου ενα συγκεκριμένο καθεστώς προτζεκτάρει τον εαυτό του ως τον απόλυτο ορίζοντα της ανθρώπινης ιστορίας. Εξισου λοιπόν και ο κομμουνισμός συγκροτεί μία αφήγηση και μάλιστα «μεγάλη», στο βαθμό που μπορεί να δεί στην ιστορία προεικονίσεις του όπως και μία μνήμη αγώνα και στο μέλλον μία οικουμενική χειραφέτηση και λύτρωση.³⁴ Οι Blaumachen, ακολουθώντας την Theorie Communiste, έχουν δίκιο να αμφισβητούν αφηγήσεις οι οποίες με τον έναν ή τον άλλο τρόπο αποδίδουν στο προλεταριάτο μια επαναστατική φύση και ένα ιστορίκο πεπρωμένο που μένει να αποκαλυφθεί.³⁵ Όμως η ανάλυση της TC πάει αρκετά πέρα απ’αυτήν την κριτική και υποστηρίζει πως η δικιά της θεώρηση είναι εντελώς αποψιλωμένη απο οποιαδήποτε αφηγηματικότητα, μία, θα λέγαμε, κλινική ανάλυση της ιστορίας γενικά και ειδικότερα του κεφαλαίου και των δομικών σχέσεων που το συγκροτούν. Προσωπικά εδώ εγώ βρίσκω μία επανάληψη – σε υψηλό επίπεδο λόγου σίγουρα – της διάκρισης μεταξύ επιστημονικού και ουτοπικού σοσιαλισμού που διατύπωσαν ο Μαρξ και ο Ενγκελς, η οποία ενώ είναι χρήσιμη ίσως σαν πολεμική είναι αναλυτικά αβάσιμη και πρακτικά ζημιογόνα. Αβάσιμη καθόσον η Μαρξιανή ιστορική τεκμηρίωση του κομμουνισμου δεν έχει τίποτα «επιστημονικό» πάνω της, τουλάχιστον με την έννοια του εμπειρικά αποδεικτέου. Ζημιογόνα καθόσον όπως ο Debord εύστοχα παρατήρησε αυτή η επίφαση επιστημονικότητας αποτέλεσε «την ρωγμή που οδήγησε στην ιδεο-λογικοποίηση».³⁶

Υποστηρίζοντας μία αφηγηματική διάσταση δεν παραγνωρίζω πως η κριτική ανάλυση του σήμερα ενέχει επεξηγηματικά και ερμηνευτικά στοιχεία, όπως αυτά που χαρακτηρίζουν την κριτική της πολιτικής οικονομίας. Αλλά αυτή η κριτική ερμηνεία του παρόντος στο βαθμό που συνθέτει το πριν και το τώρα και κοιτάει προς το μέλλον δεν μπορεί να αποδεσμευτεί πλήρως από την αφήγηση ως στοιχειώδη φαντασιακή λειτουργία. Και κατά τον ίδιο τρόπο δεν μπορεί να βρεί την θεμελίωση ως προς το πρόταγμα της σε κάτι «αντικειμενικό» αλλά στην δέσμευση του υποκειμένου σε μία εναλλακτική ιστορία από αυτη που υφαίνει ο καπιταλισμός.

Σε κοντινή συνάφεια βρίσκεται και η τελευταία σύντομη παρατηρηση μου. Ως ηθική-μεσσιανική κίνηση πραγμάτωσης της «καλής κοινωνίας», ο κομμουνισμός δεν μπορεί παρα να είναι ουτοπικός, δηλαδη μία ενεργή προσπάθεια υπερβασης του υπάρχοντος προς χάριν αυτού που-πρέπει-και-μπορεί-να-γίνει. Αλλά ακριβώς επειδή η τοπικότητα του κομμουνισμού είναι ουτοπική, τι είναι αυτό που θα κάνει την ταξική πάλη να διατηρήσει την πυγμή της και το όραμα της μπροστά σε όλα τα πρακτικά της αδιέξοδα? Αυτο που θεωρώ πως κάνει και εμάς να γράφουμε και να διαφωνούμε: πιστη και ελπίδα. Γιατι τι είναι πίστη και ελπίδα πέρα από την δύναμη να παλέυεις για αυτό που εμπειρικά δεν αποδεικνύεται και που μοιάζει στην παρούσα συγκηρία σχεδόν αδύνατο ή τέλος πάντων εξαιρετικά δύσκολο; Το να θεωρούμε ότι ο κομμουνισμός είναι εφικτός είναι η ου-τοπική (και μόνο μερικώς διαλεκτική) ελπίδα και πίστη πως οι προλετάριοι που σήμερα χειροκροτάνε μοντέλα, οι νέοι που θαυμάζουν και ονειρεύονται να γίνουν celebrity και εν γένει τόσοι και τόσοι που τώρα σκέφτονται την πάρτη τους και τρώνε αλλήλους μπορούν να γίνουν φορείς κάτι τόσο όμορφου που μόνο σε όνειρα και συντριβές έχει αποτυπωθεί. Για να μη λεχθεί πως παρασύρομαι από την ίδια μου την ρητορική, δεν λέω πως πρέπει «όλοι» να στρατευτούν στην κομμουνιστική υπόθεση. Αλλά αλλοιμονο εάν μείνουμε όσοι είμαστε τώρα.

«Εγώ κι εσύ και τα εκατομμύρια τιποτένιοι σαν και σένα και σαν εμένα. Υποκριτές, φιλόδοξοι, μικρόψυχοι, εγωιστές, δειλοί εμείς κρατάμε μες στα ένοχα παράφορα τούτα χέρια τις τύχες του κόσμου. Να το θυμάσαι αυτό».³⁷

Εν κατακλείδι…

‘For each era is a dream that is dying; or one that is coming to birth’

-Arthur O’Shaughnessy, Ode

Ασχέτως των όποιων διαφωνιών, βάση αυτού του κειμένου είναι η πεποίθηση πως από τους Blaumachen (και εν γένει από το ρεύμα της κομμουνιστικοποίησης) συντελείται μία από τις πιο ενδιαφέρουσες και γόνιμες παραγωγές θεωρητικού λόγου. Η κριτική στο ένοπλο αντάρτικο και τον αναρχικό χώρο είναι εξαιρετική, η ερμηνεία για την κρίση και την υποτίμηση της εργασίας που επιφέρει διαφωτιστική, ενώ και η ανάλυση για την διάσπαση της εργατικής τάξης και τα αδιέξοδα των εργατικών διεκδικήσεων σήμερα – αν και ίσως λίγο υπερβολικά σίγουρη για τα συμπεράσματα της– επιβεβαιώνεται καθημερινά. Πάνω από όλα, αν αποδέχτηκα την πρόσκληση να γράψω μία εκτενή κριτική είναι επειδή συμφωνώ με την θέση πως η κίνηση εδαφοποίησης του κομμουνισμού σήμερα δεν μπορεί – αλλα και δεν πρέπει - να θέτει ως μεταβατικό στάδιο μία μορφή επιβεβαίωσης του προλεταριάτου. Αυτό μάλιστα θα πρόσθετα ρητώς δεν είναι απλώς αναγκαία συνθήκη για την κατάργηση του κεφαλαίου αλλά και για την θεμελίωση μίας μορφής συνύπαρξης που δεν θα βασίζεται στην κυριαρχία, καθόσον όπως σημείωσα πρωτύτερα η προβληματική της επιβεβαίωσης είναι τελικά μία προβληματική κυριαρχίας.³⁸

Μέσα από το θεωρητικό τους σύστημα μάλιστα οι Blaumachen θέτουν κάποιες παρατηρήσεις που αξιζει πραγματικά να προβληματίσουν. Η σοσιαλδημοκρατία, όχι τόσο ως ιδεολογία αλλά ως σύμβολο μίας ρεφορμιστικής λογικής, μπορεί να έρθει με μορφές που δεν τις περιμένουμε αλλά που πάντα θα έχουν ένα χαρακτηριστικό: θα παρουσιάζονται σαν ρεαλιστικές προτάσεις διαχείρισης που θα προσπαθούν να περιορίσουν συμβάντα ρήξης. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να δεσμευτούμε σε μία αποκαλυπτική πίστη ολικής μεταμόρφωσης του παρόντος μέσω μιας κατακλυσμικής Επανάστασης Νομίζω όμως πως οι Blaumachen ορθά εφιστούν την προσοχή στο ότι το κεφάλαιο αν δεν αμφισβητηθεί στην ρίζα του έχει την δύναμη να αυτο-επιβεβαιώνεται ακόμα και μέσω κινήσεων που με τις καλύτερες των προθέσεων προσπαθούν σιγά σιγά να μας οδηγήσουν έξω από αυτό. Στα δικά μου μάτια αυτή η τοποθέτηση υποδηλώνει εν τέλει ένα αξίωμα που είναι συγχρόνως και ήθος της κομμουνιστικής πολιτικής: να μην φοβηθούμε την έρημο που μπορεί να στέκει εμπρός μας. Άλλωστε, αν η «έξοδος» είναι πλέον ένας όρος που απαντάται ιδιαίτερα συχνά στην ριζοσπαστική θεωρεία και πρακτική, είναι καλό να υπενθυμίσουμε οτι η έρημος ήταν αναπόσπαστο μέρος της εξόδου των δούλων από την Αίγυπτο προς την Γη της Επαγγελίας. Κάτι σίγουρα όχι ευκολο αφού μέσα στις δυσκολίες που ανακύπτουν τα είδωλα παραμονεύουν και προσφέρουν κάλπικες λύσεις. Σε αυτό το βαθμό όμως εξίσου σημαντικό είναι να θυμόμαστε και για-τί παλεύουμε και να μην φοβόμαστε να τα πούμε με το όνομα τους. Και ας μας πούνε και ιδεαλιστές.

______________________________________________

Βρισκόμαστε πια στο ιστορικό σημείο που η αντίφαση του κεφαλαίου γίνεται ολοένα και πιο ξεκάθαρη σε παγκόσμιο επίπεδο. Σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη το προλεταριάτο βρίσκεται σε αναβρασμό καθώς δυσχεραίνεται ολοένα και περισσότερο η ίδια η αναπαραγωγή του. Καθώς οι προλετάριοι δυσκολεύονται πια να συνεχίσουν τη ζωή τους, είναι το ίδιο το κεφάλαιο ως εκμεταλλευτική σχέση που βρίσκεται σε κρίση αναπαραγωγής. Οι σύγχρονοι αγώνες του προλεταριάτου είναι η έκφραση της σύγχρονης μορφής αυτής της εκμεταλλευτικής σχέσης:
Τον τελευταίο χρόνο στην Κίνα που η οικονομία της αναπτύσσεται, ακόμη, με πολύ υψηλούς ρυθμούς, όλων των ειδών οι αντιφάσεις είναι σε έξαρση. Οι συγκρούσεις των εργατών με την αστυνομία είναι συχνές για μια σειρά από λόγους: για αυξήσεις των πολύ χαμηλών ακόμη μισθών (στο ύψος των οποίων βασίζεται η ιλιγγιώδης ανάπτυξη), για την αποτροπή των περιφράξεων όσης γης έχει μείνει στα χωριά, για την καταβολή αποζημιώσεων στους απολυμένους, για την ανεπάρκεια του συστήματος υγείας που έχει ως αποτέλεσμα μεγάλη παιδική θνησιμότητα. Στην Αμερική που εμφανίζεται ιστορικό χαμηλό των διεκδικητικών απεργιών των εργαζομένων, χιλιάδες άστεγοι και άνεργοι καταλαμβάνουν τα ακατοίκητα σπίτια που έχουν πάρει πίσω οι τράπεζες και οι φοιτητές καταλαμβάνουν τα πανεπιστήμια στην Καλιφόρνια και τη Ν. Υόρκη και γράφουν στα πανό τους: Έχουμε αποφασίσει να μην πεθάνουμε, διεκδικώντας έτσι ό,τι μέχρι πριν λίγο ήταν αυτονόητο, δηλαδή, απλώς τη δυνατότητα να συνεχίσουν να είναι φοιτητές. Την αναπαραγωγή της ζωής τους (από πολύ χειρότερη βέβαια θέση η οποία τους επιβάλλεται από την ιεραρχία μεταξύ των καπιταλιστικών κρατών) διεκδικούν και οι προλετάριοι στη Νότια Αφρική και στην Αλγερία όταν συγκρούονται με την αστυνομία γιατί δεν έχουν ακόμη νερό και ηλεκτρικό και είναι αναγκασμένοι να ζουν σε παράγκες και στην Ινδία γιατί η τιμή του ψωμιού εκτοξεύεται ξαφνικά και δεν έχουν να φάνε. Τον τελευταίο χρόνο στην Ισπανία οι εργάτες των ναυπηγείων που κλείνουν πυρπολούν αστυνομικά οχήματα, στη Νότια Κορέα επίσης απολυμένοι καταλαμβάνουν εργοστάσια και συγκρούονται με την αστυνομία για δυόμισι μήνες, στο Μπαγκλαντές, απολυμένοι και πάλι, συγκρούονται με την αστυνομία και βάζουν φωτιά στα εργοστάσια. Στη Γαλλία και στο Βέλγιο οι απολυμένοι εργάτες απαγάγουν τα αφεντικά τους, τοποθετούν εκρηκτικά στα εργοστάσια και απειλούν ότι θα τα ανατινάξουν αν δεν αποζημιωθούν για τις απολύσεις τους. Στην Ινδία και στην Κίνα σκοτώνουν το αφεντικό τους πάνω στη σύγκρουση για τις χιλιάδες επερχόμενες απολύσεις. Σ’ αυτή την ιστορική φάση οι προλεταριακοί αγώνες είναι αντικειμενικά αγώνες διεκδίκησης της αναπαραγωγής της ίδιας της ζωής.
Ταυτόχρονα οι εργασιακές σχέσεις αναδιαρθρώνονται με πολύ μεγάλη ταχύτητα και η επισφάλεια γίνεται η κυρίαρχη κατάσταση για όλους πλέον. Η επισφάλεια εκφράζεται πια με τους χειρότερους όρους: με τις 43 αυτοκτονίες εργαζομένων της France Telecom σε δύο χρόνια αλλά και με το ένα εκατομμύριο άνεργους στις ΗΠΑ να περιμένουν αγωνιωδώς να δουν αν ο Ομπάμα θα επιμηκύνει για δεύτερη φορά το επίδομα ανεργίας τους που λήγει και πάλι τον Απρίλιο ή θα μείνουν πια χωρίς τίποτα. Η ανεργία εκτινάσσεται και αναπτύσσεται με ρυθμούς άνευ ιστορικού προηγουμένου στις περισσότερες χώρες.
Βρισκόμαστε στην ιστορική φάση που το προλεταριάτο περισσεύει στο κεφάλαιο. Το κεφάλαιο δεν μπορεί να εκμεταλλευτεί επαρκώς το προλεταριάτο, δηλαδή, δεν μπορεί να παράγει τα κέρδη που απαιτούνται για να τοποθετηθεί μέρος τους εκ νέου σε κερδοφόρες επενδύσεις. Αυτή είναι η ουσία κάθε καπιταλιστικής κρίσης ανεξάρτητα από τη μορφή με την οποία αυτή εμφανίζεται. Η σημερινή μορφή της κρίσης αντικειμενικά τοποθετεί την αναπαραγωγή των προλετάριων στο κέντρο της αντίφασης. Η κρίση που εμφανίστηκε αρχικά σαν κρίση χρέους των προλεταριακών νοικοκυριών στην Αμερική έχει ήδη μετατραπεί σε κρίση χρέους κρατών και είναι πιθανό να μετατραπεί σε νομισματική κρίση, δηλαδή σε κρίση χρέους μεγάλων κρατών με ισχυρά νομίσματα ή ολόκληρων συνασπισμών καπιταλιστικών κρατών όπως είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η κρίση χρέους είναι αυτή που οδηγεί το κεφάλαιο στη μοναδική του επιλογή αυτή τη στιγμή, που είναι να συνεχίσει τη στρατηγική που δημιούργησε την παρούσα κρίση δηλαδή να μειώσει ακόμη περισσότερο μισθούς και επιδόματα με κάθε δυνατό τρόπο. Αυτή είναι η μόνη επιλογή του κεφαλαίου γιατί η κρίση χρέους είναι το αποτέλεσμα της αναδιάρθρωσης και της διεθνοποίησης του κεφαλαίου από την οποία όμως δεν υπάρχει επιστροφή. Από τη σκοπιά του προλεταριάτου: «Παγιδευμένοι στον ασφυκτικό κλοιό του ανταγωνισμού που οδηγεί στη μείωση τιμών μέσω της μείωσης των μισθών και στη δουλεία του χρέους που έχει καταστεί εξίσου απαραίτητο με το εισόδημα για να μπορούν να ζήσουν, οι μισθωτοί έχουν μόνο την «επιλογή» της τυραννίας τους που την πληρώνουν κιόλας οι ίδιοι καθώς η ενίσχυση της ρευστότητας είναι μια διαδικασία χωρίς τέλος και τα χρήματα προέρχονται πάντα από τις δικές τους αποταμιεύσεις» (Le Monde diplomatique, Μάρτιος 2008). Από τη σκοπιά του κεφαλαίου είναι ένα ατέρμονο κυνήγι της χαμηλότερης δυνατής τιμής εργατικής δύναμης σε ολόκληρο τον πλανήτη, το οποίο όμως έχει ένα όριο που είναι η ύπαρξη και η αναπαραγωγή της εργατικής δύναμης όπως αυτή ορίζεται κοινωνικά σε κάθε καπιταλιστικό κράτος.
Το κεφάλαιο είναι αναγκασμένο να προσπαθήσει να επιλύσει την κρίση με καταστροφή σταθερού κεφαλαίου (κτιρίων, μηχανών, υποδομών) και μεταβλητού κεφαλαίου (ανθρώπων) ώστε να αναδημιουργηθούν οι προϋποθέσεις της αναπαραγωγής του, χωρίς προς το παρόν να φαίνεται ότι μπορεί να το κάνει με το μόνο άμεσα αποτελεσματικό τρόπο: τον γενικευμένο, παγκόσμιο πόλεμο. Έτσι, προς το παρόν, η αναδιάρθρωση αναγκαστικά βαθαίνει. Οι μειώσεις των μισθών είναι μεγάλες σε σημείο που τείνει να εκλείψει η διαφορά μεταξύ κατώτερου μισθού και επιδόματος πράγμα που έχει ως αποτέλεσμα την εκρηκτική ανάπτυξη του χρέους όλο και μεγαλύτερου κομματιού του προλεταριάτου. Οι ιδιωτικοποιήσεις στους τομείς αναπαραγωγής (υγεία, παιδεία, κοινωνική ασφάλιση) πολλαπλασιάζονται, οι άνεργοι επιδοτούνται όλο και λιγότερο και εξωθούνται σε εκ περιτροπής καταναγκαστική εργασία με αμοιβές πολύ κάτω από το επίπεδο αναπαραγωγής. Η ιστορική φάση που διανύουμε φτάνει στα όρια της. Γι’ αυτό το κράτος τοποθετεί διμοιρίες πάνοπλων αστυνομικών έξω από τα σχολεία στη Γαλλία και βάζει τους μπάτσους μέσα στα σχολεία στην Αμερική να συλλαμβάνουν τους απείθαρχους μαθητές. Η μόνη διέξοδος του κεφαλαίου σήμερα είναι η καταστολή, δεν έχει δηλαδή καμία απολύτως διέξοδο. Το γεγονός αυτό γίνεται πασιφανές στις περιπτώσεις φυσικών καταστροφών όπως στην Αιτή και στη Χιλή. Στις περιπτώσεις αυτές η καπιταλιστική αναπαραγωγή αμφισβητείται άμεσα από το προλεταριάτο, το οποίο για να επιβιώσει, καθώς προσωρινά δεν μπορεί να είναι εργατική δύναμη, οργανώνει την απαλλοτρίωση των εμπορευμάτων και τη χρήση τους ανάλογα με τις ανάγκες του, και ο μόνος τρόπος να διατηρηθεί το καθεστώς καπιταλιστικής ιδιοκτησίας είναι η προσφυγή στη στρατιωτική βία. Επιβάλλονται απαγορεύσεις κυκλοφορίας τη νύχτα, γίνονται συνοπτικές εκτελέσεις (Αιτή) ή φυλακίσεις χωρίς δίκη (Χιλή) και η ζωή ξαφνικά μετατρέπεται σε ζωή εγκλείστων σε στρατόπεδα συγκέντρωσης όπως είναι η ζωή των μεταναστών χωρίς χαρτιά που κατά χιλιάδες ζουν φυλακισμένοι στα σύνορα κάθε καπιταλιστικού κράτους.
Η επίθεση του κεφαλαίου στο κομμάτι της εργατικής τάξης που ζει στην Ελλάδα είναι μια έκφανση αυτής της κρίσης αναπαραγωγής της καπιταλιστικής σχέσης. Η Ελλάδα σήμερα βρίσκεται στο μάτι του κυκλώνα της κρίσης χρέους για πολλούς λόγους. Ο πιο σημαντικός είναι ότι το επισφαλές κομμάτι του προλεταριάτου εξεγέρθηκε με τον τρόπο που όλοι γνωρίζουμε το Δεκέμβρη του 2008. Η Ελλάδα αποτελεί το πειραματικό εργαστήριο εφαρμογής της νέας φάσης της παγκόσμιας αναγκαστικής αναδιάρθρωσης. Η αστική τάξη της Ελλάδας όπως πολλές φορές έχει κάνει στο παρελθόν ζητάει τη βοήθεια πιο ισχυρών αστικών τάξεων για να επιβάλλει τη νέα μορφή της εκμετάλλευσης (η κυβέρνηση ανακοίνωσε αμέσως μεγαλύτερο χρέος από αυτό που είχε ανακοινώσει η προηγούμενη για να επιταχυνθεί η επιβολή του Προγράμματος Σταθερότητας) αλλά και η ίδια βρίσκεται αναγκαστικά στο επίκεντρο της παγκόσμιας κρίσης. Ολόκληρος ο διεθνής οικονομικός τύπος αναμένει την αντίδραση του προλεταριάτου εδώ για να εκτιμήσει την κατάσταση διεθνώς. Τα μεγάλα μαγαζιά των τοκογλύφων ανταγωνίζονται για το ποιος θα δανείσει και άρα θα ελέγχει στο μέλλον το ελληνικό κράτος άρα και τη μορφή και την ένταση της εκμετάλλευσης του προλεταριάτου που ζει εδώ. Η δημιουργία Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ταμείου στα πρότυπα του ΔΝΤ δείχνει ξεκάθαρα ότι η αντίφαση του ανταγωνισμού μεταξύ των κεφαλαίων μπορεί και σήμερα να λυθεί προσωρινά αλλά και ότι για το προλεταριάτο δεν έχει σημασία ποιο είναι το αφεντικό του.
Κάθε προσπάθεια να εμφανιστεί η κατάσταση καλύτερη από ό,τι είναι πέφτει στο κενό. Η προσπάθεια να εμφανιστεί η αναδιάρθρωση σαν επίθεση των Γερμανών στην Ελλάδα κάνει μόνο για το Star Channel, κι ας προσπάθησε ο Σύριζα να την προωθήσει με τις ανοησίες για τα «ιερά χρήματα» (Γλέζος) της αποζημίωσης της κατοχής. Επιστρατεύεται αναγκαστικά η οργουελιανής μορφής προπαγάνδα των media τα οποία παρουσιάζουν την αναδιάρθρωση σαν φυσική καταστροφή. Προς το παρόν η προπαγάνδα αυτή έχει κάποια επιτυχία. Αρκετοί υπάλληλοι και εργάτες του ιδιωτικού τομέα επιχαίρουν για τις μειώσεις μισθών των υπαλλήλων στον κρατικό τομέα. Οι δημόσιοι υπάλληλοι διαιρούνται στη βάση του ποιος είναι «πραγματικά προνομιούχος» και ποιος όχι. Όλα αυτά όμως έχουν ημερομηνία λήξης. Το τι σημαίνει προνομιούχος μπορεί κανείς να πάει να το ρωτήσει στους υπαλλήλους της Ολυμπιακής που αναγκάστηκαν να καταλάβουν το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους ενώ πριν από 15 μόλις μέρες αναγνώριζαν «το δύσκολο και αρκετά βεβαρυμμένο πρόγραμμα του συγκεκριμένου Υπουργείου» όταν τους έγραφε στα παπάρια του ο υφυπουργός ενώ τον παρακαλούσαν για μια συνάντηση. Επίσης για τις επιπτώσεις στην καθημερινότητα από την επιχειρούμενη αναδιάρθρωση μπορεί κανείς να ρωτήσει τους εργαζόμενους στο Εθνικό Τυπογραφείο οι οποίοι μόλις διάβασαν το κείμενο του νόμου και συνειδητοποίησαν ότι περικόπτεται το 30% του εισοδήματος τους αποφάσισαν να καταλάβουν το κτίριο που δουλεύουν για να μην τυπωθεί το ΦΕΚ! Μπορεί επίσης να τους ρωτήσει για το ρόλο των συνδικαλιστών τους που έληξαν την κατάληψη επειδή τους «υποσχέθηκε η κυβέρνηση» προφορικά εγκύκλιο που τροποποιεί το νόμο!
Τίποτα δεν υπάρχει που να μπορεί να βελτιώσει την κατάσταση. Οι τελετουργικές πορείες που καλούνται από την αριστερά, όσο μένουν τέτοιες, δεν κάνουν τίποτα άλλο από το να αναδεικνύουν το αδιέξοδο. Είμαστε μπροστά στην απογύμνωση της πραγματικότητας από τα πέπλα της πολιτικής. Οι πέτρες που κάλυψαν τον ουρανό την προηγούμενη Παρασκευή 5/3 σίγουρα δε φτάνουν ούτε για να ιδρώσει το αυτί τους. Όταν οι ολοένα και περισσότεροι άνεργοι θα καταλαμβάνουν κτίρια και θα πρέπει να τους καταστέλλει η αστυνομία, όταν οι ολοένα και περισσότεροι επισφαλείς εργαζόμενοι/άνεργοι θα συγκρούονται με τις δυνάμεις καταστολής με την παραμικρή αφορμή, όταν το κοινωνικό χάος θα τείνει να οργανώνεται από μόνο του και να παίρνει τη μορφή της ταξικής εξέγερσης τότε το χαμόγελο των παρουσιαστών των δελτίων θα παγώσει και η αναμέτρηση θα είναι ανάλογη της βίας που έχει συσσωρευτεί από τόσα χρόνια συσσώρευσης του κεφαλαίου και απαλλοτρίωσης της ζωής του προλεταριάτου.

«Αυτό που θα συμβεί στην Ιστορία, αύριο,  δε θα μπορεί παρά να συγκριθεί με τις μεγάλες γεωλογικές καταστροφές που αλλάζουν την όψη του πλανήτη…»
Βικτόρ Σερζ

πράκτορες του χάους

Το κείμενο “Το αόρατο φράγμα” (Le Plancher de Verre) απότελεί την ανάλυση της Théorie Communiste για την εξέγερση του Δεκέμβρη 2008 στην Ελλάδα. Το κείμενο περιλαμβάνεται, μαζί με ντοκουμέντα από την Ελλάδα, στο βιβλίο: Théo Cosme, «Les émeutes en Grèce», εκδ. Senonevero, Μασσαλία 2009.

Η ελληνική του μετάφραση, την οποία αναδημοσιεύουμε εδώ, περιλαμβάνεται στο 14ο τεύχος του περιοδικού ‘Τα Παιδιά της Γαλαρίας’ (Αθήνα, Νοέμβριος 2009), συνοδευόμενη από ένα εκτενές κριτικό επίμετρο (Ο γυάλινος πύργος της θεωρίας). Μπορούν να βρεθούν στην ιστοσελίδα του περιοδικού ‘Τα Παιδιά της Γαλαρίας’: http://www.tapaidiatisgalarias.org/?page_id=82

Κατεβάστε το κείμενο “Το αόρατο φράγμα” σε μορφή pdf εδώ.

Διαβάστε ολόκληρη την προκήρυξη σε μορφή PDF

“Είναι αλήθεια ότι αυτή τη στιγμή δύσκολα μπορούνε να γίνουνε εκτιμήσεις για το αν και πώς θα συνεχιστεί αυτό το κοινωνικό ξέσμασμα. Όπως και να χει, ό,τι κι αν γίνει, για εμάς που βρεθήκαμε αυτές τις ημέρες στους δρόμους, αλλά και για ολόκληρη την εργατική τάξη σ’ αυτή τη χώρα, τίποτε δεν θα είναι όπως ήτανε πριν. Σίγουρα πολλές συζητήσεις πρέπει να γίνουνε, πολύ μελάνι πρέπει να χυθεί σε μια κριτική αποτίμηση των όσων γίνανε αυτόν τον Δεκέμβρη. Αλλά αυτό είναι υπόθεση που αφορά τους εξεγερμένους και όσους έχουν συμφέρον στην κατάργηση αυτού του κόσμου και όχι τα δελτία ειδήσεων και τους πολιτικούς. Τελειώνοντας, ένα είναι σίγουρο, για την ώρα: φέτος δεν κάνουμε χριστούγεννα, έχουμε εξέγερση!”

Ολόκληρη η προκήρυξη σε μορφή pdf